Sizce 2. Tablodaki çubuk 1. Tablodaki üç çubuktan hangisiyle aynı boyda? Bana üç gibi geldi. Hatta kesinlikle üç.
Doğru yanıt ikinci çubuktu. Bu soruyu okuyup görsellere bakıp cevabımı okuduktan sonra “yahu bu ne saçmalıyor doğru cevabın ikinci çubuk olduğunu göremiyor mu?” diye içinizden geçirmişsinizdir. Ama bu soruyu kendi içinizde değil de kalabalık içinde yanıtlasaydınız ve sizden önce altı kişi özellikle yanlış cevap verseydi doğruyu haykırmak bu kadar kolay olmayabilirdi.Buna sosyal uyum diyoruz. Yani bir şekilde insanın başkalarının davranış ve fikirlerine uyma yönünde baskı hissetmesi.
Sosyal uyumla alakalı önemli deneylerden ilki Amerika’da yaşayan bir Türk bilim insanı tarafından gerçekleştirilmiştir. –Muzaffer Şerif- Muzaffer Şerif bu deneyinde otokinesis denilen bir olgudan faydalandı.
Otokinesis nedir? Bazen yıldızlara bakarken sabit yıldız sanki hareket ediyormuş gibi gelir işte otokinesis karanlıkta noktasal bir ışık kaynağının hareket ettiğini zannetme durumuna denir. Muzaffer şerif öğrencilerinden zifiri karanlık bir odaya girip orada bulunan mumun hareket edip etmediğini, hareket ediyorsa da kaç cm aralığında bir hareket olduğunu tartışmalarını ve kendisine bir yanıtla gelmelerini istedi. Çok ilginç bir şekilde öğrencilerin hepsi mumun hareket ettiğini üstelik 20 cm ile 80 cm arasında sabit bir sayı konusunda anlaşarak gelmişlerdi.Yani hareket etmeyen bir mumun bile hem hareket ettiği hem de ne kadar hareket ettiği konusunda birbirlerinin fikirlerini etkileyip, birde bunun üzerinde tam bir anlaşmaya varmışlardı.
Özellikle II.Dünya savaşından sonra Nazi askerlerinin nasıl bu kadar insanlık trajedisi yaratabildiği üzerine sosyal-psikoloji çalışmaları hızlandı. O tarihlerde Solomon Asch yazının başında bahsettiğim çubuklu testi yaptı.
Bu çubuklu testte Solomon Asch ve onun altı öğrencisi iş birlikçiydi. Öğrencileri masada hazır bulunuyorlardı zavallı denekte yedinci kişiydi. Bu altı kişi sorulan on sekiz sorudan on ikisine özellikle yanlış cevap veriyordu. Bu deneye katılan deneklerden %75’i en az bir soruda kalabalığa uymayı tercih etti. Bu deney daha sonra dünyanın farklı yerlerince onlarca kez test edildi. Her seferinde aynı sonuç elde edildi. Katılanların büyük bir çoğunluğu bariz bir biçimde çubuk boyu farklı görünmesine rağmen yanlış cevabı tekrar ediyordu. Tabi ki Solomon Asch bunun sebepleri konusunda da araştırma yapmış. Deneklere nasıl olup da yanlış cevap verdiklerini sormuşlar. Deneklerden bir kısmı belki de kuralları yanlış anladım diye düşünerek gruba uymayı tercih ettim demiş. Başka bir kısmı ise belki de benim gözüm yanılmıştır diye gruba güvenmeyi tercih ettim diyor. Diğer kısım ise ben doğru cevabı bilmeme rağmen aykırı ses olmak istemedim diyor. Şimdi siz bunu okurken “eğer ben denek olsaydım asla öyle yapmazdım” diye düşünüyor olabilirsiniz.
Ama şimdi sizden bir düşünce deneyi yapmanızı istiyorum. Mesela bir tiyatroya gittiniz, oyun bitti ve siz aslında hiç beğenmediniz hatta yarısında uyudunuz bile. Ama şimdi düşünün oyun sonunda siz hariç herkes ayakta alkışlıyor bu baskıya dayanabilir misiniz? Yani gerçekten insanlar teker teker ayağa kalkıp büyük bir coşku içinde alkış tutarken siz hala yerinizde oturup sakince alkışlar mıydınız? Belki yapabilirdiniz ama üzerinizdeki baskıyı hayal etmenizi istiyorum. Hakikaten stresi arttıran bir faktör olmaz mıydı?
Peki, sosyal uyum neden gerçekleşiyor? Binlerce, on binlerce yıl öncesine gidin. Avcı toplayıcı kabilenizin üyesisiniz. Bütün kabile üyeleriniz bir ödül beklentisiyle tek bir yöne doğru gidiyorlar yani orada yemek olduğunu düşünüyorlar. Onlara uymak hayatta kalma şansınızı arttırmaz mıydı? Tersi düşünelim herkes belli bir noktadan kaçıyor belli ki orada büyük bir tehlike var yine aynı şekilde onlara uymak hayatta kalma şansınızı arttırmaz mı?
Bu sadece hayatta kalma ile ilgili de değil sosyal uyumun sebeplerinden bir tanesi de gruplara kabul isteğimizdir. Yani eğer bir gruba kabul edilmek istiyorsak o grubun fikirlerine aykırı bir şey söylemek, onlarla ters düşmek, çıkıntı olmak istemeyiz. Vakti zamanında çıkıntı olanlar yalnız kaldığı için hayatta kalma şansları azalmış olmalı.
Yani insanlığın evrim süreci grupta olanlarla uyum sağlayabilenleri hayatta bırakacak şekilde ilerlemiş. Binlerce yıl önce işimize yarayan bu olgular günümüz modern dünyasında saçma sapan hareketler yapmamıza neden olabiliyor.
Yakınlarda yapılan bir deney sosyal uyumun hafıza üzerinde de önemli etkisi olduğunu gösterdi.Hatta bu deneyde FMRI cihazı kullanıldığı için geçmişten çok daha avantajlı ve çok daha keskin bilgiler elde edilebildi. Fmri cihazından kabaca şöyle bahsedeyim; örneğin konuşurken beynin hangi bölgeleri aktif oluyor onu ekranda ışıl ışıl gösterebilen muazzam bir teknoloji.
Bu deney üç aşamadan oluşuyordu. Öncesinde denek gruplarına bir belgesel izletildi. Bu belgeselde bazı detaylar vardı. Birinci aşamada insanlara bir test formu verip bu belgeselle ilgili bazı detaylar soruldu. Mesela “Kadın tutuklanırken üzerindeki kıyafetin rengi neydi?” gibi. Doğru cevap kırmızıydı. Ve insanların büyük çoğunluğu daha az önce izledikleri belgeselden bu bilgiyi doğru çıkartarak soruyu doğru yanıtladılar. İkinci aşamada bu kişiler bir hafta sonra tekrar laboratuvara çağırılıp aynı test yeniden verildi.
Bu kez bir farkla, kişilere grup arkadaşlarının yanıtları da gösteriliyordu. Mesela soruyu çözecekken grup arkadaşlarınızın o soruya ne yanıt verdiklerini görebiliyordunuz. Araştırmacılar bu yanıtları biraz maniple etmişlerdi mesela o kıyafet sorusuna geldiği zaman denek bakıyordu grubunda ki diğer tüm denekler “beyaz” cevabını vermiş haliyle denekte “beyaz” cevabını işaretliyordu. Aynı Solomon Asch deneylerindeki gibi. Zaten buraya kadar olan şaşırtıcı değil şaşırtıcı nokta bundan sonra. Üçüncü aşamadan önce araştırmacılar az önceki istatistikler konusunda yalan söylediklerini deneklere itiraf etmişler. Ve deneklerden testi yeniden kendi hatırladıkları gibi çözmelerini istemişler. Ve ne olmuş dersiniz, deneklerin hafızası sonsuza kadar değişmiş. Yani ona cevaplar hakkında yalan söylendiği itiraf edilmesine rağmen artık onlar kıyafeti beyaz hatırlıyorlarmış. Bu inanılmaz bir şey değil mi?
Artık beyaz olarak hatırladıklarından da kesin olarak eminiz çünkü bu deneklerin beyinleri fmri ile incelendiğinde kıyafetin beyaz olduğu bilgisinin gerçekten de hafızadan çağrıldığı görülmüş. Hatıralar değişmiş. Sosyal uyum çok etkili ve bu içimizde. Sosyal uyum içimizde. Elbette sosyal uyumun farkında olarak bununla mücadele etme şansı kazanabiliriz. Ancak daha önemlisi ne biliyor musunuz? Cesur insanlar. Mesela yaptığımız düşünce deneyindeki tiyatro sahnesini şimdi aklınızda yeniden canlandırın. Tiyatroyu beğenmemiştiniz ama insanların hepsi ayakta alkışlıyordu. Eğer gözünüzün alabildiği yerde ısrarla ayakta alkışlamayan dört beş kişi görürseydiniz bu size ayağa kalkmamak konusunda cesaret vermez miydi? Mesela bahsettiğim deneylerde özellikle sona bıraktığım bir detay var Solomon Asch deneyinde eğer iş birlikçilerden bir kişi çubuğun boyu konusunda doğru cevabı verirse denek bu oyuna düşmüyor.
Yani tek bir kişinin bile doğru cevap vermesi deneğin sosyal uyuma kapılma olasılığını düşürüyor.
Aynı şekilde hafıza deneyinde de öyle olmuş deneğe gösterilen grup arkadaşları cevap istatistiklerinde tek bir kişi bile doğru “kırmızı” cevabını vermiş olursa soruyu çözen kişi kadının kıyafetini doğru hatırlıyor. Yani tek bir kişinin bile doğruyu dile getirmesi insanların sosyal uyum yüzünden bir çılgınlığa bir yalana kapılmasının önüne geçebiliyor. İşte tüm bu bilgilerden her ne olursa olsun gerçeği haykırabilen, farklı bir fikri dile getirebilen insanların ne kadar önemli olduğunu anlıyoruz. Toplumları tek bir fikir peşinde çılgınlığa sürüklemekten koruyabilecek olan şey dürüst ve cesur insanların varlığı. Bu yüzden hep düşündüğüm ve söylediğim gibi akıllı insanlar namuslu, namuslu insanlar akıllı olmak zorunda. Hatta bu deneylerdeki bilgilerden sonra şunu da eklemek gerek akıllı insanlar namuslu ve cesur olmak zorundadır. Bu yüzden sizden farklı düşünenleri farklı şeyler dile getirenleri de sevin.Çünkü onlar sayesinde belki de hiç düşünmeyeceğimiz, kabul etmeyeceğimiz şeylerin peşine takılmaktan kurtuluyor olabiliriz. Farklı fikirleri dile getirmek kötü bir şey değildir. Eğer bir konuda haklı olduğumuza inanıyorsak bunu mutlaka ve mutlaka dışa vurmak zorundayız. Böylece aslında bizim gibi düşünen ama cesaret edemeyen ya da toplum etkisiyle yanlış bir fikre kapılabilecek insanları da oradan çekip çıkartmış oluruz.
blakekathryn
areudirty
izzy806
kianamaiart
prguitarman
yousharknotpass
gamechangershow
vaporwave
pixelskylines