De bacterias e homes @pvcrespo - Tumblr Blog

22 de Febreiro

Como supoño que saberedes este venres celebrase o Aniversario de Praza Pública, que será celebrado de maneira axeitada e bastante disque cunha festa en Vidan, festa á que lamentablemente non poderei asistir porque grazas a política de captación de talento da Xunta ando a coñece-lo mundo que hai máis aló dos Ancares. E mira que a min viaxar gústacheme ben pero, carallo, eu quería ir de troula! Bueno a ver se para o segundo aniversario, agora que dixo o Conselleiro que ían captar talento, pois...

En calquera caso, púxenme eu a cavilar sobre isto do aniversario, e claro, que raios lle agasallas a un xornal? Un xornal dixital a máis datos... e aínda por riba en galego!!! Sinceramente, cos tempos que corren aiche que estar moi tolo para meterse en semellante aventura!. Despois, din dos numantinos!! Rite ti deles!! A tolos ganan os galegos seguro!.

Total, que coma non che sabía moi ben que mercar, pedinlle consello as miñas pequenas compañeiras, que dixeron que mercara o que quixera e que lles dixera onde tiñan que asina-la tarxeta. Pois nada! Vai porcallada de axuda me ofreceron! Nin sequera me dixeron se iamos a pachas para pagala!. Desgraciadas!

Moi ben! Decidín preguntarlle a Google! Seguro que el non me falla. Pois aló que fun. Preguntar, pregunteille pero contestar, non che me contestou!. Pero o final axudar, axudou.

Púxenme a mirar, e atopei que o 22 de Febreiro do 39 morreu no seu exilio de Colliure (Francia) o poeta Antonio Machado ilustre membro da Xeración do 98. Tamén parecer ser que ese día pero no ano 1819, o estado español vendeulle Florida os americanos.

E dis ti, xa que estamos non acontecería nada relacionado coas nosas pequenas amigas un 22 de febreiro?. Pois non foi doado pero, ese día pero no ano 1855 nacía Albert Ludwig Sigesmund Neisser na bonita localidade de Swidnica (Alemania). E quen era o noso amigo Ludwig? Pois foi un doutor alemán responsable de descubrir o xénero bacteriano Neisseira. Hai moita xente que bautiza unha estrela, un barco, unha bacteria ... pero Ludwig, non. El bautizou todo un xénero. E todo porque foi capaz de illar un patóxeno: Neisseria gonorrhoeae. Si, meus amigos, o patóxeno responsable da gonorrea, coñecida enfermidade de transmisión sexual. Si. Seguro que tan importante é celebrar o aniversario, coincidindo coa morte dun poeta da xeración do 98, coma que a túa festa coincida co nacemento do descubridor dun patóxeno de transmisión sexual. Sen dúbida algunha, e de unha rara maneira, estes feitos han de estar cosmicamente comunicados.

E aínda por riba temos que ter en conta outro pequeno feito. O noso benquerido Ludwig, non só illou a gonorrea, senón que tamén foi co-autor do descubrimento do patóxeno da lepra, aínda que este último descubrimento estivera envolto na polémica.

Aínda tivo tempo o longo da súa vida de andar implicado en estudios para o tratamento da sífilis. Toda unha vida envolta na transmisión sexual. O único punto escuro foi que acabou morrendo froito dunha infección no 1916.

Fose como fose, os máis sinceros parabéns para Praza Pública de parte das máis cativas das súas colaboradoras. Elas non se vos poden poñer, porque xa andan a celebralo.

Saúde! E por moitos anos!

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

#Microbioloxía #Neisseria #Gonorrea #Neisser #Praza

Ouro, merco ouro

Durante séculos a Alquimia foi a gran Ciencia. Ó contrario do que está a pasar estes días grandes reis e raíñas meteron unha morea de cartos no I+D representado por xente de toda caste e condición cun único obxectivo: transformar en ouro calquera tipo de material. Esa era a súa pedra filosofal. O secreto que perseguiron durante séculos e séculos.

E os grandes magos da época tamén cometeron erros na súa investigación. E onte, o igual que hoxe, tamén chos había mentireiros, capaces de dicir que xa acadaron o seu obxectivo; outros, que pedían máis cartos para acada-los obxectivos porque querían estafa-lo rei; outros, sinceros que dedicaron toda a súa vida a intentalo e nunca o acadaron. Por que?? A quen se lle conte que alguén nos seus días ía a pensar de verdade que se podía transformar unha pedra en ouro!!

Imaxinades o que podería ser hoxe en día, cos tempos que están a correr, ter o secreto para poder fabricar ouro!! Sen ter que ilo buscar as entrañas da terra e rirse destas tendas que proliferan hoxe en día de Merco Ouro!. Poderiamos poñer nos unha que fose algo así coma: Véndoche eu o ouro que queiras!. Pero claro, obviamente iso non é posible. Só nos queda, pois, a resignación.... ou tal vez non?.

Sempre estamos a falar de que a Microbioloxía ten moitas das respostas que andamos a buscar. Xa viñeron no noso auxilio outras moitas veces, xa nos deron os antibióticos, xa nos deron a produción dunha morea de produtos a través da biotecnoloxía. Se cadra tamén nos poden axudar en tempos de crise. Imaxinades o que sería? Ter unha bacteria capaz de producir ouro!! Iso sería a bomba!!!. Pero claro só estamos a soñar,... ou tal vez non?

Pois non amigos, non nos queda soñar non. Unha vez máis, confiar na ciencia, traerano-la resposta, que xa decía aquel outro que estaba no aire!. Unha bacteria alquimista! Iso, simplemente iso, é o que necesitamos pero non unha calquera non, so necesitamos a Delftia acidovorans, bacteria de difícil nome da que sabemos que gusta da compañía dos seus porque gusta de vivir formando biofilms. E nós xa sabemos o que son os biofilms pero e que os da Delftia sonche biofilms moi especiais. Están nas pebidas douro.

Sí, meus amiguiños, esta bacteria como aqueles novos ricos, gusta da ostentación e do luxo. Gusta dos ambientes dourados e recargados.

Pero o gracioso do asunto non é que exista unha bacteria capaz de vivir encima das pebidas de ouro, non. Tampouco é novidade que unha bacteria viva en comunidade e forme biofilms. Pero a novidade que ven de descubrir un equipo da Universidade McMaster de Ontario (Canada) é que a bacteria e capaz de recubrise de ouro.

Veredes o metal ouro nunha cantidade elevada é tóxico e o que realmente fai a bacteria é secreta-los ións de ouro que penetran no interior celular o exterior como se estivese bañada en ouro. A bacteria o que sintetiza realmente non é o ouro, senón unha proteína chamada delftibactin que se une os ións de ouro e os transporta cara ó exterior, de tal xeito que se acumulan no exterior e por unha simple cuestión química os ións buscan o estado enerxético máis adecuado que resulta que é formando partículas de ouro. Logo, estamos ante a bacteria dourada!

Eu xa estou a facer o conto da leiteira!! Eu xa vexo todo o que podemos facer!! Eu xa vexo todo o que nos estamos a perder por non investir en I+D!!!!

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

Se vos interesa o artigo orixinal: Nature Chem Biol http://dx.doi.org/10.1038/nchembio.1179 (2013).

#Microbiologia #oro #alquimia

unha cuestión de sabor

Moitas veces, o longo da vida a xente movese por sensacións, por sentimentos, por unha morea de lembranzas, ... aínda que tratemos de ser o máis racionais posible, sempre hai un factor que non chegamos a controlar e que nos fai toma-la decisión máis desexable, pero non a máis convinte.

Fai pouco tiven a oportunidade de participar nunha cata de viños, e alí había viño de ata 50 anos procedente dalgunha desas bodegas que tanta sona ten ultimamente. Como cheguei ata aquela mesa e unha longa historia que non é a que nos ocupa, pero o chegar ó final da cata, había dous viños doces, un dos cales era un viño quinado sen case valor comercial nin case valor a secas... Ben, cunha puntuación sobre 100, eu puxen 95. Era consciente do esaxerado do feito, incluso do absurdo do mesmo, pero é que para min o sabor daquel viño, eran tardes-noites de inverno de cando era pequena, e alguén me deixaba molla-los beizos cun chisquiño e as agachadas dos meus pais... Só pola morea de lembranzas que me chegaron a mente co primeiro grolo, e que fixo que a puntuación outorgada non fose para nada a que debería ser.

Isto é un feito moi frecuente, máis frecuente que do razoablemente admisible porque incluso cando non debería influír, inflúe.

Éche moi frecuente que a unha morea de medicamentos se lles poña sabores, para facer máis doada a súa inxesta... A min ningún me ten un sabor agradable pero quen son eu, capaz de puntuar cun 95 un viño malo, para opinar?. Pero se cadra hai feitos que respaldan a teoría de que deberiamos ser un pouco máis coidadosos na nosa toma de decisións.

Un dos feitos máis determinantes da historia e que trocou a maneira de afronta-la mediciña de hoxe en día, foi o descubrimento da Penicilina por parte de Flemming. Coa chegada dos antibióticos, chegou a ferramenta para loitar contra unha morea de infeccións, puidéronse controlar unha morea de doenzas, e mellorar as condicións de vida dunha morea de xente. Golden dixo aquilo do fin das doenzas, e logo viñeron os abusos e as actuais políticas de exceso de control. Fíxate! Coma os bancos, antes entras e dabanche o que non estaba nos escritos,... agora pídenche que devolvas o bolígrafo que che prestaron....

Pero esta historia de recuperación e control de infeccións, estivo a piques de ser total, completamente e brutalmente distinta por culpa do sabor dun antibiótico. Aló pola metade dos anos 30 descubríronse as sulfamidas. Este feito fixo que por primeira vez na historia houbese algo para combater infeccións causadas por Streptococcus, meninxite e a neumonía. Ata esa data, por exemplo a neumonía era a causa de morte de ata un 8 % da poboación.

As propiedades das sulfamidas foron descubertas en 1932 por químicos alemans e xa no 1935 foron usados en estudos clínicos. Hoxe en día esta premura é impensable. En Decembro do 36, o New York Times chamoulles “magic bullets” e “milagro crecente” e os ratios de morte das doenzas que podían ser tratadas con elas baixaron espectacularmente. O Prontosil, que foi o primeiro nome co se coñeceron, pasou rapidamente de Alemania a Inglaterra, e logo a Estados Unidos.

So hai un borrón ben grande na historia ... unha cuestión de sabor. Resulta que sabían moi pero que moi mal, e a unha compañía americana deulle por intentar trocar este aspecto negativo... Desenrolaron un xarope ben doce pero as sulfamidas eran difíciles de solubilizar, e decidiron utilizar di-etil-glicol para axudar na disolución mentres mantiñan o novo sabor... Mataron a 107 persoas porque os glicoles son un chisco tóxicos, ...

Imaxinades o que podería se-la Historia do século vinte con dúas guerras mundiais, máis unhas cantas máis de carácter máis local sen antibióticos? Imaxinades que se houbesen quedado so no sabor?

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

A transformación

Seica che é Vox populi que a xente cando chega a un posto ou posición social con poder ou recoñecemento mediático transformase en seres nada desexables, salvo claro honrosas excepcións. Quizais o que cambia non é poder nin a fama, senón que simplemente o individuo que muda xa tiña a condición previa ou se cadra sofre un proceso de transformación debido a influencia dos que o rodean agora.

É claro, cando se cavila na transformación sempre se pensa na microbioloxía. Ben, quizais non todo o mundo ... pero seguro que a maioría porque quen senón? Os maiores expertos en transformación seguro son os microorganismos en xeral: expertos coma os fungos capaces de transforma-las materias primas: as uvas en viño, a fariña en pan, incluso de facer algo tan difícil de dixerir coma o chucrut. Expertos coma moitas bacterias en transformar vertidos contaminantes, coma as bacterias implicadas na bio-transformación. Bacterias que se manipulan no laboratorio para que produzan o que o investigador desexe, aínda que isto non sempre se acada e elas fan o que lles peta.

Pero cando un fala de transformación, o verdadeiro proceso de transformación é o debido a transferencia de material xenético entre bacterias o que provoca cambios na que o recibe, é dicir a influenza dos que o rodean en trocar o neo-poderoso de quenda.

O tema da transformación bacteriana non che é un tema baladí porque é un dos mecanismos fundamentais de transferencia xenética e que aínda por riba foi un dos primeiros pasos que se fixeron para saber cal era a natureza do material xenético, e coma sempre a evidencia chegou cando se estaba a buscar outra cousa.

No ano 1928 Griffith andaba coma tolo buscando unha vacina contra a neumonía causada por Streptococcus pneumoniae. Pois Griffith foi capaz de darse conta que había dúas clases de cepas: as virulentas, que provocaban a enfermidade, e as non-virulentas que non o facían. Aínda por riba, cando mataba cepas virulentas e poñía en contacto as mortas cas non-virulentas, estas tornábanse virulentas e provocaban a enfermidade!!! Mimadriña de Deus!! as cepas virulentas voltaban dende o máis aló bacteriano para que as non-virulentas as vingaran!!! Pero antes de que fagamos parti-la Nave do Misterio, o mellor o que acontecía era que as cepas mortas eran capaces de transferir algo as non-virulentas. Houbo que decatarse que as cepas do neumococo ademais de na súa agresividade, diferenciábanse noutra cousa: na presencia dunha cápsula externa que as envolvía ou non; deste xeito chamáronlles cepas lisas as virulentas porque tiñan a cápsula ou capas rugosas as non-virulentas. O que acontecía era que as cepas sen cápsula voltabanse virulentas e ademais adquirían a cápsula. Aquí puido estar un dos perigos... pensar que o que transformaba as bacterias era a cápsula e non o DNA. Houbo que esperar uns anos para que Avery, McLeod e McCArty para que demostraran que a base da transformación estaba no DNA e non nas proteínas. O que acontecía era que as cepas virulentas transferíanlle as non-virulentas o material xenético para que se transformaran en malas malísismas e aínda por riba, lles enseñaban a construír a cápsula.

E para que raios era a cápsula? Para enganar o sistema de defensa do corpo. Resulta que os anticorpos non eran capaces de se dar conta de que os estaban a invadir pola cápsula!!.

Logo neste caso cumplense dúas premisas demasiado frecuentes nos nosos días: a algúns cando lles chega o poder, non só lles ensean a ser distintos e peores persoas, senón que tamén lles enseñan a enganar os demais.

Grazas a Deus, dun tempo a esta parte, as vacinas cada vez son máis eficaces e a xente estase a decatar de que a intentan enganar con falsas promesas e programas mentiráns.

¿Sería moito pedir que as transformación no poder fosen para mellor?. ¿Sería moito pedir que as vacinas avanzasen rápido, moi rápido para que cada catro anos non nos volvesen a tomar por tontos?. ¿Sería moito pedir que non nos voltasemos a deixar enganar?

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

#Microbioloxia #neumococo #transformación

As bacterias e as guerras

Onte tiven que parar unha conspiración. Foi un momento complicado porque aínda cando se sabe que se está a actuar da maneira correcta, as veces hai que tomar decisións difíciles como foi o caso. E foi complicado porque nunca é agradable ter que deter e actuar contra aqueles que nalgúns momentos estiveron do teu lado, pero cando se actúa en aras dun beneficio meirande hai que facer o que hai que facer. Gobernar coma Deus manda implica sacrificios e decisións difíciles.

A verdade é que levaba un tempo a sospeitar, ca mosca detrás da orella, intentando descifra-las medias verbas, as medias conversas que trocaban de tema cada vez que me oían achegar polo corredor: “Veña oh! Que non a de ser a primeira vez que o fagamos! So que esta quenda seremos nos quen diríxamo-la partida!. -Chus!! que ven alguén!. -Xa esta ben de tanto abuso!. -Que caledes!!!”... E así día tras día, conversa tras conversa. E así día tras día.

“Veña o que todo o mundo pensa que isto o inventou George Bush e leva séculos a se facer!. Xa antes de Cristo perdera a sandalia andaban os Asirios a voltas co Claviceps purpurea”. Aquí empecei a poñe-la orella con máis atención, porque este fungo é o que causa o caruncho do centeo. Se a planta está contaminada, cando se come o gran aparece unha enfermidade chamada ergotismo, tamén chamada febre de San Antón. A partir das micotoxinas illadas deste fungo, obtívose o LSD. Na Idade Media o único remedio que se coñecía para as febres de San Antón era a peregrinación os Mosteiros de San Antonio . A verdade era que curaban porque deixaban de toma-lo pan de centeo e os monxes do mosteiro de Castrojeriz lles daban pan de trigo. Ai!! Eses santos milagreiros!.

“Lembrade a Gengis Khan!. - Aquel si que era un guerreiro!. -Un estratego!.! - Si, aquelas si que eran batallas! -Eranche outros tempos!. - O que pasa que o final o pobre fóiselle das mans o asunto é nin conquistou todo o que quixo, e a estratexia falloulle nalgún punto!. - Entón o que temos que facer é aprender dos erros do pasado e facelo mellor a próxima.” Raios! O dia seguinte estaban a falar dos mongois e do posible orixe da Peste Bubónica (ou peste negra) en Europa na idade Media. Se lembrades xa falamos por aquí de que esta peste provocou un descenso moi elevado na poboación europea xa que se estendeu coma a pólvora ó longo de todo o continente porque as condicións de hixiene nin de saúde da poboación eran axeitadas. A maior parte das infeccións tiveron o seu orixe na bacteria Yersinia pestis. E haiche dúas teorías acerca do orixe da epidemia: por un lado, culpouse os xudeus, que foi a teoría que máis adeptos gañou na época por varias razóns: por un lado, non se lles tiña moito cariño en xeral, e por outro, era necesario buscar un culpable rápido para as clases sociais máis pobres sen que estas se desen contan das miserias nas que vivían!. E por outro, aproveitando que o río levaba auga, erache tamén unha maneira moi doada de se desfacer dun grupo social que tiña os nobres pillados polas débedas. E dicir, aproveitando unha crise, botémoslle a culpa a un grupo social que viviu por riba das súas posibilidades, e tróquemo-lo modelo social, eliminando de paso o problema das débedas. Redondo!. A outra teoría, que cada día gaña máis adeptos e probas, di que o orixe haino que buscar no asedio a poboación de Caffa no século XIV polos mongois. Estes anxeliños collían os cadáveres infectados, colocábanos nunha catapulta, e lanzábanos dentro dos muros da cidade. Imaxinade as condicións nas que se podían atopar as cidades despois dun tempo de asedio e veredes o efecto contaxio. A versión menos bruta consistía en tirar soamente a roupa e pertenzas dos infectados, pero viron que isto era menos efectivo. Como nos asedios sempre había algún que conseguía escapar, este era o encargado de ir transmitindo a enfermidade de cidade en cidade. Logo raios, que estaban a planear?.

“- E lembrades o de Lord Amherst cos nativos americanos? -Ah! Si xa nos lembramos! Aquelo que limos fai un tempo no Circo de Bacterias de Praza de como os infectaron para sometelos!!. - Pero que cabrón era!.”.

“- O que está claro é que temos que estar todas xuntas nisto!”. Logo estaba claro, estaban a se organizar, e buscando información.

“-Deberiamos revisa-los avances que fixeron sobre usarnos coma armas biolóxicas no século XX. -Uff! Iso pode levarnos moito tempo. -É logo?. -Buff! Nese século fíxose de case todo. Ata hai quen di que os xaponeses durante a II Guerra Mundial, fumigaron con pulgas á poboación china. -Eh? -Si, e cas pulgas infectadas ca peste!!!”. Logo xa estaba claro!. E aínda por riba tiñan boas fontes porque no século XX fíxose de case todo. Por exemplo, espalla-la bacteria Burkholderia mallei nas cortes onde o exercito inimigo gardaba os seus cabalos durante a I Guerra Mundial. O curioso destes ataques é que os fixeron tanto dun lado coma doutro, os alemáns, os americanos, os fineses. Esta bacteria provoca neumonía nos animais e por suposto daquela eran unhas baixas moi sensibles para os exércitos. Tamén foi neste século cando as cabezas pensantes dos exércitos decidiron que era moito mellor face-las probas en humanos, empregando os prisioneiros de guerra, que as ratas do laboratorio. E ó igual que aconteceu coa pneumonía equina, aquí ningún pode tira-la primeira pedra: alemáns nos campos de concentracións, xaponeses coa poboación china, estadounidenses durante os experimentos da Guerra de Corea,...

“-É o antrax, non esqueza-lo antrax. -Estou cavilando – dixo unha delas – que isto debe ser o que chaman Ciencia Aplicada. - JAJAJAJAJAJAJA”... Xa non escoitei máis; decidín intervir; subín uns grados a estufa para atontalas e aproveitei para reducilas e chamar a autoridade competente.

Antes de que as detiveran non me puiden resistir a preguntar: Por que?. Non vedes que tódalas medidas son polo voso ben, que non é culpa nosa, que non hai medios nas Universidades, pero non porque nos recorten... Non.. Eche pola herdanza!!. Riron e dixeron que xa empezaban a estar fartas! Que era necesario protestar! Que a xente estaba a empezar a espertar! O final tiven que explicarlles que tiñan que actuar coma os seus avós, que traballaban máis e calaban!. Non lles gustou e agora creo que seguirán a intentalo.

Aínda que algúns lles guste máis o lema do Rei Sol: “Todo para o pobo pero sen o pobo”; un revolucionario francés dixo: “Cando o pobo se une, aquí poden caer cabezas”.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

Enrique Laval R. (2004). «Sobre las epidemias del fuego de San Antonio». Revista chilena de infectología (Santiago) 21 (1): pp. 74-76

Antoni Virgili http://www.nationalgeographic.com.es/articulo/historia/grandes_reportajes/7280/peste_negra_epidemia_mas_mortifera.html

Unha pequena observación, un gran paso para a humanidade.

Xa fai uns cuantos anos un profesor da Facultade preguntounos cal era o noso feito destacable da Historia da Bioloxía. As opinións na aula foron moitas e moi variadas. Naturalmente todos nós, chamados a ser Ilustres Científicos no futuro próximo, enumeramos unha morea de feitos de natureza recente e moi moderna. Sen embargo, el enumerou outro, moito máis antigo e moito máis xeral, aplicable non só a bioloxía, senón tamén a outras areas: o desenrolo do microscopio. Mira ti!.

Analizando a resposta co paso do tempo, acabei decatándome da magnitude da afirmación. Sen microscopio, a Bioloxía molecular, a Microbioloxía e unha morea de disciplinas que agora damos por supostas serían unha cousa moi diferente, de feito a Microbioloxía non tería razón de ser porque non poderiamos ver os pequenos bichiños que fan o mesmo tempo a nosa vida máis agradable cando lles da por colaborar ou son capaces de facernos unha desfeita.

En 1608 Jensen, que era un científico holandés construíu o primeiro con dúas lentes converxentes. Oé! Chegou a ter ata 9 aumentos! E aínda por riba cunha historia de roubo de ideas detrás. No 1665, Hooke foi o primeiro que empeza a falar de algo chamado células e xa no 1674 Leeuwenhoek descobre os protozoos e en 1683 foi capaz de ve-las primeiras bacterias.

Ademais de ser capaces de moito con moi pouco, o abraiante destas xentes non era so o avance que fixeron no campo que nos adoita ocupar por estes lares do Circo de Bacterias. O abraiante era que eran verdadeiros seres do Renacemento. Por exemplo Hooke era un individuo con intereses tan aparentemente dispares coma a bioloxía, a náutica, a arquitectura ou a física. Andou implicado na creación da Royal Society de Londres, e tiña coma uns dos seus hobbits favoritos discutir con Sir Isaac Newton. A el débemo-la famosa Lei de Hooke sobre a elasticidade dos corpos, que permitiu desenrolar ese aparello coñecido como resorte; andou tamén liado ca teoría do movemento planetario e unha chea de cousas máis. Dille ti a alguén que faga a metade da metade co dobre do dobre de medios.

Leeuwenhoek foiche comerciante de tecidos, traballador municipal, e pai da Microbioloxía, da Bioloxía Celular e da Bioloxía Experimental; e aínda por riba casou dúas veces, quedou viúvo outras tantas, e tivo 5 fillos, dos que tivo que enterrar a 4. Xa vedes. Rídevos do que contan nos programas de Corazón agora na TV.

Fai pouco publicaron o traballo dun científico italiano en ultramicroscopia de alta resolución capaz de ver por primeira vez o DNA, un traballo impresionante, e unha personalidade impresionante tamén pero hoxe non toca falar diso.

Hoxe toca falar de como un feito que aconteceu xa fai cincocentos anos, revolucionouno-la vida a todos, aínda que moitos xa non fósemos capaces de lembralo. Non está ben olvida-lo pasado, porque se buscamos no pasado atopamos moitas respostas para preguntas que nos estamos a facer hoxe en día.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

#Microbioloxia #Microscopio #Jensen #Hooke #Leeuwenhoek

Este Nadal, Micronova para todos

Estes días tiven a terrible experiencia de atravesa-lo lineal dos xoguetes dun centro comercial. Foi moi duro porque a pesares de que a crise chama a tódalas portas e este ano hai aínda menos cartos que o ano anterior, aquelo estaba ateigado de xente intentando busca-lo xoguete desexado, ou busca-lo xoguete máis barato. E só a min se me pode ocorrer intentar atalla-lo camiño cara a panadería cruzando polos xoguetes.

Quizais compra destacar que son unha desas persoas nas que o espírito do Nadal non está moi arraigado; tamén eche certo que para min o Nadal iniciase o día que no supermercado atopo a primeira peza dun coñecido turrón de chocolate, e finaliza o día que remato de comela. Isto fai que o meu Nadal se vexa reducido a un par de días normalmente no mes de Novembro, aínda que cada ano o adiantan un pouco máis e ó mellor remato celebrándoo un ano en Xullo.

Pero, xa que andaba por alí, botei un ollo que nunca se sabe o que lle pode acabar pedindo unha o Apalpador. Mirando, mirando, vin moitos xogos de mesa, na súa meirande parte relacionados con programas de TV; vin unha morea de bonecas de dimensións faciais imposibles; vin unha morea de xoguetes que non sabería moi ben coma definir e botei de menos cousas. Por exemplo, onde andaba o Cheminova? O Meu Primeiro Telescopio? ou... Cousas que che facían desexar chegar a casa e intentar un par de explosións antes de merendar; ou mira-las estrelas despois de cear...

De nena fun tan apaixonada dos libros dos “Jovenes Castores” e os experimentos que neles se propoñían, coma sufridora das consecuencias en forma de reprimendas cando as cousas se saían, un chisco, dos cálculos inicias. Non sei se a miña vocación coma científico se desenrolaría de ter tido outros xoguetes, ou se non houbese dedicado o meu tempo a segui-las aventuras dos tres sobriños de Donald. O mellor seguindo as aventuras dos Cinco, rematase coma CSI; ou coma cirurxián por desmembrar toda boneca que caía nos meus dominios, aínda que iso tamén podería relacionarse con asasino en serie. Vaite ti saber!.

Pois o outro día, no corredor dos xoguetes, eu botei de menos estes xogos, como levo moito tempo botando de menos libros para nenos que lles conten as marabillas da ciencia e lles amosen como mancharse as mans e conseguir abraiantes resultados. Por suposto direi que non estou disposta a repetir a xogada e voltar a entrar no corredor dos xoguetes, porque seguro que algún hai, e tamén libros, o problema é que non son doados de atopar. Polo tanto, nun intento de xuntar o fomento da Ciencia, e tirando para a casa da Microbioloxía, entre os máis pequenos, cos axustados presupostos do Apalpador, Papa Noel ou Reis Magos para xoguetes, xunto co espírito austero que nos recomenda o noso Goberno, eu propoño que o agasallo estelar este Nadal sexa un Micronova, e aínda por riba, feito na casa.

Vexamos que cousas necesitaremos; tamén teremos que decidir que cousas irán incluídas na caixa do xogo, e que cousas non, porque aínda que sexa caseiro teremos que darlle un acabado bonito para competir coas Monster non sei quen ou os que viven no fondo do mar.

O seu sería xa que imos falar de Microbioloxía que no kit viñese un microscopio. Isto obviamente vainos subir costes, e facelo nos mesmos pode resultar especialmente complicado pero podemos conseguir algún do tipo “Mi primer microscopio” barateiro e que será suficiente para unha primeira aproximación. Se despois o neno quere, que aforre para mercar un mellor.

O primeiro será decidir que bichos metemos no paquete. Non podemos regalarlle nada tóxico, nin perigoso, nin que sobre todo o rapaz ou rapaza sexa capaz de desencadear un ataque biolóxico, aínda que algún o mereza. Eu poñería un pouco de Saccharomyces cerevisiae, que che é un fermento moi apañado que serve para facer viño, cervexa ou pan. Oé! Que non sae científico? Pois sairá panadeiro. De onde a sacamos? Isto é doado... en case calquera supermercado venden fermento natural, esa que está a 4 ºC, ou ben podemos ir a unha herboristería e mercar fermento de cervexa. Xa temos un.

Logo agora poderiamos meter na caixa unha bacteria. E. coli eche moi socorrida pero tamén pode ser perigosa. Logo terémola que rexeitar. Eu propoño botar un Streptococcus thermophilus ou un Lactobacillus delbrueckii subsp. Bulgaricus ou un Lactobacillus delbrueckii subsp. lactis ou se nos poñemos moi probioticos un Bifidubacterium lactis. Estes a maneira máis doada de acadalos será a partires dos postres lácteos que tedes en calquera supermercado. A verdade é que ignoro se o venden nunha herboristería ou tenda especializada para poder facer iogur na casa. En calquera caso, so o temos que illar do iogur, botando un pouco de iogur sobre un pouco de medio de cultivo e facendo que medre. Outra opción é mete-lo iogur no noso kit, e que o destinatario intente illa-lo bicho. Pode ser ata máis interesante. Porque obviamente, que nos iogures había microbios tódolos que somos da xeración das iogureira e os iogures feitos na casa, xa sabiamos da posibilidade de usar un para obter outro.Como tampouco queremos abusar, dous bichos, estarán ben aínda que alternativas haiche moitas máis.

Agora temos que meter tarriños para poñe-lo medio de cultivo. Neste caso, pode haber varias solucións pero eu apostaría por tarriños de cristal, porque che son moi útiles: poderémolos usar para medrar bichos en presencia de osíxeno, se os poñemos sen tapa, ou ben se os tapamos hermeticamente sen osíxeno.

Logo temos que poñer no paquete os medios de cultivo, vamos os sitios onde van vivi-los nosos amiguiños, e sobre todo, o que van comer. Eu inclínome por medios de cultivo xenerais, vamos que sirvan un pouco para todo. Neste caso as posibilidades son infinitas. Non é o máis adecuado para os que xa colocamos na caixa pero simplemente unha bolsa de puré de pataca eche un recurso moi socorrido para o cultivo de microorganismos. Tamén podemos poñer un pouco de leite en po. Para Saccharomyces nos laboratorios adoitase usar un medio que se chama YPD, é que leva o YPD? porque o mellor podémolo facer na casa: un pouco de glucosa, sucre de toda a vida; un pouco de extracto de fermento, en calquera herboristería; é un pouco de extracto de peptona, este pode ser un pouco máis complicado de acadar pero... É por suposto necesitamos un axente solidifícante. Se lembrade-la entrada sobre o agar, nunha tenda que venda comida oriental atoparede-la resposta.

Por suposto, necesitamos material para sembra-las bacterias. Podemos facer unha asa de sembra cun simple arame, e se non queremos complicarnos, cuns simples escarvadentes temos suficiente.

Como xa temos medios de cultivo, aparellos para illa-los microbios, tarriños para medralos, aínda por riba de xogar cos do kit podemos intentar illar novos microbios: mirar que medra se tocamos o medio cunha man; se lavamos a man, e despois tocala placa; con osíxeno u sen el... O que che ven sendo un xogo sen fin. E se xa lle métemo-lo microscopio na caixa, podemos tolear.

Obviamente, o xogo virá cun catálogo de instrucións moi completas onde explicaremos os protocolos básicos claro.. e con debuxos, moitos debuxos de tódolos aparellos e dos bichos.

Ben, queda unha cousa que non formará parte do kit senón que será indicado como elemento necesario pero non incluído: unha ola a presión. Si. ¿Para que a necesitamos? Para autoclava-los medios de cultivo, e para esterilizar o material de vidro. O de metal é mellor esterilizalo pasándoo polo fogo, pero neste caso poñeremos avisos no protocolo para que o rapaz o faga faixo supervisión dun adulto, e tampouco incluireimo-lo chisqueiro na caixa. Veredes, os autoclaves son uns aparellos que hai nos laboratorios para esterilizar de tal xeito que se poñen a máis dunha atmosfera de presión no interior e son capaces de subi-la temperatura da auga ata 121 ºC. Iso fai que toda forma viva no seu interior. Obviamente, non podemos mercar un para a casa pero cunha ola a presión das de sempre teremos máis que suficiente para poñer os nosos tarriños, ou o noso medio de cultivo, como cando cocemo-los botes das conservas caseiras.

Con todos estes elementos, xa temos un Micronova caseiro para todos. Se alguén se lle ocorre algunha cousa máis que deba estar dentro da caixa, admítense suxerencias. Aínda que o importante é conseguir que algún neno ou nena se interese pola Ciencia, por que se non conseguimos que o futuro se interese, como imos poder troca-lo sistema produtivo?

Eu creo que o Micronova pode se-lo regalo estrela este Nadal.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

#Microbioloxia #Micronova #Cheminova #Regalos de Nadal

As malas actitudes callan o leite

Unha vez mais, e debido a súa morbosa curiosidade pola actualidade as bacterias do laboratorio están a vivir uns días de preocupación, tristeza, dor, e unha morea máis de sentimentos encontrados. Están moi intranquilas por algo que seguramente as pillou de sorpresa e sen que contaran. Todos sabiamos dos problemas dos gandeiros co prezo do leite, todos sabiamos das inxustizas, e todos eramos capaces de recordar que fai anos a algún avó, pai, veciño lle pagan máis polo leite que agora a xente moito máis especializada, con mellores instalacións, e cun produto de calidade. Supoño que todos, incluídas elas, pensamos que o Rural galego, o igual que a lingua ou moitas tradicións, eran bens que non hai que coidar porque eran Inmortais. O problema é que agora, o igual que acontecía na película, parece que o final “Sólo puede quedar uno” e parece que hai uns señores moi feos, feisssmos, empeñados en que o Uno que fique non sexa o Uno de todos, nin que o Uno poida ser a suma de moitos diferentes.

Recoñezo que cando me empezaron a falar da súa preocupación no laboratorio, non o entendín moi ben. Pero como un dos meus mellores recordos da miña infancia era o leite recen muxido, ca súa espumiña, xa me tiñan gañada para a súa causa, e conseguiron captar a miña intención moi axiña.

Elas estaban preocupadas por toda unha serie de compañeiras que o estaban a pasar moi mal e que aínda o ían pasar peor cos milleiros de litros e litros de leite que se estaban a verter. Estaban a quedar sen traballo! Estaban a quedar sen sitio para vivir! E estaban quedando sen alimento!... A medida que ían falando, a miña cara ía mudando porque xa non sabía moi ben de que estabamos a falar. Pero raios! Seguían a falar do leite. E estaban preocupadas por todas aquelas bacterias que vivían no leite, o se encargaban de transformar o leite noutros produtos.

Dixeronme que elas eran as primeiras interesadas en que se arranxara o sector lácteo e que houbese controis de calidade. De que nos asegurasemos o orixe do leite que consumiamos, e que se producía nunhas condicións adecuadas. Tamén entendían que houbese que levar a cabo controis sanitarios para asegurarse de que as vacas que daban leite eran vacas sás, que non padecían tuberculose, ou cousas semellantes e que no leite non aparecían bacterias coma Mycobacterium ou outros patóxenos. Entendían procesos coma a pasteurización para asegurar a salubridade. Pero tódolo demais era simplemente unha inxustiza. ¿Qué ía pasar con especies coma Streptococcus lactis, Streptococcus diacetylactis, Streptococcus thermophilus, ou Streptococcus cremoris, Leuconostoc cremoris, ou Lactococcus bulgaricus que son encargadas de facer que a leite se transforme en queixo? Ou de fungos coma Penicillum roqueforti para queixos curados tipo Roquefort? Todas sen traballo, tiradas a basura dende as zonas de producción e mortas de fame, porque non esquezamos que as bacterias usan o leite en beneficio persoal, e nós aproveitámonos diso.

Ou de especies coma Streptococcus salivarius subsp thremophilus que xunto con Lactobacillus delbrueckii son capaces de facer iogur? Tamén abandonadas. Por non falar desas de nova incorporación que se están a incorporar o no vocabulario como L. casei.

Xa cando foi da cota láctea moitas estiveron afectadas, mais o de agora é un ataque en toda regra contra a liña de flotación, seguiron a dicir. Como é que ninguén fai nada para intentar amañalo?. A verdade é que podería intentar atopar argumentos para replicarlles como o feito de que os humanos eramo-los únicos mamíferos que seguiamos a consumir leite despois do destete. Podería falar con elas dos beneficios doutros produtos, ou de que Europa... pero a verdade é que so me apetecía darlles a razón. A verdade é que non creo que se podía definir mais que coma atentado o que están a facer co rural e co leite. A verdade é que creo que teñen razón. A verdade é: Agora nin un paso atrás.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

Resistir, resistiremos

Aínda que teñamos que vivir nunha nave espacial...Iso cantaba Mocedades e fai pouco oínllo berrar a todo trapo a unha E. coli no laboratorio.

O outro día case morro dun infarto. ¿Vós sabedes o que é entrar pola porta e empezar a oír berros do tipo Resistencia!! Resistencia!!?. O primeiro que pensei foi que se me voltaran todas anarquistas ou nacionalistas ou algo aínda peor... se é que pode existir algo peor que o Nacionalismo!!, coma ben din na Caverna.

Pero despois o poñe-lo oído empecei a escoitar cousas coma: Se me pasas ó da penicilina, eu douche o da estreptomicina... Imaxinade o meu estupor! Traficantes... tiña os de Matalobos na estufa! Quen sería Carmelo? Escherichia sempre che me pareceu pouco de fiar... Como comprenderedes iso non o podía permitir. Que ían a pensar da Ciencia se sabían que nos laboratorios as bacterias estaban a trapichear? Ó mellor empezan a crer que servía para algo pero, non fose a se-lo demo, decidín abri-la porta da estufa e cantarlle-las corenta ben cantadas, co As e co Tres se facía falta!! As drogas non era algo que estivese eu disposta a consentir no laboratorio, e moito menos se non me avisaban antes para a festa!!.

A verdade é que a culpa foi miña por sacar conclusións precipitadas e lixeiras... resulta que as miñas pobres estaban a falar das resistencias a antibióticos. Esas que fan das que as posúen seres estratosféricos, e dos que as padecen, seres con poucas posibilidades de futuro...

Resulta que o luns, seguindo esta moda de que cada día celebrase unha cousa diferente, rache o día dos antibióticos... xa ves ti. Os que son alérxicos a eles creo que o celebran a dor!. Total que as pobres só estaban a falar de resistencias e das bacterias máis resistentes é de como acada-lo maior número posible ... Vamos, como cando as rapazas de hoxe en día empezan a falar de Justin Bieber e non paran, e colocan fotos do raparigo este no seu cuarto... A min, que queredes que vos diga... Xustiniano xa me pillou vella.

Sobre os antibióticos sempre se dixeron moitas cousas, a maior parte delas barbaridades dende o descubrimento da penicilina por Fleming. O primeiro xa foi Golden aló polos 50 que en pleno apoxeo de descubrimentos osou dicir: “Imos rematar con tódalas doenzas”. Se cadra foise un pouco a man na afirmación. O seguinte que pasou foi que o longo de 40 anos, os científicos foron capaces de descubrir antibióticos con relativa facilidade e sen ter que pensar moito no asunto: estreptomicina, ampicilina, ... así un longo etc... e ademais logo chegou a posibilidade de combina-las partículas naturais coas modificacións no laboratorio dando lugar os antibióticos semi-sintéticos, e que empezasen a aparecer as cefalosporinas de segunda xeración, as de terceira... E polo camiño, Barra libre para todos de antibióticos!. Doutor, que me doe un pé. Será un escordadura pero imos tomar antibióticos por se acaso. Doutor, unha moa, antibiótico... oito días cada oito horas. E aquí xa empezamos a facelo mal. Por un lado tiñamos o abuso, o uso indiscriminado ... e por outro, ¿coñecedes a alguén que tomase oito días seguidos cada oito horas o antibiótico? Os primeiros días si pero despois... a cousa relaxábase un chisco ou un moito...

E aínda por riba ala polos 90 comezou a longa noite de pedra dos antibióticos: cada vez era máis difícil atopar un novo principio activo que fose eficaz, e cando se atopa enseguida empezaban a aparecer resistencias. Hoxe en día as resistencias a antibióticos son un dos maiores dores de cabeza de calquera sistema sanitario ... Ai!! Se nos tivésemos que pagar o euro por receita na época dos abusos! Ou o co-pago, xa veriades como as cousas serían distintas agora...

Os transxénicos bótanselle moitas pestes enriba. Eu estou de acordo maiormente con dúas: que o seu uso vai acabar ca variabilidade e coas razas autóctonas; e que aprobar transxénicos é favorecer monopolios de grandes compañías. Agora ben, as resistencias a antibióticos que vemos non son culpa deles, ou a lo menos non a meirande parte.

As resistencias os antibióticos veñen dadas porque as bacterias son capaces de desenrolar mecanismos para sobrevivir a eles: ou ben trocan as vías de entrada, como se cambiásemos a pechadura da casa, ou ben son capaces de sintetizar proteínas que degraden o antibiótico, cal karateka partindo táboas...

Como acadan estes logros? Trocándose a si mesmas. De que xeito? Mudando. Xa falamos algunha vez por aquí de que as mutacións cando suceden son neutras, nin pa ti, ni pa min. O que pasa é que dependendo onde se viva poden supoñer unha mellora. Logo se unha bacteria vive en medio dunha morea de antibióticos que a matan, e é capaz de degradalos pois, por un lado, vai sobrevivir, e aínda por riba, os antibióticos matarán a tódolos seus competidores. Vamos, imaxinade que sodes un gran banco, e de repente o goberno empeza a cerra-los pequenos, ti gañas máis, e aínda por riba diche: Oe, ti non quererás mercar un cacho disto que teño aquí?. Miel sobre hojuelas!!. Pois unha cousa moi semellante facemos nós cando non tomamos os antibióticos oito días cada oito horas.. selecciónamo-los resistentes.

Outra forma que teñen as bacterias de acadar resistencia é a transmisión horizontal. Eh?? Fácil, cando un señor/señora ten un fillo, páselle as súas características xenéticas. Iso é transmisión vertical. O que ocorre é que as bacterias poden intercambiar xenes entre individuos da mesma xeración e incluso de especies diferentes... De este xeito organismos que posúan resistencias pódenlle “pasar” o xen os veciños. É aquí si é verdade que os transxénicos terán algo que dicir.

Un dos problemas que houbo cos antibióticos foi que ó principio ninguén se parou a pensar para que os producían os microorganismos. Eles xa os producen para poder vivir mellor, para eliminar competencia, para degradar os compoñentes do veciño e alimentarse deles... Debería ser lóxico que nalgún momento alguén pensase que se había alguén producido a arma, habería alguén construíndo o escudo. A evolución ocorre naturalmente cada día. Seguro que hai bacterias resistentes a antibióticos que aínda non se descubriron, e bacterias sensibles a antibióticos que xa deixamos de usar por ineficaces.

Coma a Sociedade onde nos tocou vivir é unha sociedade de excesos, antes poñíanse antibióticos ata no penso das vacas ou dos cans para que medraran máis e máis rápido, agora case tes que agonizar para que che dean un. Eche coma cando antes ías pedi-la hipoteca e saías do banco co crédito da hipoteca, do coche e das vacacións, e agora nin para mercar un lapiseiro. Logo, nós tamén teremos que resistir.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

#Microbiologia #antibioticos #resistencia

Doenzas profesionais.

Días de folgas e reivindicacións, días de cifras que nos marean, que nos dan datos macro-económicos, con cantidades que somos incapaces de imaxinar nin de lonxe... eu, que creo que vin unha vez un billete de 500 euros, e agora co paso do tempo, non estou moi segura de se o soñei... Datos alarmantes, datos abraiantes, datos, datos, ... e máis datos. Pero sobre todo un: case seis millóns de parados.

E un día como o 14N datos, diversidade de opinións, se ir ou non ir a folga, desta so saímos traballando, so se nos mantemos unidos... Hoxe vendo as manifestacións en Galiza, pregúntome que facían o día 21O ... pero supoño que por iso din que non se sabe se subimos ou baixamos, e os que trataron de entendelo ou acabaron non exilio ou acabaron tolos.

Sen dúbida unha das frases destes días é: “Non, eu non vou facer folga porque teño traballo”. Ó mellor cabe levar a cabo a reflexión de se estes actos, estes días, son convocados por os que estamos ou polos que veñen. Nunca se sabe.

E poñéndome a pensar nestas cousas, da importancia de ter un traballo, na importancia de ter dereitos e defendelos, lembreime das miñas pequenas compañeiras. Un dos maiores logros da clase traballadora e daqueles que loitaron por defende-los seus dereitos foi o recoñecemento das enfermidades profesionais. Non falo de cando ides o médico e divos que tedes unha lesión típica da vosa profesión, non, nin de cando lle diagnostican cóbado de tenista a alguén que se veu un día unha raqueta foi na televisión e de lonxe.

Unha enfermidade profesional é aquela causada dunha maneira directa polo exercicio dunha profesión ou do traballo que realice unha persoa. Cando os mineiros se lles recoñeceu a silicose coma enfermidade pulmonar, conferíronselles dereitos tanto en forma de recoñecemento coma en forma de medides de protección. Por suposto, houbo uns cuantos que tiveron que loitar arreo para acadalo.

As enfermidades recoñecidas en España aparecen reguladas por Reais Decretos, e a lista de axentes causantes pode variar duns países a outros. Poden ter distintos orixes e como tales aparecen agrupados na lei.

No caso dos microorganismos temos diferentes tipos de virus, bacterias e fungos agrupados. Normalmente indícanse nestes casos, tanto o axente causal, o que provoca e a quen llo provoca. Vamos quen o ten recoñecido.

Por exemplo, a tuberculose, que a causa Mycobacterium tuberculosis, que como todos vos xa sabedes aparece nos pulmóns e despois pode estenderse o resto de órganos vitais, recoñecese coma enfermidade profesional dos veterinarios, granxeiros, e persoal sanitario. Outra enfermidade recoñecida para as persoas que traballan con animais, e a brucelose ou Febre de Malta. A causa esta nunha bacteria que pertence o xénero Brucella. Neste caso tamén a xente que traballa nos matadoiros tena recoñecida.

Lembrade-la crise dos sobres con antrax? Aqueles que se mandaban en Estados Unidos despois do 11S que tiñan un lixo branco? Pois o carbunco eche unha enfermidade de orixe microbiano recoñecida no caso de persoa que traballan con animais: granxeiros, veterinarios, .. Se os animais están infectados, poden inhalar as esporas e acabar desenrolando a enfermidade.

Haiche un virus que afecta case sempre os muxidores, que se coñece coma o nódulo dos muxidores e que e provocado por un virus do grupo da paravaccinia. O virus infecta á vaca, provoca a doenza, e logo provoca unha reacción benigna nas mans dos granxeiros ou dos veterinarios.

Por se o campo non tivese suficientes problemas cos espolios que está a sufrir dende as multinacionais que fixan o prezo do leite, ou o dos cereais, outra grave enfermidade profesional é a que se coñece coma o pulmón do granxeiro. Neste caso, o afectado inhala as esporas de Micropolispora faeni y Thermoactinomyces vulgaris, que chegan os alvéolos e alí os microorganismos medran provocando unha alveolitis alérxica extrínseca... que só co nome xa da medo.

Por suposto están os traballadores dos laboratorios, aquí normalmente está no risco de contacto con organismo que se investiga, sendo os riscos proporcionais a patoxenicidade do organismo: por exemplo traballar co VIH ou o virus da Hepatite C.

O recoñecemento destes axentes patóxenos, e de moitos doutros que non son os que nos ocupan por aquí fíxolle moito ben a moita xente. Xente que hoxe ten traballo, e xente que hoxe o está a buscar desesperadamente. O mellor ese é o espírito.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

REAL DECRETO 1995/1978, BOE nº 203 25-08-1978

Stehr-Green PA, Hewer P, Meekin GE. The aetiology and risk factors for warts among poultry processing workers. Int J Epidemiol 1993; Apr, 22(2) 294-8

REAL DECRETO 1299/2006, BOE nº 302 19-12-2006

Information notices on occupational diseases: a guide to diagnosis. Office for Official Publications of the European Communities, 2009.

#microbioloxia #Doenzas profesionais

A can fraco todo son pulgas

Non, non vou falar dos males que está a sufrir a Ciencia en España, con recorte tras recorte non... para que darlle máis voltas? Cando ademais estas políticas, que agora todos miran abraiados dende o resto de España, xa se iniciaron fai un par de anos en Galiza, sempre nos gustou ser precursores, supoño que foi para facilitar a eterna emigración, e coma sempre, os mellor preparados son os que enviamos fora. Xa o fixemos na primeira ouleada a Sudamérica, ¿quen non ten un primo en Arxentina?; xa o fixemos despois cara Alemania, ¿quen non coñece a alguén o que criaron seus avós mentres seus pais traballaban coma mulas por Europa adiante?; xa o estamos a volver a facer, ¿quen non coñece o fillo de alguén que se marcha?. Nos tempos nos que unha cadea de supermercados fai máis polo sentimento galego que a clase dirixente, ¿que outra cousa podemos agardar?.

Fai pouco lendo unha nova sobre Ciencia en Praza levei a sorpresa de atopar unha foto dunha manifestación a que fomos hai dous anos para amablemente explicarlle a Xunta que unha cousaera recortar e outra moi diferente era aniquilar. Lémbrome que alí eramos moitos menos dos realmente afectados ou futuros afectasos polos recortes; lémbrome que uns cuantos xa sabiamos que nos iamos, e incluso que xa sabiamos a onde; lémbrome de lembrarme de Bercht, pensando que alí faltaba xente. Quizais o día que comprendamos que é necesario unirse e pensar máis aló, daquela, e só daquela, conseguiremos ser fortes. Sen investir en futuro, mal futuro nos agarda.

Despois deste pequeno circunloquio, que diría o meu profesor de Antropoloxía, falemos de bacterias. Hoxe andaba a matinar no cambio climático, e que un furacán sexa capaz de asolar unha rexión tan grande e provocar tódolos estragos que provocou Sandy a pasada semana. O incrible non é un furacán, o incrible é un furacán tan alonxado do Caribe. Pero ó darlle voltas a este tema, levoume a pensar en desastres naturais, de aí o das políticas científicas, e en como normalmente o peor nestes casos está sempre por chegar, porque a can fraco, todo son pulgas.

O problema de estes fenómenos naturais que son capaces de asolar rexións enteiras, reducilas ata a mínima expresión e rirse de iso que chamamos o poder transformador do home non é unicamente a devastación que provocan cando se están a producir: ¿cando dura un tremor de terra? Segundos, ¿Canto dura de verdade un furacán? Un día, un par... ¿Canto duran os efectos?. Iso é incontable.

Unha das grandes diferenzas cando un grande desastre acontece nunha area xeográfica ou noutra é a devastación que se orixina: non che é o mesmo un terremoto de magnitude 6.8 en Xapón con edificios preparados para os terremotos, que un terremoto de menos magnitude nun país coma Haití, aquí asolou todo o país. E, hoxe pola mañá, despertei coa noticia dun terremoto en Guatemala.

Outra das grandes diferenzas é o que adoita acontecer co pasar dos días é as consecuencias en forma de epidemias. Unha das máis frecuentes é o cólera provocado por unha bacteria chamada Vibrio cholerae.

Esta bacteria para ser infectiva é unha daquelas das que falabamos un día que sofren a converxencia lisoxénica. O cólera é unha infección intestinal aguda moi contaxiosa. Esta doenza pode provoca-la morte en cuestión de horas inclusive en individuos sans, imaxinade se aínda por riba falamos de nenos desnutridos, ou adultos cunha condición física inmuno-deprimida. Iso si, co tratamento adecuado a taxa de mortalidade da enfermidade baixa ata o 1 % segundo a OMS. O ser unha doenza diarreica o que vai orixinar é un estado de deshidratación no individuo que a padece, polo que o tratamento pode incluso considerarse coma sinxelo: líquidos e sales para compensa-las deshidratacións, e as veces antibióticos para axudar a controla-la bacteria.

A aparición de brotes de cólera xorde cando se produce contaminación da auga con residuos fecais. E os brotes soen aparecer cando se producen acumulacións de persoas sen as infraestruturas axeitadas, por exemplo, os campamentos de refuxiados. Por exemplo, no ano 1994 na crise dos desprazados de Rwanda diferentes brotes da bacteria chegaron a causar case 25000 mortes en menos dun mes nos campamentos do Congo. Fai pouco un brote no Sáhel agravou considerablemente a xa terrible situación na que viven.

Estes brotes tamén adoitan aparecer despois de graves desastres naturais, e non son orixinados como as veces se cre pola contaminación das augas polos cadáveres, non, son pola perda das infraestruturas que separaba as augas fecais das augas potables. Non sei se sodes capaces de lembrar a traxedia do Katrina en Estados Unidos no ano 2005. O furacán Katrina practicamente asolou a cidade de Nova Orleáns, e os poucos meses sufriron o paso do Rita. ¿Recordes as casas anegas, as rúas...? Ben, como estaban nun país con boas estruturas nos seguintes meses, so dous casos de V. cholerae foron diagnosticados na rexión, e non eran cepas toxixénicas. En total, diagnosticaronse seis casos de diferentes especies de Vibrio e ningún mortal.

¿Recordades agora a traxedia do terremoto de Haití, un dos países máis pobres e con peores infraestruturas do mundo? Tamén sufriron brotes de cólera despois do terremoto. E por se fora pouco, neste caso parte da axuda enviada para ser solución, foi tamén parte do problema. Un dos brotes que sufriu a Illa foi orixinado nun campamento de soldados nepalís que estaban desprazados na zona para axudar na catástrofe. Foi posible illar a bacteria concreta que estaba a provoca-lo brote e viuse que era xusto un serotipo tipicamente asiático. A can fraco todo son pulgas.

Por suposto, meses máis tarde desatouse outro brote de cólera na República Dominicana, as bacterias non entenden de fronteiras.

Este tipo de epidemias que teñen un tratamento relativamente sinxelo, e incluso barato, o ser tan explosivas e afectar a areas que xa están en graves problemas, causan grandes desastres en canto a mortalidade... o que o fai aínda máis doloso, porque as institucións encargadas de distribuidor-la axuda vense simplemente desbordadas.

Logo, cando os soportes básicos dun Estado, dunha Ciencia son arrasados, as epidemias e os males aparecen, sobre todo cando os soportes xa son febles. A can fraco todo son pulgas.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

http://www.elmundo.es/elmundo/2012/07/10/solidaridad/1341920903.html

WHO Fact sheet Nº 107. Nov 2008. Cholera.

http://www.who.int/topics/cholera/impact/es/index.html

http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm54d914a1.htm

http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5502a2.htm

http://www.aljazeera.com/news/americas/2010/11/201011245450543862.html

#brote #recorte #ciencia #Vibrio #cólera #desastre natural

Ti tamén fuches un microbio.

Moitas veces hai que escoitar leccións de vida que explican amablemente os procesos de superioridade de algúns con respecto a outros, dalgunhas disciplinas científicas sobre outras, de que a ciencia aplicada é mellor que a básica, que a cultura en tempos de crise ten que ser recortada,... e así ata o infinito e máis aló, coma Buzz Lightyear. E por suposto, organismos superiores en contra dos organismos inferiores. Ben, chegados a este punto creo que deberiamos revisar conceptos, porque todo é cuestión de concepto... Xa o dicía Manquiña.

Como xa vos comentei algunha vez, para min non hai Ciencia aplicada e Ciencia Básica, só boa ciencia e mala ciencia. Non hai Ciencias mellores que outras porque dan unha aplicabilidade meirande. A Cultura non é prescindible nin a Ciencia debe sustituíla porque o maquiavélico é tratar de enfrontalas... e sendo sinceros non sei cantos dos que nos denominamos científicos conseguiriamos superar un cara a cara con algún membro da cultura.

Normalmente cando falamos de organismos superiores, na visión máis simplista do asunto realmente superior, superior, só o home, cun pouco de sorte imos abrindo o termo, e pensamos tamén nos monos..., ou nos mamíferos. Por suposto, xa de falar de sapos, víboras, e demais... e tratalos en igualdade de condicións, empeza a custarnos no maxín popular, e xa necesitamos dun profesional que nos diga que si, que son organismos superiores... logo xa case, case só nos quedan os pequenos organismos que nos adoitan ter ocupados semana tras semana por estes lares. Home, se a clasificación é por tamaño, obviamente inferiores son... pero eu non me considero mellor que ninguén por ser máis alto. Se a clasificación é en base o desenrolo do sistema nervioso, obviamente perden as bacterias e os fungos ... porque non é que teñan nervios de aceiro, é que simplemente non teñen. Se falamos de eficacia, sen embargo, deberían gañar os virus porque haber quen é capaz de sobrevivir coma eles... sen dar pau a auga, sen medios propios,... simplemente aproveitándose doutro,.. home!, quizais aquí todos poderiamos dar algún nome de persoa. E se falamos de produtividade tamén se podería pensar nunha morea de bacterias máis produtivas que moitas persoas. Eu tamén lembro das miñas clases de lingua, que se cando a profesora che pedía amablemente que definises algo, e a ti se che ocurría empregar a palabra a definir na definición, pois a muller non o consideraba moi positivamente.

E como podemos considerarnos logo superiores a algo que forma parte de nos mesmos?

Está a piques de facer un ano que finou Lynn Margulis. Esta muller foi una das maiores científicas e microbiólogas e a principal impulsora da Teoría do Endosimbionte. E iso que é?. Pois é o suficiente para que non debamos considerarnos superiores a ninguén porque as bacterias forman parte da nosa mesma esencia e orixe.

Para irnos entendendo dividamos o mundo en dous tipos de células: procariotas e eucariotas. A bote pronto diremos que as procariotas son as bacterias e non teñen un verdadeiro núcleo, teñen o DNA mesturado co resto dos compoñentes celulares. As eucariotas pola contra teñen un núcleo de verdade, separado do resto por unha membrana, como cando dividimos unha finca ó facer as partixas (se hai algo que partir). A partir de aí tamén podemos falar de células eucariotas animais, as que forman parte dos animais, e as células vexetais, que che son as das plantas. Pois o que di a teoría do endosimbionte é que as eucariotas proceden das procariotas, propón que as células se foron agrupando e asociando para conseguir avantaxes mediante relación simbióticas, xa o dicía algún concursante de Gran Hermano. O primeiro que pasou foi que se tivo que organizar unha membrana ó redor do material xenético dunha bacteria dando lugar o primeiro núcleo diferenciado. A continuación, esta célula puido unirse a outra que aportou a capacidade de incorporar o osíxeno e a respiración. Foi o orixe das mitocondrias. As mitocondrias son as responsables de que as nosas células poidan consumir osíxeno e tamén as que producen os radicais libres (os das cremas anti-arrugas). As mitocondrias, aínda hoxe, teñen o seu propio material xenético e divídense independentemente do núcleo celular. Ben é certo que perderon a súa independencia e agora so poden vivir dentro da célula eucariota. No caso das células vexetais a incorporación máis destacada foi a dos cloroplastos, que son organulos específicos das plantas que fan posibles que estas poidan respirar e fixar o dióxido de carbono. O igual que no caso das mitocondrias, os plastos teñen o seu propio DNA, divídense independentemente e tampouco son agora capaces de vivir fora das células eucariotas. Tamén fixo falta que se incorporara outra bacteria que dese lugar os peroxisomas, que son os encargados de face-la limpeza no interior da célula. Os peroxisomas perderon todo o seu propio DNA a diferenza dos outros orgánulos. Realmente o que se cree é que estas antigas bacterias transferiron parte do seu DNA ó núcleo da célula de aí que agora sexan dependentes e incapaces de sobrevivir fora da célula eucariota.

A día de hoxe hai moitos argumentos que refendan esta teoría e os científicos tratan de poñerlle nome as distintas bacterias implicadas nos distintos pasos, que foi o orixe das mitocondrias, quen o dos plastos etc... e incluso revisión das teorías. O grande acerto de Lynn Margulis foi que presentou a súa teoría referendada por unha morea de probas bioquímicas e xenéticas. Logo, boa ciencia, como por exemplo o tipo de división que sofren mitocondrias e plastos, que é coma o das bacterias, a presencia dalgunhas estruturas típicas de bacterias dentro destes organulos.

A partires da aparición das células eucariotas, estas foron capaces de organizarse en tecidos, en órganos, en corpos, ... en organismos superiores ...

pero como podemos considerarnos superiores de algo que forma parte de nos mesmos?

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

L. Margulis (1967), "On origen of mitosing cells", Journal of theoretical biology , 14 (3): 225.

L. Margulis (1975), Origins of Eukaryotic Cells. Yale University Press, New Haven.

L. Margulis (1981). Symbiosis in Cell evolution. Freeman, New York. L.

L. Margulis (1992), Symbiosis in Cell Evolution: Microbial Communities in the Archean and Proterozoic Eons, Freeman, New York.

L. Margulis and D. Sagan (2001). «Marvellous microbes». Resurgence 206: pp. 10–12.

#Lynn Margulis #Endosimbionte #evolución

Vacinas contra a estupidez

Vouvos confesar que onte pola mañá estaba eu nunha conferencia cando se me deu por abri-lo twitter e descubrir que certa presentadora de TVE estaba a ser trending topic. E claro a miña curiosidade malsá fixo que mirase a que se debía. Cando lin o que dicía empecei a entender porque TVE estaba como estaba, e que che era ben certo que os bos profesionais xa os chimparan para a casa na primeira fornada de remodelación. Non sei se vos soubestes algo do tema ou píllavos de sorpresa. Resulta que a boa da muller, dixo que se alegraba moitísimo de que non doaron os órganos dun señor asasino porque imaxínate ti que no fígado ía a alma do individuo e o que o recibía se transformaba nun psicópata ... que ela se os recibía rexeitaríaos. Bueno, o primeiro que se pode dicir é que é certo, non se demostrou que no fígado ou nos riles estivese a alma, tampouco que non. Aínda que eu cría que este debate deixara de ser efectivo nos séculos pretéritos. Errei. O segundo que se pode dicir é que menos mal que as doazón son anónimas e así xa non temos ese problema. O terceiro é que se un é un fillo de Satanás por moito que lle transplantaran o corazón de Teresa de Calcuta... E o cuarto que se me ocorre dicirlle a esta boa muller é que afirmacións tan categóricas coma que nunca xamais aceptaría un órgano, ... case é mellor desexar que nunca se teña que ver na tesitura de sabelo porque ó mellor sorprendese do que poida aceptar ou non...

Tamén lin coma un aspirante a senador americano defendía que as mulleres violadas non puidesen abortar porque seguro que o embarazo era un desexo de Deus... Direivos que fun toda miña vida a un colexio católico, e a día de hoxe non sei moi ben no que creo nin do que non. Pero do que estou segura é de que o Deus do que a min me falaron era moito mellor persoa como para desexar tamaña barbaridade. Pero de novo sorprendeume o moito que avanzaramos con respecto a Idade Media. So nos falta que volvan os Reis Católicos.... ah! Que xa os están a poñer na Primeira! Quizais debería seguir este escrito en castelán so pena de excomunión...

E despois, empecei a cavilar nos falsos credos e mitos que lle afectan a Microbioloxía. Por suposto, habelos hailos! Creo que máis ou menos xa superamos o de lavarse, xa podemos facelo tanto como queiramos. Tamén que algunha enfermidade tipo a Peste Bubónica era unha praga divina, ou algunha outra historia. Pero de cando en cando rexorde con forza un tema: o das vacinas. E ademais, estes día esta de actualidade a noticia dun científico zaragozano Carlos Martín que ven de ser autorizado para empezar a facer probas en humanos dunha vacina contra Mycobacterium, para previ-la tuberculose. Coñezo a Carlos, e podo asegurar que leva moitos esforzos adicados ó tema e ademais a produción facía en Galiza co cal sempre será unha boa nova se lle vai ben.

De cando en cando xurden voces en contra das campañas de vacinación dos bebes, dos nenos, ... coa feliz ignorancia de que é mellor non vacinar, xa desenrolará que queira e poida a súa propia inmunoloxía ... A min nestes casos sempre se me aparece o cuarto punto do que vos falaba antes, cando son os fillos de outro, eche ben doado, e cando son os propios mentres non enfermen todo irá ben.. pero se pasa algo, a quen lle van pedir responsabilidades?

As vacinas deben o seu nome as vacas, e como vai ser malo algo que o seu orixe no animal totémico por excelencia en Galiza? Imposible. Se ven os primeiros datos do posible orixe das vacinas datan da antiga China, realmente o desenrolo e descubrimento da memoria do sistema inmunitario atribúense a Jenner aló polo 1876. Jenner observou que as mulleres que se adicaban a muxir vacas eran menos propensas a infectarse co virus da varíola humana que naquel momento causaba estragos por Europa adiante.. coma a crise de hoxe en día...

A maior parte das vacinas tradicionais baseábanse na atenuación: collíase o axente causal da enfermidade e ou ben se mataba ou ben se inactivaba (vamos que non era capaz de provoca-la patoloxía). Isto era o que se inoculaba os individuos sans para que desenrolasen per se defensas contra a bacteria ou o virus. Outro tipo de vacinas eran as que seguían a estratexia de Jenner ca varíola: o patóxeno para as vacas era inocuo para os humanos pero ambos eran o suficientemente semellantes entre si coma para desenrolar protección cando se inoculaba as persoas o axente bovino.

Este tipo de vacinas tiña, ou teñen o risco, de que as veces non tódalas bacterias ou tódolos virus estean ben atenuados e poidan provoca-la enfermidade. Os avances na Biotecnoloxía e na Bioloxía Molecular fixeron que cada vez as vacinas sexan máis seguras e se deseñen doutras maneiras, en lugar por exemplo de virus ou bacterias atenuadas, determinadas proteínas ou anaquiños delas que poidan ser recoñecidas polo noso sistema inmunitario como algo alleo que merece ser atacado; lembrase alguén de Erase una vez el cuerpo humano... Debo recoñecer a miña desilusión a primeira vez que mirando por un microscopio non vin nin a Pedriño nin a ningún daqueles raparigos.

No caso de enfermidades coma a varíola, conseguimos que a erradicación completa fose posible. Noutras, os índices de contaxio son moi baixos, e os rebrotes que xurden de cando en cando é debido a movementos poboacionais entre xente vacinada (case sempre do Primeiro Mundo) e xente que non ten o acceso a vacina. Sen dúbida se poidesemos vacinar a todo o mundo, sería a maneira máis eficaz de poder igualar a saúde de todo o mundo. Por suposto, despois deberiamos analizar outros moitos factores a hora de igualar.

Na radio hoxe oín que estaba a haber novos brotes de tos ferina, ESO que soa coma a principios do século pasado. A tos ferina as veces é moi difícil de identificar coma tal e pode ser confundida cun catarro ou con outros patóxenos respiratorios, pero pode chegar a ser moi contaxiosa e mortal. As autoridades sanitarias recomendaban vacinar os meniños e a importancia de seguir as cartillas de vacinación.

Esta claro que aínda hoxe con tódolos avances que existen, as vacinas de deseño as veces fallan e provocan un mal no que as recibe, polo que as medidas de seguridade no seu desenrolo han de ser moi fortes, pero de aí a pensar en non vacinarse ...

Un dos peores cancros que pode sufrir unha muller é cancro de útero, e un dos meirandes riscos para este tipo de cancro é o virus do papiloma humano, que é tamén unha das máis frecuentes enfermidades de transmisión sexual entre individuos xoves. Chegados, eiquí podemos recomenda-la abstinencia pero coma ó mellor non nos fan caso todos, pois as vacinas contra este virus sen dúbida están a salvar unha morea de vidas, aínda que lamentablemente tamén causaron algunha morte.

E falando de vacinas que afectan preferentemente as mulleres, temos que lembra-la da rubéola. Esta vacina non so inflúe na vida da muller, senón tamén no desenrolo do feto en caso de que a enfermidade se desenrole durante o embarazo.

As veces o desenrolo dunha vacina é moi difícil. Seguro que todos lembrades que de cando en cando saen no telexornal novas sobre da vacina de malaria, pero aínda así non se desiste no intento de atopala.

Un individuo moito máis eminente coma George Bernand Shaw tiña unha postura claramente contraria o tema que nos ocupa pero afirmar que a xente morría máis pola vacina que pola enfermidade era un grave erro.

Na primeira referencia bibliografica o final deste texto podedes encontrar unha web donde a xente contraria as vacinacións vai analizando e desmitificando os argumentos a favor da vacinación. A min sinceramente, non me parece de recibo perder o tempo en desmonta-los deles.

Eu só agardo contra a vacina contra a estupidez, que seica che é tamén unha enfermidade moi contaxiosa.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

Vacinas que matan. http://www.bibliotecapleyades.net/salud/salud_vacunas.htm

Kahn JA (July 2009). «HPV vaccination for the prevention of cervical intraepithelial neoplasia». N. Engl. J. Med. 361 (3): 271–8.

Lowy DR, Schiller JT (2006). «Prophylactic human papillomavirus vaccines». J. Clin. Invest. 116 (5): 1167–73

Vaccines. (2003) 4th ed. Oxford.

Jiménez J. (2001). Vaccines: a wonderful tool for equity in health. Vaccine; 19:2201-5.

#vacina #viruela #Tuberculosis

Abrindo ben os ollos

Vouvos confesar unha cousa, a min dácheme igual ir o dentista, non me importa, o único que me doe cando vou, adoita se-lo peto pero polo demais... Pode ser debido a que cando Deus, ou a Forza Interestalar ou Higgs.. estaba a reparti-los dentes, eu estaba entretida noutro lado e entón coma os visito con frecuencia teñoos moi desmitificados. O que non che teño claro é en que andaba eu enredando. A min o que che me da medo, é o oculista. A min que señor ou señora que non coñezo de nada veña coa intención de meterme algo nun ollo non che me ofrece confianza. E non vos vou contar como che me poño cando noto que unha pestana trata de entrar en contacto coa miña superficie ocular... So vos podo dicir que simplemente trato de mante-la dignidade... Eche así.

Andar con mil ollos estes días é moi necesario. Anda todo o mundo a prometer, que se unha autopista, que se un tren, que se ... apurade, pedide que vos vai ser concedido o problema é que estas promesas adoitan ter unha data de caducidade moi corta. Eu creo que a partir do luns que ven!. Isto de andar con mil ollos lévame a cavilar en tódalas expresións que existen na nosa lingua referidas ós ollos e a visión: mil ollos; ve-la palla no ollo alleo e non a viga no propio; ollos que non ven; mirar de traveso; mirar mal; de reollo; e así un longo etc.. e por suposto poñamos tamén tódalas expresións necesarias tanto para recibir coma para enviar un mal de ollo, ... Daquela se relacionamos a importancia dun feito coa súa frecuencia na linguaxe, debemos constatar que os ollos son fundamentais.

E, como por suposto, hai que andar con mil ollos nesta época electoral para intentar ver quen nos di a verdade ou quen nola agocha, deberiamos coida-los ollos. O único e real consello que se pode aplicar neste tema venche sendo: non frota-los ollos!!. Mira que che mo dixeron veces, e mira que cho ignoro outras tantas... pero isto eche coma aquel que dicía “facede o que vos digo, non o que eu fago”.

Cada vez que fregamos neles estamos aumentando as posibilidades de que algún dos nosos pequenos amigos vaia para dentro e nos faga unha desfeita. E quen nos pode facer unha desfeita? Pois unha morea de pequerrechos que seguramente non os nomeariamos se nos preguntaran por enfermidades nos ollos. Os nosos ollos son un lugar de vida frecuente para microorganismos coma Staphylococcus epidermis ou Staphylococcus aureus. Tamén Corynebacterium, Neisseiras ou Streptococcus pyogenes, aínda que estes son menos frecuentes. E por suposto cando atacan, causan infeccións coma conxuntivitis ou infeccións varias que poden chegar a causar cegueira dependendo de onde afecte.

Unha das infeccións oculares máis perigosa é queratitis. As queratitis poden ter distintos orixes: bacterianos (S aureus ou Ps. aeruginosa) que son frecuentes en persoas que usan lentes de contacto; ameboide (neste caso Acanthamoeba); tamén hai queratitis de orixe fúnxico ou incluso virus tipo Herpes poden provocalas. O problema destas infeccións é que se afectan a zonas profundas da córnea porque deixan cicatrices no proceso de curación... e dependendo de onde quede a cicatriz pódeche provocar unha perdida de visión.

Incluso os tirizós son infeccións das glándulas que temos nas pálpebras provocadas polo S. aureus

E digo eu, ¿Dádesvos conta da cantidade de veces que mencionamos a tres ou catro bichos en relación con diferentes partes do corpo e distintos efectos? Ps. aeruginosa xa case é unha vella amiga o mesmo ca S. aureus. Xa falamos de que cos microorganismos nunca podemos dicir que son bos de todo ou tampouco malos de rabiar... eu creo que che son galegos e depende..., xa falamos tamén dos oportunistas, pero un día temos que falar que no caso das infeccións non só afecta a sorte que teñas a hora de coller unha infección cun tipo de microorganismo ou outro, de se xusto o que ti píllache e resistente ou sensible senón que tamén inflúe moito onde este localizada a infección ... chega dicir que, por exemplo, M. tuberculosis pode provocar infeccións do tipo uveitis no ollo pero xa falaremos diso..

Estes días o que compre é andar con mil ollos para ver se somos capaces de que non no la metan dobrada o día 21.

Patricia Veiga-Crespo

(@pvcrespo)

Callegan MC, Engelbert M, Parke II DW, Jett B, Gilmore M. Bacterial endophtalmitis: epidemiology, therapeutics, and bacterium-host interactions. Clin Microbiol Rev 2002; 15: 111-124

Dahlgren M, Lingappan A, Wilhelmus K. The clinical diagnosis of microbial keratitis. Am Ophthalmol 2007; 143: 940-944.

O’Brien TP, Hazlett L. Ocular Microbiology: Pathogenesis of ocular infection; 2000.

Schaefer F, Bruttin O, Zografos L, Guex-Crosier Y. A prospective clinical and microbiological study. British Journal of Ophthalmology 2001 Jul;85(7):842-8.

#ocular #infección #queratitis

A bacteria come-miolos

Nunca che me gustaron moito as películas de terror. Nunca lle souben ver o valor a unha morea de sangue, berros, matanzas ... Nunca lle vin o mérito a títulos como “Sei o que fixestes o último verán” ... A verdade nunca che foi moi difícil de adiviñalo; levabámosche unha vida moi predecible, entretida si, pero predecible cando os veráns eran veráns.

Só unha película superou este frontal rexeitamento e chegoume o corazón, nel sempre haberá un anaquiño para o meu Haníbal. O terror psicolóxico do “Silencio dos años” é simplemente sublime. Cando saíu a segunda parte, lembro que fun con temor o Cine. Trocar a Jodie Foster por Julianne Moore era arriscado. Despois a xente dicía: buff!! é para perder o sentido (literalmente). Ben, direi que me pareceu unha encantadora comedia... Sen animo de caer en Spoilers, cando di aquilo de: Vas ter que ir para a mesa dos nenos”, é para rir a esgallo. Non podo opinar do resto de secuelas, precuelas, porque se xa a segunda non era a primeira, e para poder considerarala boa tiñámola que mover de xénero, decidín que era mellor non forzar e parar.

¿Por que me lembro hoxe disto? Por unha pequena ameba que foi bautizada por un xornalista do Guardian inglés coma a “Brain-eating amoeba” ou o que che ven sendo o mesmo a Ameba come-miolos. O nome científico desta ameba eche Naegleria fowleri e é nova porque xa leva causadas 10 mortes en Pakistan, concretamente na cidade de Karachi, que é unha das maiores cidades dese país; e que lamentablemente somos capaces de coñecer porque de cando en cando sae nos telexornais por algunha noticia dolosa.

Naegleria fowleri é unha ameba que vive nas augas e penetra nos humanos polo nariz (como cando te vas dar un chapuzón a praia). A través do nariz e capaz de alcanzar o sistema nervioso central. O nome populista ven dado porque despois o que fai é seca-lo cerebro. O que realmente provoca é una meningoencefalitis primaria ameboide (PMA ou PAM en inglés). A forma de contaminación é única, auga contaminada polo nariz, nin transmisión humano-humano nin reservorios animais, non só auga. Os síntomas que provoca mentres está a absorbe-los miolos son incriblemente sinxelos e similares os do catarro común: tose, mocos, dolor de estómago, e unha mortaldade do 98 % dos casos.

Se alguén lee a noticia publicada en The Guardian sobre o número de casos actuais en Pakistan verá que levan aproximadamente uns 10 casos pero que se queixan de que debido as condicións de vida e dos hospitais de Karachi pode ser que a maior parte dos casos da ameba come-miolos pasen desapercibidos. Certo, seguramente Karachi non é o mellor lugar do mundo para poñerse enfermo pero coidado cos exemplos que se poden chegar a poñer e con empezar a dicir cousas coma que: Nosotros no somos Uganda!, e bravuconadas de última hora, porque cantos casos de Creutzfeldt-Jakob, as vacas tolas, foron mal diagnosticados, ou diagnosticados coma outra doenza? E iso na terra xusto de The Guardian.

Cando lin a noticia non puiden evitar buscar fontes que me explicasen un pouco máis sobre Naegleria fowleri e a súa incidencia na poboación. E atopei a páxina dos CDC americanos (Centers for Disease Control and Prevention). Resulta que o primeiro caso diagnosticado prodúcese xusto en Estados Unidos, seguramente porque eles tiñan os medios para facelo. Pero cada certo tempo teñen un caso, concretamente no ano 2007 tiveron 6, e no período do 1998-2007 33. Realmente comparado co de Pakistan tampouco hai tanta diferenza. Seguramente a máis grande diverxencia estará na capacidade de reacción, ben para prever, ben para desinfectar cando aparecen augas contaminadas.

Bacterias, amebas, fungos ou prions capaces de ataca-lo cerebro e provocar graves doenzas hai uns cuantos.. O problema está en saber que tempo de vida lles queda porque cada vez é máis difícil atopar miolos non atrofiados que poidan atacar.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

A nova en The guardian

http://www.guardian.co.uk/Orlando/2012/oct/09/brain-eating-amoeba-kills-karachi?CMP=twt_gu

Centers for Disease Control and Prevention. Primary amebic meningoencephalitis--Arizona, Florida, and Texas, 2007. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. May 30 2008;57(21):573-7.

Parija SC, Jayakeerthee SR. Naegleria fowleri: a free living amoeba of emerging medical importance. J Commun Dis. Sep 1999;31(3):153-9.

Jung SY, Kim JH, Song KJ, Lee YJ, Kwon MH, Kim K. Gene silencing of nfa1 affects the in vitro cytotoxicity of Naegleria fowleri in murine macrophages. Mol Biochem Parasitol. May 2009;165(1):87-93.

Centers for Disease Control and Prevention. Factsheet of Naeglaria fowleri. Available at http://www.cdc.gov/ncidod/dpd/parasites/Naegleria/factsht_naegleria.html

Jamerson M, Remmers K, Cabral G, Marciano-Cabral F. Survey for the presence of Naegleria fowleri amebae in lake water used to cool reactors at a nuclear power generating plant. Parasitol Res. Apr 2009;104(5):969-78.

Centers for Disease Control and Prevention. Emerging Infectious Diseases. http://wwwnc.cdc.gov/eid/. Available at http://wwwnc.cdc.gov/eid/. Accessed February 2011.

#ameba #PAM #meninxite #Naegleria fowleri

E se desaparecen os xornais?

Que os tempos están a trocar é unha cuestión que non pode ser sometida a debate. É evidente que está a acontecer. Se os cambios son para mellor ou son para voltar para tras só no-lo pode confirmar o tempo; aínda que todo parece estar conxurado para que as vindeiras xeracións vivan peor que os seus devanceiros.

Por moito que nos inquede, isto tampouco é a primeira vez que acontece, nin seguramente tampouco será a última. A nivel de grandes avances sociais e científicos basta con comparar o que supuxeron períodos como os anos iniciais do Imperio Musulmán e a convivencia das tres grandes relixións na Península co escurantismo que supuxo despois a Inquisición... cada vez que vexo un anuncio da serie de TV nova sobre os Reis Católicos non son capaz de non lembrar a miña querida mestra de Literatura Galega, cando dicía aquilo de “E aquí comeza o período de Doma e Castración”... coma escarpías póñenseme os pelos aínda hoxe ... e máis cando se escoitan algunhas declaracións dalgúns que aspiran a ser representantes cidadáns... Deus no no queira!!

E vós dicides, por enésima vez, pero isto a que ven? Pois ven a que hoxe a primeira hora chegoume un correo da presentación da colaboración entre Praza e Eldiario.es, o cal sen dúbida é unha boa nova. Fai pouco chegou a nova da inauguración doutro periódico dixital, esta vez da zona pontevedresa. Sen dúbida, máis boas novas, porque a información procedente de fontes diversas é o que fai avanzar a Sociedade, e, sen posibilidade de erro, fannos falta moitos avances na tragaperras da Sociedade actual.

Pero polo camiño, tamén chegaron as malas novas sobre o País Edición Galiza, ou o ano pasado o cerre do Xornal, ... Malas novas! Porque a falta de pluralidade é o primeiro paso cara a volta á Doma e Castración... Tamén haberá que dicir que isto pasa en máis medios que nos escritos porque ver algún telexornal e pensar en pisarlle a cabeza o xefe de informativos, tamén é posible.

Está claro que a xente cada vez le menos o xornal, cada vez véndense menos, e é moi difícil competir co inmediato de internet cando dos medios en papel se trata. Non vou ser eu quen faga eiquí un análise profundo do tema porque nin me considero capaz, nin teño os bimbios necesarios, nin os coñecementos... nin as solucións lamentablemente.

O que sen dúbida é certo que cada vez hai unha aposta máis forte cara os medios dixitais (eiquí nos atopamos).

Pero eu non podo evitar pensar en botar de menos a agradable sensación de abri-lo xornal, mancha-los dedos de tinta, lelo nun bar mentres agardas, recortar unha noticia, e gardala... para descubrir despois que non a gárdache nas mellores condicións, que túa nai chame para dicir que te viu no periódico, ou que a partir dunha idade o que primeiro se le son as ísquelas...

E tamén é moi doado esquecer a uns pequenos grandes actores fundamentais para a difusión da prensa escrita e tamén para a conservación da prensa escrita, ... quen senón? Os microorganismos. Outra vez máis os grandes esquecedizos, pero para nada irrelevantes neste proceso.

Que fai falta para facer un periódico tradicional? Papel. E que é o papel? Pois entre outras cousas celulosa. E como se extrae a celulosa? Pois primeiro cun proceso químico destinado a libera-la doutros compostos coma a lignina, e a continuación fan falta uns enzimas que a liberen, coma a Willy. E de onde veñen eses enzimas? Pois as celulasas, que a así se chaman, veñen principalmente dun fungo: Trichoderma reesei, se ben podería haber máis fontes pero este é o que ten as F1 das celulasas. Por suposto, sobre estes enzimas fíxose biotecnoloxía para acadar mellores eficacias. Outro paso fundamental na elaboración do papel é o branqueado, ese que fai que o noso papel apareza impoluto e no que se contamina a esgallo... Unha alternativa para branquear sen contaminar sonche outros enzimas chamados lacasas procedentes do fungo Pycnoporus sanguineous.

Por suposto, tamén están os malos, os perversos microorganismos capaces de devorar, degradar, alterar ou botar a perder aquel recorte que gárdache un día. Se o recorte o gardas nun lugar cunhas condicións de temperatura e humidade adecuadas haiche unha serie de microorganismos que serán felices coméndoo. Hai máis de 200 especies de fungos que atacan arquivos e bibliotecas, menos mal que na Catedral teñen ben vixiado o Códice, e o valiosissisisismo arquivo que alí albergan. Os máis coñecidos son membros dos xéneros Aspergillus e Penicillium, son os responsables das manchas amarelo-pardas que poden aparecer nas follas e que se van estendendo co paso do tempo. Tamén as bacterias queren o seu pedazo de pastel. Especies pertencentes a xéneros coma Cytophaga, Cellvibrium, Cellfacicula son capaces de producir ácidos que atacan o papel e tamén as tintas...

O ser especies capaces de alimentarse da celulosa, ademais de provocar alteración na cor coma os fungos farán que as follas se troquen quebradizas e fráxiles.

Fai pouco saltou a noticia de que no Instituto Italiano de Tecnoloxía un grupo de investigadores estaba a desenrolar un papel impermeable, magnético e anti-bacterias. Obviamente non o facían pensando nos xornais senón en posibles aplicacións en campos coma a preservación de alimentos. Sen dúbida será un grande avance.

É mentres os avances e os trocos chegan, eu seguirei a botar de menos o periódico do domingo o que lle caía a cunca de café.

E que farían os meus pobres fungos e bacterias se desaparecen os xornais?

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

Seiboth B; Hakola S; March Rl; Suominen Pl; Kubicek Cp. Role de four major cellulases in triggering of cellulase gene expression by celloluse in Trichoderma reesei. J bacteriol, 1997 sep, 179:17, 5318-20.Medve j; karisson j; lee d; tjerneld f. Hydrolisis of microcrystalline celloluse by cellobiohydrolase I and endoglucanase II fron Trichoderma reesei adsorption, sugar production pattern, and synergism of the enzymes. Biotechnol bioeng, 1998 sep, 59:5, 621-34.

Nutt A; Sild V; Pettersson G; Johansson G. Progress curves—a mean for functional classification of cellulases. eur J biochem, 1998 nov, 258:1, 200-6.

Takashima s; nakamura a; hidaka m; masaki h; uozumi t. Molecular cloning and expression of the novel fungal beta-glucosidase genes from Humicola grisea and Trichoderma reesei. J biochem (tokyo), 1999 apr, 125:4, 728-36.

IFLA – Principios para el Cuidado y Manejo de Material de Bibliotecas. Publicación del Centro Nacional de Conservación y Restauración DIBAM. Santiago de Chile 2000.

http://www.bbc.co.uk/mundo/noticias/2012/05/120511_tecnologia_papel_resistente_agua_aa.shtml

#papel #celulosa #lacasas #celulasas #conservación #preservación

Coas sobras duns que felices seriamos outros!

A quen Deus lle da pan, non lle da dentes!, ou calquera outra frase feita que se vos poida ocorrer sobre a capacidade de aproveitamento das cousas. Quen levou todo ata as últimas consecuencias? Quen non desaproveitou algunha vez algunha cousa?. As veces é inconsciente, as veces é a conciencia, as veces é inevitable. Nestes casos eu sempre me lembro dun vello amigo que cando soubo que Richard Gere lle puxera os cornos a Cindy Crawford, e a ía deixar por outra... dixo todo cheo de razón: “Mi madriña de Deus! Cas sobras duns que felices seriamos os outros!!!!”.

Sería a goma ser capaz de aproveitar todo ata o último extremo pero iso é imposible pero tamén é certo que as sobras poden facernos moi felices, porque outros sexan capaces de aproveitalas ata o estremo. Non, isto non é unha teoría revolucionaria acerca da distribución de recursos, ... ou si, se o tratamos dende a óptica adecuada.

Xa falamos fai tempo da necesidade de escoller cara onde tiñamos que dirixi-los nosos esforzos cando se trataba de producir biocombustibles porque o millo era finito, e era necesario buscar alternativas os cereais... “Ou cómemo-lo millo ou facemos biodiesel” Castro dixit. E cando Castro ten razón, ten razón... É que facemos entón? Botar man dos nosos micro-amigos ... e dunha fonte alternativa claro. Poderiamos voltar a falar do Profesor Mullin pero hoxe falaremos doutras posibilidades.

O que mellor nos resultaría dende o punto de aproveitamento de residuos en Galiza sería poder producir etanol a partir de residuos coma as cascas dos pinos. Iso é posible? Pois si. E de facelo así estariamos por un lado arranxando a meirande parte da masa forestal que temos abandonada, e poderiamos crear empregos: xente encargada de coida-los montes, de procesa-la madeira para distintos usos e a cáscalla para os biocombustibles. Se ademais, temo-los montes limpos o risco de incendios diminúe considerablemente, e en caso de se producir, serían moito máis controlables.

A outra pregunta é como o facemos? Con coidado de non magoarse sempre. O primeiro que temos que facer é desface-la celulosa das cascas para libera-los azucres que son os que logo se transformarán en etanol, como se estivésemos a facer viño. É como? Empregando celulasas, que son os enzimas que se encargan diso. É quen ten celulasas? Os microorganismos. Ata agora a principal fonte de enzimas é un fungo Trichoderma reesei pero algúns investigadores están a realizar ensaios con bacterias coma a Acidiothermus cellulolyticus, que foiche illada nas termas de Yellowstone, onde che vivía Yogui. Realmente as do fungo son máis eficaces, que as das bacterias, pero estas sonche máis sufridas é resisten mellor as temperaturas altas. Lembrade-la teoría dos extremófilos? Logo se lográsemos combinar as dúas características sería a repanocha... e grazas a biotecnoloxía pode ser posible.

Outra vantaxe de producir etanol a partires de celulosa é que parece que as emisións de gases que contribúen o efecto invernadoiro redúcense moito co respecto o uso do petróleo, e incluso con respecto o emprego doutras fontes coma os cereais.... Estupendo, logo!. Ademais de aproveita-las sobras, estamos a frear o cambio climático.

Pero as veces tamén hai problemas. Cando falamos de aproveita-lo que nós non queremos, podemos imaxinar que o mellor os microorganismos tamén hai cousas que non lle gustan. No caso da celulosa, eche certo coma a vida mesma. Dentro dos azucres que forman parte do seu esqueleto hai algúns azucres coma a xilosa que ás bacterias non lles gustan moito... polo que no caso de utilizar a biomasa dos bosques para obter celulosa, hai un 25-35 % da mesma que non vai ser aproveitada. Bueno, podemos pensar que se xa lle estamos sacando rendemento o que doutro xeito íamos tirar, non está mal... pero sempre che hai un microorganismo para un descosido. E se non o hai, deseñase. Ala, aí! Sobrados!... E é que existen bacterias capaces de utiliza-la xilosa pero son as menos e as máis difíciles de controlar e manexar. Pero voltemos a Biotecnoloxía outra vez,... uns investigadores da Universidade de Florida, clonando e manipulando conseguiron unha E. coli que si é capaz de degrada-la xilosa.

Un dos microorganismos máis empregado nas fermentacións industrias é un fungo chamado Klyveromyces marxianus porque capaz de soportar condicións pouco favorables. Ben, é unha das alternativas que se manexa como base para os organismos modificados de cara a conseguir maiores producións.

Logo combinando distintas fontes de enzimas, e distintos microorganismos podemos aproveitar moito, moito, moito... e ademais como o meu amigo quedando co que Richard Gere, todos felices, os cereais destinados á alimentación, os bosques limpos, os microorganismos contentos porque teñen que comer, e nós, bioetanol a esgallo, barra libre para todos!!!

Tamén é certo que non é ouro todo o que aparece por aí porque tamén é certo que parte dos compostos procedentes dos restos da materia orgánica pódense descompoñer debido a que estes procesos realízanse a altas temperaturas. E os produtos que se orixinan son tóxicos para os nosos micro-amigos... Podemos dicir que se está traballando no asunto... e que falaremos outro día por aquí.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

Trending Blogs

Recently Viewed Blogs

De bacterias e homes