Deizm Latince ‘Deus’ (Tanrı) dan türemiş bir kelimedir.
Aristo'ya kadar uzanan tarihsel bir yolculuğa girmektense Rönesans ile başlayan ve deizm düşüncesinin tutarsızlıkları üzerinde durmak istiyorum.
Deizm düşüncesi, Newton'cu mekanik ve bilimsel anlayışın hakim olduğu dönemde her şeyin gözlenebilir ve ölçülebilir olduğunu bununda kanıtlara dayandığını söyleyen pozitivizmle ve Rönesans sonrası bilgi ve inancın birbirinden ayrıldığı dönemle birlikte şaha kalkmıştır denilebilir.
Deistler Tanrı tarafından kusursuz yaratılan kainatı yine tanrı tarafından yaratılmış doğa yasaları vasıtasıyla vahiysel ilahi bir ele ihtiyaç duymadan Descartes ve Newton un mekanik ve bilimsel evren modeliyle uyumlu bir şekilde açıklıyorlardı.Şayet tüm bunlara rağmen ilahi bir müdahale olursa tanrının kusursuz yaratımında bir sorun olacağını yani Tanrı'nın bir eliyle koyduğu yasaları diğer eliyle bozmayacağını iddia ediyorlardı.Ancak bu katı akılcılık Entropi Yasası ve Kuantum Teorisi gibi buluşlarla yerle bir oldu.Daha doğrusu savundukları her şeyi yeniden güncellediler.
Deistler evrenin aşkın ve benzersiz yüce bir yaratıcı tarafından inşa edildiğini söylerlerken Tanrı ve insanla ilişkisi konusunda ciddi bir yaklaşım ortaya koyamadılar. Deist ideologlar, temel problemler üzerine farklı görüş belirtmiş olduklarından ateizm gibi sistematik bir düşünce sistemini Deizm de göremiyoruz.
Tanrı, yasalarla tüm evreni ilmek ilmek örerken insanı kendi dünyasında adeta yalnız bıraktı.Tanrı tarafından verilen aklın yeterli olduğunu söyleyen deistler aynı zamanda insanın duygularıyla ve içsel bir yönlendirmeyle hareket ettikleri gerçeğini bir anlamda atladılar.
Deistler insanın yaratılmış bir varlık olduğu ve ölümle birlikte yok olacaklarını söyleyebilirler ancak kendi iddiaları olan erdemli ve ahlaklı bir yaşam bize yeter tezi artık bir şey ifade etmeyecektir.
Tanrının yaratmış olduğu sistem kusursuzdur. Dolayısıyla ayrıca bir yönlendirmeye (vahiy) gerek yoktur tezini ortaya koyan deistler, Neden Kötülük Var ? Ahiret yoksa Tanrı neden kötülüğe ihtiyaç duydu ? sorusuna tatmin edici bir cevap vermek durumunda olduklarını düşünüyorum.
Ahiret yani ölümden sonra bir yaşamın olmayacağını söyleyen deistler,diğer taraftan bu dünyanın bir sınav yeri olmadığını da söylemektedirler.O halde burası bir sınav yeri değilse Tanrı neden insanların kötülükler yaratmasına müsaade ediyor ?
Erdem ve ahlaki bir duruşun yeterli olacağını söyleyen deistler,bunu hangi rasyonel temele dayandırıyorlar.Şayet tanrının kötülükleri cezalandırıp iyilikleri ödüllendireceklerini iddia ediyorlarsa dayanakları nedir?
Ayrıca ahlaki temellendirmelerinin kaynağı nedir ?Örneğin, Montaigne ahlaki yasaların temelinde geleneklerden doğduğunu söyler.Mesela Tibet'te kadınlar birden fazla erkekle resmi nikah yapabiliyorken Avrupa ve bizim gibi ülkelerde hem yasalarca hem de ahlaken uygun görülmez.Toplumsal ahlaki yasaların gelenek süzgecinden geçerek uygulamaya geçtiğini rahatlıkla görebiliyoruz.
Yani insanlar yalnızca akıllarına güvenerek tüm insanlığın birleşebileceği iyi-kötü-güzel çirkin olarak kabul edebilecekleri ahlaki bir çatı kurmaları mümkün değildir.
Vahiyle aklın mücadelesi İslamın değil, kilisenin bir savaşı oldu.İlk kilise babaları döneminde Katolikler için önemli bir aziz olan Tertülyanüs,felsefenin başkenti Atina ile dinin başkenti Kudüs arasında ne kadar mesafe varsa din ile akıl arasında da o kadar mesafe bulunur demişti.Hepimizin bildiği Cant ise bir insan laboratuara girerken şapkasını,paltosunu nasıl çıkarıyorsa Hıristiyanlığa girerken de aklımı öyle çıkarırım diye durumun ne kadar çıkmaz bir noktada olduğunu anlatıyordu.
Deistler haklı olarak sokakta yaşanılan dinin bu olamayacağını söyleyebilir.Bu konuda kendileriyle hemfikirim.Kucak dolusu sakalıyla müritlerine cenneti pazarlayan,dini sadece seccade üzerinde yaşayıp hayatının geri kalan kısmında her türlü rezilliği yapabilen,Allahın bir olduğunu söyleyip kişiliğine yeni yeni ilahlar ilave eden, (para,kariyer,statü vs.) aynı zamanda kendine itaat ve kulluğa çağıran müslüman maskeli profillerin deist arkadaşlarıma verebileceği bir mesaj olduğunu düşünmüyorum.
Açıkça söylüyorum ,Bende bu tarz insanların inandığı dininin kafiriyim.Ancak din adına yaşanılan bu rezillik gerçeği araştırmama engel olmamalıydı.Çok değil biraz eşelediğimde din adına yapılan bu sirk gösterisinin aslında uydurulan bir dinin özneleri olduğunu görmüş oldum.
İslam "Aklın yoksa sorumluluğun yok diyor,
Bu sebeple Kuranın 800 yerinde "Akletmezmisiniz,Aklınızı Çalıştırmaz mısınız" diye insana soru soruyor Rabbimiz. Sizi yaratan benim,delil falan göstermek zorunda da değilim.İnanacaksınız o kadar! gibi bir buyruğu yok.İslam'ın Hıristiyanlık gibi Fideist bir inanç sistematiği de yok.Akıl ve seçim üzerine bir daveti var.
Aksine soru sorun aklınızı çalıştırın,evreni gözlemleyin,düşünün ve kararınızı o şekilde verin diyor.
Tüm bunlardan sonrada Kehf/29 da
Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.demekte.
Vahiy bizlere bir seçim hakkı tanıyor.
Matrix filmindeki Morpheus'un Neo'ya mavi ve kırmızı hapları uzatıp birini seç demesi gibi.
Morpheus mavi hapı alırsan bu hikaye sona erer, yatağında uyanırsın ve istediğin her neyse ona inanırsın.Kırmızı hapı alırsan harikalar diyarında kalırsın.
Unutma..
Sana vaat ettiğim tek şey gerçek.Demişti.
Vahiy de insanı gerçekliğin sonsuz güzelliğine çağırıyor.
Aklınızı Çalıştırmaz mısınız !
Not: Bu yazı yazılırken Emre Dorman'ın konuya dair düşüncelerinden faydalanılmıştır.
ellievsbear
vaporwave
snowghoul
pixelskylines
andulkaphoto
yousharknotpass
blakekathryn
theartofmadeline