Review DBT613 Life design project
"จบไปจะทำงานอะไร?" คำถามที่มีความซับซ้อนมากที่สุดในสามโลก เพราะเรากำลังพูดถึงอนาคตที่เราไม่อาจเห็นภาพได้ชัดเจนเท่าไหร่นัก
หลายคนเวลาเจอคำถามนี้ก็เลือกที่จะหยิบตัวเลือกที่พ่อๆแม่ๆพอจะรู้จักมาตอบโดยที่จริงๆแล้วก็ไม่ได้รู้รายละเอียดมากนัก ว่างานนี้ทำอะไรหรือเป็นอะไร และกลุ่มที่แย่ที่สุด ซึ่งเราก็เป็นคนกลุ่มนั้น คือกลุ่มคนที่เคยกวาดสายตาไปหาคนรอบตัว หรืออาชีพที่มีคนพูดถึง แต่ไม่มีอาชีพไหนที่เราอยากทำเลย คนกลุ่มนั้นจึงได้แต่มองหาต่อไป
จนได้มีโอกาสเรียนปริญญาโทที่โครงการการจัดการการออกแบบ (DBTM program) แล้วไปเจอวิชา DBT613 Life design ซึ่งตัวอาจารย์ก็เคลมเองว่า วิชานี้เกิดมาเพื่อช่วยเหลือคนที่ไม่รู้ว่าจะทำอะไรต่อ.. แบบพวกคุณ
Expand
โดยเนื้อหาส่วนใหญ่จะเอามาจากหนังสือ design your life :: How to Build a Well-lived, Joyful Life ของ Bill Burnett และ Dave Evans ที่เราเคยอ่าน
http://designingyour.life/the-book/
ซึ่งหนังสือเล่มนี้ เขาจะมีวิธีการ"ออกแบบชีวิต"บอกให้เป็นขั้นๆเลย แต่ตอนนั้นอ่านไม่จบ เลยไม่ได้ทำสิ่งที่เขาบอกในนั้น
การได้มาเรียนในคลาสนี้จึงถือเป็นโอกาสดีที่จะได้ลองทำ ลองเล่นอะไรๆแบบที่เขาแนะนำในหนังสือ โดยในหนังสือเริ่มจากเหตุผลง่ายๆก็คือ ผู้เขียนเป็นครูสอนการออกแบบ และพบนักเรียนมากมายที่เจอปัญหาในชีวิตการทำงาน บางคนไม่ได้ทำงานตามที่ฝัน และไม่รู้จะเปลี่ยนงานยังไงในวัย 30 กว่าๆ หรือบางคนได้ทำงานที่ตัวเองเคยคิดว่าชอบ แต่ความจริงแล้ว เขาชอบแค่บางส่วนของงาน ไม่ได้ชอบทำตัวงานทั้งหมด เช่น เขาชอบทำอาหาร ก็เลยไปเปิดร้านอาหาร แต่พบว่าตัวเองไม่ได้ชอบขายอาหารด้วย ทำบัญชีด้วย และไม่ได้ชอบการทำธุรกิจ นี่คือแรงบันดาลใจให้ผู้เขียนเริ่มเขียน เริ่มบอกเล่าถึงวิธีการ หรือเครื่องมือการออกแบบบางอย่างที่ช่วยให้เราได้"ค่อยๆสร้างแนวทางชีวิตของตัวเอง"ที่ใช้คำว่าสร้างเพราะแนวทางที่เราวาดฝันไว้อาจจะไม่มีอยู่จริง แต่เราต้องสร้างมันขึ้นมาเอง
กลับเข้ามาสู่ห้องเรียนในวิชา Life design อย่างแรกที่วิชานี้บอกเราก็คือ เนื่องจากแนวคิดในการใช้ชีวิตของแต่ละคนไม่เหมือนกัน ดังนั้นการออกแบบชีวิตของแต่ละคนจึงแตกต่างกันออกไป อาจารย์จึงบอกว่าไม่ต้องเชื่อแนวทางนี้ทั้งหมดก็ได้แต่ให้ลองทำดูแล้วคุณอาจจะเจออะไรที่นำไปปรับใช้กับชีวิตคุณได้
ในวันแรกอาจารย์ให้เริ่มจากจุดที่เราอยู่ในปัจจุบันโดยไม่สนใจว่าแต่ละจะมีอดีต มีพื้นเพยังไง ครอบครัวคาดหวังยังไง โดยจะมีกิจกรรม ให้ลองวิเคราะห์สถาณการณ์ในชีวิตตัวเองในปัจจุบันว่าเป็นยังไงบ้างในด้านต่างๆ โดยการให้คะแนนตั้งแต่ 0-100 คะแนน
ซึ่งมีทั้งด้านสุขภาพ(Health): สุขภาพกายและสุขภาพจิต ตอนนี้เป็นอย่างไร ได้ดูแลตัวเองในด้านนี้มากแค่ไหน และพอใจกับมันรึยัง จากคะแนนเต็ม 100 คะแนน ให้คะแนนเท่าไหร่?,
ด้านการทำงาน(Work): มีความสุขกับการทำงานมั้ย ได้รายได้หรือผลตอบแทนตามที่ตั้งใจไว้มั้ย หรือกำลังเรียนอยู่ แล้วทำงานโปรเจคต่างๆได้ดีมั้ย จากคะแนนเต็ม 100 คะแนน ให้คะแนนเท่าไหร่? ,
ด้านการได้เล่น(Play): มีงานอดิเรกมั้ย ได้ทำสิ่งอื่นๆที่นอกจากเรียน หรือทำงานอย่างเพียงพอมั้ย จากคะแนนเต็ม 100 คะแนน ให้คะแนนเท่าไหร่? ,
และด้านความรัก(Love): รู้สึกเป็นที่รักมั้ย มีความสุขในทุกๆความสัมพันธ์รึยัง? จากคะแนนเต็ม 100 คะแนน ให้คะแนนเท่าไหร่?
[ประเมินชีวิตตัวเองตอนนี้ในด้านต่างๆ]
พอได้วิเคราะห์ตัวเองกันบ้างแล้ว เพื่อนๆในคลาสส่วนใหญ่ก็จะเขินๆหน่อย เพราะการบอกว่าชีวิตของตัวเองมีปัญหาจนขนาดต้องมาเขียนๆ มันเป็นเรื่องที่ยากเหมือนกัน เพราะเราชอบชิวๆกับชีวิต พอเจออะไรเข้ามาก็อาจจะไม่ได้คิดอะไรมากเป็นประเด็นจนถึงขนาดต้องเขียนออกมา แต่คราวนี้อาจารย์ให้ลองคิดเป็นว่าชีวิตเราจะเป็นอะไรได้มากกว่าที่เป็นอยู่ตอนนี้มั้ย? ดีได้มากขึ้นอีกมั้ยในอนาคต? แล้วช่องว่างระหว่างอนาคตที่คิดไว้กับตอนนี้มันต่างกันเยอะมั้ย? ถ้าอนาคตเต็ม 100 คะแนน ตอนนี้ปัจจุบันอยู่ที่เท่าไหร่ ก็เขียนให้คะแนนไป จากการลองทำพบว่า ถ้าเป็นโจทย์แบบนี้รู้สึกว่าเขียนง่ายขึ้น เพราะไม่ได้มองว่าชีวิตเรามีปัญหาอะไร(ซึ่งคนจะมองว่าเป็นคำถามในแง่ลบ ไม่อยากตอบ) แต่ให้มองว่าชีวิตจะดีได้มากขึ้นกว่านี้อีกมั้ย
พอเขียนเสร็จแล้วก็จะมาเลือกว่าเราสนใจจะปรับปรุงด้านไหนของชีวิตก่อน เราเลือกงาน และเพื่อนกลุ่มใหญ่ๆก็เลือกงาน เพราะเป็นโจทย์ที่ท้าทายที่สุด และเหมาะกับช่วงเวลานี้ที่สุดในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อจากการเป็นนักศึกษา ไปสู่การเป็นคนทำงาน
อาจารย์บอกว่าพอรู้แล้วว่า เราอยู่ที่ไหน ก็ต้องกำหนดปลายทางว่าเราจะไปที่ไหน ซึ่งหลายๆคนรวมถึงเราจะมาตายเอาตรงนี้ เพราะเราก็ไม่แน่ใจในอนาคตแบบแน่ชัดว่าจะเป็นอะไร จะทำอะไร ก็เลยทำให้ล้มเลิกการตั้งเป้าหมายให้ตัวเองไปด้วย แต่ในคลาสก็แก้ปัญหาด้วยการเขียนเป้าหมายแบบกว้างๆโดยใช้ชื่อว่า Work view และ Life view ซึ่งเป็น มุมมองต่อชีวิต และต่อการทำงานในอุดมคติว่า งาน หรือชีวิตที่เราอยากทำควรเป็นแบบไหน จะมีหรือไม่มีอะไรบ้างแบบกว้างๆและไม่ต้องยึดจากความจริงทั้งหมด ให้ยึดจากตัวเราเป็นหลัก ในขั้นตอนนี้จึงไม่เรียกว่าเป็นการกำหนดเป้าหมายแต่เป็นการสร้างเข็มทิศของตัวเอง ที่ไว้คอยนำทางในเชิงว่า “ปลายทางอยู่ที่ไหนไม่รู้ละ แต่ว่าเรามาถูกทางแล้ว”
[เขียนสะท้อนตัวเองในเรื่อง Work view และ Life view ]
แต่ถ้าไม่มีเป้าหมายที่ชัดเจนแล้วจะรู้ได้ยังไงล่ะ ว่าจะทำอะไร ไม่มีเป้าหมายไม่มีแผนการณ์ก็ทำอะไรกับอนาคตไม่ได้น่ะสิ ก่อนที่ทุกคนจะรู้สึกไม่แน่ใจกับวิชานี้ไปมากกว่านี้ว่าจะช่วยเขาได้จริงๆรึป่าว อาจารย์ก็ได้บอกว่า “เด๋วพวกคุณจะได้เขียน 5 years plan ในอีกสองถึงสามสัปดาห์ต่อมาแน่ วางใจได้ผมจะให้คุณเขียนแผนการณ์แน่นอน แต่ก่อนอื่น ผมรู้ว่าคุณรู้อะไรเกี่ยวกับตัวเองน้อยมาก”
ซึ่งอันนี้ทุกคนก็ยอมรับว่า เขารู้แค่ตัวเองชอบอะไรไม่ชอบอะไรแต่ไม่รู้ว่าตัวเองถนัดอะไร ซึ่งวิธีการที่ให้ได้มาซึ่งการรู้จักตัวเองในระดับลึกคือ การให้การบ้าน ให้ทุกคนไปจดบันทึกตัวเอง และไปทำแบบทดสอบหาว่าคนแบบเราถูกผลักดันด้วยอะไร
เนื่องจากอาจารย์คนนี้ ชื่นชอบเกมส์ ในแง่ที่มันทำให้คนติดเกมส์ หลงใหลไปกับมัน อาจารย์จึงให้แบบทดสอบที่สังเกตพฤติกรรมการเล่นเกมส์ของเรา เพื่อนำมาแปลงผลว่าเรามีแรงผลักดันอะไรบ้างในการทำหรือไม่ทำสิ่งใด
https://gamified.uk/UserTypeTest2016/user-type-test.php#.W0szydIzbIU
และ อันนี้เป็นบทวิเคราะห์
https://gamified.uk/user-types/
นอกจากทำแบบทดสอบแล้ว อาจารย์ให้เราทุกคนไปจดบันทึกตัวเอง แต่ถ้าเป็นแบบไดอารี่ไปเลย ก็คงอาจจะไม่ได้อะไรมากขึ้น อาจารย์เลยแนะนำให้ประเมินกิจกรรมที่ตัวเองทำในแต่ละวันด้วย ความหมายคือเมื่อเราทำอะไรบางอย่างให้เราประเมินความรู้สึก ความนึกคิดของตัวเองด้วยว่าเราคิดยังไงกับมัน
[การวัดผลกิจกรรมที่ทำในแต่ละวันด้วย Engagement gauge และ Energy gauge]
โดยมีหลักการประเมินอยู่สองอย่างง่ายๆคือ Engagement และ Energy โดย Engagement คือความรู้สึกมีสมาธิ สนอกสนใจเรื่องใดเรื่องนึง ซึ่งจุดสูงสุดของภาวะนี้คือการลืมวัน ลืมเวลาไปเลย หรือที่เรียกกันว่า Flow ส่วนอีกตัวคือ Energy สิ่งที่ทำอยู่นี้หลังจากทำเสร็จแล้ว มันให้พลังเรามั้ย ให้เรามีแรงไปทำอย่างอื่นต่อมั้ย ตัว Energy เป็นตัวความรู้สึกล้วนๆ ว่าเราทำเสร็จรู้สึกเบื่อ เหนื่อย หมดแรงอะไรแบบนี้มั้ย ซึ่งไม่ได้จำกัดในกรณีแค่เล่นกีฬาแล้วเหนื่อยอย่างเดียวนะ แต่เป็นการคุยกับคนแล้วเหนื่อย หรือแก้ปัญหางานแล้วหมดไฟทำงานเป็นวัน เรื่องแบบนี้คือเรื่อง energy ทั้งหมดเลย พอสั่งการบ้าน ได้งานแล้ว เรากับคลาสนี้ก็จะมาเจอกันอีกทีในอีก 3-4 สัปดาห์ข้างหน้า... เพื่อให้เวลาให้เราและเพื่อนๆในวิชาได้ลองไปสำรวจตัวเองก่อน..............
3 สัปดาห์ผ่านไป ไวเหมือน 3 บรรทัด ทุกคนกลับมาในคลาสด้วยหน้างงๆ คุยกันในกลุ่มเพื่อน แล้วตั้งคำถามว่า แล้วแบบยังไง? ฉันชอบเล่นเกมส์แต่ไม่มีคนจ้างฉันเล่นเกมส์นิ อีกคนชอบเป็นพิธีกร เป็นคนตัดต่อวีดีโอ แต่ก็ไม่เก่งพอที่จะไปทำงาน บางคนที่รู้จักตัวเองมาระดับนึงแล้ว ก็จะไม่ค่อยแปลกใจกับผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นซักเท่าไหร่
[การจดบันทึกในช่วง 3-4 สัปดาห์]
ส่วนเรา จากการที่ไปลองเขียนบันทึกเพื่อสำรวจตัวเองมา ถึงแม้เราจะรู้จักตัวเองมาบ้าง แต่มันก็ทำให้เห็นอะไรมากขึ้น ทั้งในแง่กิจกรรมที่เราชอบ กิจกรรมที่เราทำได้ดี และกิจกรรมที่เราไม่รู้ว่าตอนเราทำ เรามีสมาธิกับมัน หลงไหลไปกับมันมากขนาดนี้ ในช่วงสัปดาห์ที่จดบันทึกนั้น ก็ได้มีโอกาสลองทำกิจกรรมใหม่ๆเข้ามาด้วย มันก็เลยทำให้ได้เห็นหลายๆมุมของตัวเอง พอทำบันทึกแบบนี้แล้ว ผลข้างเคียงคือ มีสมาธิมากขึ้น(จากการสังเกตตัวเองเพื่อบันทึก)
หลังจากที่ได้รู้จักตัวเองแล้ว ขั้นตอนต่อไปจะเป็นการยำๆสิ่งที่ตัวเองเป็น สิ่งที่ตัวเองมีออกมาสร้างเป็นอาชีพใหม่โดยให้ลองคิดไอเดีย Job description ของตัวเองออกมา จากสิ่งที่เราเป็น แบบที่ไม่ต้องยึดหลักความเป็นจริงมาก โดยใช้หลักการ Ideation วิธีการทำคือหยิบกระดาษใหญ่ๆมาหนึ่งใบ แล้วเขียนคำที่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่เราเป็นจากกิจกรรมที่เคยได้ทำก่อนหน้านี้ แล้วพยายามคิดคำที่เกี่ยวข้องหรือใกล้เคียงแตกออกมาจาก คำตรงนั้นในลักษณะ Mind map เขียนให้เยอะที่สุดเท่าที่จะทำให้ ทำอย่างนี้ 3 วง แล้วเอาคำข้างนอกสุดที่เตะตาเรา 3 คำรวมกันมาเป็น keyword ในอาชีพของเรา ข้อแนะนำคือคิดโดยไม่ต้องยึดหลักความเป็นจริง จะแปลกจะพิสดารยังไงก็ได้
ซึ่งเราก็ได้ลองทำกิจกรรมนี้แล้ว ปรากฏว่าได้เป็นอาชีพ นักเล่าข่าวร้าย เพราะข่าวร้ายมันเล่ายาก จะพูดก็ลำบากใจ เราจะเป็นคนช่วยบอก ช่วยเล่าข่าวร้ายให้เกิดผลกระทบน้อยที่สุด สร้างความหดหู่เศร้าหมองน้อยที่สุดเป็นต้น
การทำกิจกรรมนี้ทำให้เพื่อนๆหลายคนได้แชร์อาชีพแปลกๆของตัวเองกันเช่น Story designer ,Collector เป็นต้น
หลังจากทุกคนเริ่มมองโลกในแง่บวกเกี่ยวกับความสามารถ ความชอบของตัวเอง ว่าจริงๆแล้วก็ยังพอจะไปทำอะไรได้อยู่บ้าง อาจารย์ก็พลิกมู้ด แล้วบอกให้เรามาเขียนแผนการณ์ 5 ปีของตัวเองกัน
และช่วงต่อไปนี่ล่ะที่จะเป็นของจริงของวิชานี้ โดยกติกาของการเขียนแผนการณ์ 5 ปีของวิชานี้คือ คุณจะหยิบอาชีพที่คุณคิดขึ้นมาเมื่อกิจกรรมที่แล้วก็ได้ หรืออาชีพที่คุณสนใจอยู่แล้วมาใส่แผนการณ์ 5 ปี ของคุณ โดยเราเรียกมันว่า Odyssey plan เป็นการเขียนสิ่งที่เราวางแผนวาดฝันไว้ในอนาคตในอีก 5 ปีข้างหน้า(โดยจะเน้นไปที่การทำงาน)
การเขียนแผนแบบนี้ทำให้เราไม่เพ้อฝัน และพยายามคิดว่าจะทำปัจจุบันยังไงเพื่อไปถึงอนาคตแบบที่วาดไว้ โดยอาจารย์ไม่ได้ให้เราเขียนแค่ 1 แผนการณ์แต่ให้เขียนถึง 3 แผน!! โดยแต่ละแผนการณ์ต้องเป็นแผน A (Plan A) ทั้งหมด หมายความว่าแผนที่ 2 และ 3 จะไม่ใช่แผนสำรอง แต่เป็นแผนดีๆเหมือนกันแบบที่สมมติว่าเรามีสามชีวิต เราก็จะมีอนาคต 3 แบบที่ไม่เหมือนกัน และแต่ละแผนก็ดีที่สุดในแบบของมันเอง จุดนี้เป็นแก่นของวิชานี้เลยก็ว่าได้ ที่ไม่ยอมให้เรามีคำตอบที่ดีที่สุดคำตอบเดียว และนี่ก็ไม่ใช่การกระจายความเสี่ยงแบบที่ถ้าไม่ได้ A แล้วจึง B แต่เน้นให้เราสำรวจความเป็นไปได้ของชีวิตเราในอีก 5 ปีข้างหน้าของเราทั้งหมด และในตอนทำกิจกรรมนี้จำได้ว่าเป็นช่วงที่ต้องให้เวลากับตัวเองมากในการคิดแผนที่ 2 และแผนที่ 3 อาจารย์แนะนำเพิ่มเติมว่า สมมติว่าถ้าคุณอยากทำงานธนาคาร แต่ปีต่อมา ธนาคารล้มละลาย คนไม่ได้ใช้เงินสด และไม่ได้ฝากเงินอีกต่อไป อาชีพการทำงานธนาคารหายไปจากโลก ถึงตอนนั้นคุณจะทำอะไร? หรือถ้าคุณได้พรวิเศษที่จะทำให้คุณทำอะไรก็ทำสำเร็จ คุณอยากทำอะไร
[แผ่นสำหรับเขียน Odyssey plan ]
พอเขียนแผนการณ์ 5 ปี ออกมา 3 แผนแล้ว เราก็จะมาวิเคราะห์แผนการณ์ที่ตัวเองเขียนด้วยหัวข้อดังนี้
เราชอบแผนนี้มากแค่ไหน(Like it)
เรามีพื้นฐานหรือ ความสามารถพอที่จะทำแผนนี้ให้เป็นจริงมากน้อยแค่ไหน(Resource)
เรามั่นใจกับแผนนี้มากแค่ไหน(Confidence)
และแผนนี้มันสัมพันธ์กับเข็มทิศของเรามากแค่ไหน(Coherence)
พอประเมินแล้วเราก็จะมาเขียนคำถามที่เราไม่แน่ใจ กังวลใจ หรืออยากได้คำตอบเพื่อจะตัดสินใจได้ดีขึ้นว่าจะไปต่อกับเส้นทางนี้หรือไม่ไปต่อ คำถามพวกนั้นมีอะไรบ้าง ซึ่งมาสังเกตสิ่งที่ตัวเองก็จะพบว่ามันเป็นความกังวล กังวลว่าพอไปทำงานจริงๆแล้วจะไม่เหมือนภาพในหัวที่เราคิดว่าอาชีพนี้มันจะดียังงั้น ดียังงี้
หลังจากที่เราเริ่มรู้จักตัวเอง และขมวดประเด็นต่างๆที่เกี่ยวกับตัวเรามาสร้างเป็นแผนการณ์ 5 ปีจำนวน 3 แผนแล้ว และมีการประเมินสถานการณ์เบื้องต้นต่างๆแล้ว ต่อไปจะเป็นกิจกรรมยาวๆ 3 เดือนเลย
3 เดือนที่เราจะลองไปทำแผนการณ์เหล่านั้นกัน!!
แต่เด๋วก่อนๆนี่มันแผน 5 ปีไม่ใช่แผน 3 เดือน ต้องมีการเข้าใจผิดกันแน่ๆ เพราะปกติแนวทางการตั้งเป้าหมายชีวิตคือกำหนดเป้าหมายว่า 3-5 ปีข้างหน้าว่าเราอยากเป็นอะไร(5 Years plan) แล้วค่อยกำหนดแผนปฏิบัติการ(Action plan) ในปีที่หนึ่ง ที่สอง ที่สาม และมีการวัดผลเรื่อยๆ นี่เป็นวิธีปกติ แต่ทำไมอาจารย์ถึงให้เวลาแค่ 3 เดือนในการลงมือทำล่ะ?? แถมมีถึง 3 แผน
ซึ่งคำตอบก็เป็นสิ่งที่ทำให้เราประหลาดใจเหมือนกัน อาจารย์บอกว่าคอนเซ็บของวิชา Life design นี้ เขามีความเชื่อว่า เราคาดการณ์อนาคตไม่ได้ทั้งหมด เพราะฉะนั้นแผนการณ์ที่เราเขียนขึ้นมา จะไม่มีทางเหมือนที่คิดไว้ 100% และถ้าเกิดทำตามแผนไป 3 ปีแล้วพบว่าไม่ใช่ล่ะ? จะทำยังไง? วิธีที่ทำได้คือทดสอบแผนการณ์ซึ่งในภาษาการออกแบบเรียกว่า Prototype หลังจากเรามีแผนการณ์แล้ว เราต้องคิดวิธีการทดสอบ คำถามสามคำถาม ที่เป็นพวกความกังวล ความไม่แน่ใจ หรือคำถามที่อยากได้คำตอบเพื่อการตัดสินใจที่ดีขึ้น
"เราไม่รู้มีทางรู้หรอกว่างานที่เราทำจะชอบมั้ยจนกว่าจะได้ไปลองทำ" แล้วก็มีเพื่อนในห้องแย้งขึ้นมาว่า อาจารย์ผมอยากเป็นนักบินอวกาศ แล้วผมจะลองเป็นลองทำได้ยังไง? อาจารย์ก็แนะนำว่าเราสามารถทดสอบแผนการณ์ได้หลายแบบ ทั้งเข้าไปลงมือทำเลย การไปฝึกงาน หรือวิธีที่ง่ายที่สุดคือ คุยกับคนที่เก่งๆในสาขาวิชานั้น คุยเพื่อให้รู้จักตัวอาชีพเขา วิธีการทำงาน รวมถึงวิถีชีวิตด้วย อาจารย์บอกว่า มีหลายคนที่ได้ทำงานที่ชอบไม่นาน เพราะเขาไม่ได้ชอบวิถีชีวิตแบบที่งานนั้นบังคับให้เป็น เช่น การเป็นฟรีแลนซ์ คุณอาจจะทำงานไม่เป็นเวลานะ คุณรับได้มั้ย คุณอาจจะต้องทำงานข้ามวันเลยนะ คุณรับได้มั้ยเป็นต้น
มีคนถามว่าจะหาคนเหล่านั้นจากไหน? อาจารย์ก็ตอบว่าให้ใช้วิธีให้คนอื่นแนะนำให้เราไปรู้จักกับอีกคน(referral) หรือเราจะตัดแค่ส่วนๆหนึ่งของหน้าที่ในงานนั้นมาลองทำก็ได้ ตัวอย่างเช่น เพื่อนอยากเปิดร้านขายเค้ก นอกจากจะไปถามเจ้าของธุรกิจร้านเค้ก ให้ลองถามตัวเองดีๆ ส่วนที่เป็นแก่นของอาชีพนั้นคืออะไร ที่ทำให้อาชีพนั้นมีคุณค่า เช่นแก่นของธุรกิจร้านเค้ก คือการขายเค้กเป็นหลัก ให้เราพอได้แก่นมา ที่เล็กพอที่เราจะลองทำอะไรกับมันได้ อย่างในตัวอย่างนี้คืออยากเปิดร้านขายเค้ก ก็อาจจะลองทำเค้กไปฝากร้านขายก่อน หรือขายเพื่อนก่อนโดยที่ยังไม่มีหน้าร้าน เท่านี้ก็ทำให้เราพอรู้ และได้ข้อมูลมามากพอแล้วที่จะบอกได้ว่าแผนการณ์ในอนาคต ของเราใช่เราหรือไม่
ซึ่งการทำในแต่ละครั้ง ให้เอาความรู้สึก ความรู้ ประสบการณ์ที่ได้มาปรับปรุงแผนการณ์ของเราให้เข้าใกล้ความจริงมากยิ่งขึ้นๆ หรือเหมาะกับตัวเรามากขึ้น ซึ่งอาจารย์บอกว่าทำใจหน่อยนะ คุณอาจจะต้องผิดหวังกับแผนของคุณ และคุณจะต้องเจอคนมากมาย แต่ทั้งหมดก็เพื่อให้คุณไม่ต้องไปเสียเวลากับสิ่งที่ไม่ใช่ในชีวิตของคุณ..
สุดท้ายก่อนที่จะแยกย้ายกันไปลุย"สนามจริง" อาจารย์ได้เล่าอะไรให้ฟังอย่างหนึ่ง "เอาจริงๆแล้วงานดีๆที่คุณตามหาไม่ได้อยู่ในอินเตอร์เน็ต ไม่ได้อยู่รอบตัวคุณ แต่มาจากคนที่คุณรู้จักมากกว่า งานบางอย่างเขาไม่ประกาศหาคนตามที่ทั่วๆไป แต่เขาหาจากการให้คนแนะนำต่อๆกันมา ซึ่งในสังคมไทยอาจจะมองว่าเส้นสาย แต่การทำแบบนี้ก็เพราะมันเป็นการคัดคนได้ในระดับหนึ่งจากคนที่มีอยู่มากมาย ก็คนที่เก่ง คนที่มีความสามารถมักมารวมตัวกัน และรู้จักกัน แต่คุณดันไม่ได้เป็นคนที่อยู่ในกลุ่มนั้นก็เท่านั้นเอง" เรื่องนี้อาจารย์ก็ท้าพวกเราไปเหมือนกัน เชื่อมั้ย จะมีคนบางคนได้งานที่ตัวเองสนใจจากการทำกิจกรรมแบบนี้
ในเวลา 3 เดือนจะเป็นเวลาที่เราได้เจอความจริงในโลกความจริง
เราเขียนแผนการณ์ 5 ปีของเรา โดยแผนแรก เราอยากทำธุรกิจ เราอยากเปิดบริษัทของตัวเอง
สำหรับแผนนี้ เราชอบ 80%
เรามีฐานกับเรื่องนี้ 70%
เรามั่นใจกับแผนนี้ 80%
แต่แผนนี้ไม่ค่อยเกี่ยวข้องเข็มทิศที่เราเขียนไว้แบบเป้ะๆ 50%
สำหรับแผนการณ์นี้ สิ่งที่เรากังวลใจ หรือคำถามที่เราอยากหาคำตอบก็คือ
เรื่องเกี่ยวกับวิถีชีวิตนี่ล่ะ เราได้ยินว่าคนทำธุรกิจเครียดมาก นอนไม่ค่อยหลับ คิดๆๆตลอดเวลา และเป็นหนี้หัวโต เราอยากรู้ว่าจริงมั้ย? และจะจัดการความเสี่ยงพวกนี้ยังไง ไม่ให้กระทบชีวิตด้านอื่นๆ
และเรื่องที่เราจะเหมาะมั้ย เราจะเบื่อรึป่าว เราได้ยินว่าคนทำธุรกิจต้องไหวพริบดี คุยเก่ง แต่นั่นไม่ใช่เราเท่าไหร่เลยนะ เราต้องเป็นคนแบบนั้นจริงๆหรอ หรือมีวิธีปิดข้อด้อยเหล่านี้มั้ย แค่นี้ละ ที่เรารู้แล้วจะตอบได้ว่า นี่คือสิ่งที่เราอยากเป็นรึป่าว
แผนการณ์อีกอันนึงคือ เราคิดจากว่าถ้าเราไม่ได้ทำธุรกิจแล้ว ตลาดหุ้นและระบบทุนนิยมล่มสลาย เราไม่สามารถใช้ความสามารถกอบโกยเงินจากตลาดได้เราจะทำอะไร? เราก็คิดแบบที่ไม่เคยมีความคิดนี้มาก่อนจริงๆ
คือเราอยากเป็นนักวางแผนนโยบายประเทศ! ความคิดนี้หายไปจากเรามานานมาก เพราะเรารู้สึกว่าการทำงานภาคสังคมทำได้แค่เยียวยาสังคม แต่ยังไงมันก็จะไม่เปลี่ยนสังคม ภาคเอกชนเท่านั้นที่จะมีพลังในการเปลี่ยนแปลงสังคม แต่ถ้าไม่มีธุรกิจ เราจะมาสายการเมืองเลยนี่ล่ะ! ซึ่งแผนนี้
เราชอบแผนนี้นะ บ้าพลังดี 85%
เรามีฐานกับเรื่้องนี้น้อยมากๆ แทบไม่รู้เรื่องเลย กระบวนการทางการเมือง การวางแผนนโยบายที่เคยสอนในวิชา สปช.และหน้าที่พลเมืองก็ลืมไปหมดแล้ว 40%
เรามั่นใจกับแผนนี้ประมาณ 40% คือไม่ค่อยแน่ใจในหลายๆเรื่องเช่น ต้องมีเส้นสายมั้ย ต้องเป็นคนพูดเก่งรึป่าว
ซึ่งแผนนี้ใกล้เคียงกับเข็มทิศของเรานะ 70%
สำหรับเรื่องนี้เรามีความกังวลใจหลายอย่างเลย คือการทำงานด้านการเมืองด้านนโยบาย เข้าใจว่าเราต้องทำงานร่วมกับภาครัฐที่ใครๆก็พูดว่ามันไม่ประสิทธิภาพ มันล่าช้า มีการฉ้อโกงกันเยอะ เราจำเป็นต้องทำงานกับภาครัฐมั้ย หรือมีวิธีอื่นที่เราได้ทำงานนี้โดยไม่ต้องทำงานกับภาครัฐโดยตรง แล้วฉันต้องเตรียมตัว วางแผนอะไรยังไงบ้าง ต้องเรียนอะไรเพิ่มมั้ย หรือต้องมีเส้นสายแบบที่ใครๆก็พูดรึป่าว
ซึ่งในวิชานี้เราลักไก่ ไม่ได้เขียนสามแผน เขียนและทำแค่สองแผน เพราะไม่มีเวลา 55
ในแผนแรก ที่เราอยากเป็นนักธุรกิจ เราเริ่มจากการไป สังเกต และทำงานเป็นลูกมือพ่อที่รีสอร์ท ไปดูสิ่งที่ไม่เคยดู ถามสิ่งที่ไม่เคยถาม เราได้เห็นกิจวัตรของคนทำที่พักต้องเจอคือ มีตำรวจแวะมาเยื่ยมบ่อยๆ มีลูกค้าบ่นในอินเตอร์เน็ต หรือการดูแลบริหารจัดการคนงาน ซึ่งการไปดูครั้งนี้ไม่ได้ช่วยให้เราตอบคำถามได้มากนัก แต่ทำให้เราได้ทบทวนตัวเองว่าคำว่านักธุรกิจมันกว้างมากเลยนะ มีนักธุรกิจหลายแบบมากทั้งซื้อมา ขายไป ทำสินค้าขาย หรือขายบริการ มันกว้างมากกก
เราเลยทำให้คำนี้มันเล็กลงและเจาะจงมากขึ้น
โดยสิ่งที่น่าจะตรงกับเรามากขึ้นอีกนิด คือเราสนใจอยากจะเปิดบริษัท Consultant เราจึงได้นัดคุยกับพี่คนนึงที่ได้ยินว่าเขาเพิ่งจบไป 2 ปีแต่เปิดบริษัท Consult เป็นของตัวเองแล้ว เราจึงทัก facebook ไปหาเขา บอกเขาว่าเราสนใจธุรกิจด้านนี้ ช่วยเล่าให้เราฟังหน่อยได้มั้ย ก็เลยได้คุยกันถึงเนื้องาน วิธีการทำงาน และช่วงแรกๆที่เปิดบริษัท มีช่วงนึงเขาเล่าว่า "จริงๆแล้วคนชอบพูดว่าคนที่จะเป็นที่ปรึกษา ต้องดูมีอายุ ดูน่าเชื่อถือ ซึ่งเด็กๆอย่างเราก็สามารถทำให้น่าเชื่อถือได้โดยการเปลี่ยนการแต่งตัว ตัดผม และ ตอนให้คำปรึกษาก็ไม่ต้องเป็นคนพูดเก่งก็ได้ แค่ฟังให้เป็น ถามให้ถูกจุดก็พอ" การได้คุยกับพี่เขา ช่วยตอบคำถามให้เราได้บางข้อแล้ว
ต่อมาพี่เขาก็แนะนำให้ลองไปโครงการอบรมผู้ประกอบการที่นึง ที่น่าจะช่วยตอบคำถามเกี่ยวกับเรื่องวิธีการจัดการความเสี่ยงในธุรกิจได้ดีขึ้น เราสมัครโครงการอบรมไป และไปเข้าร่วมเป็นเวลาสามวันที่สอนแนวคิดเกี่ยวกับเรื่อง Lean start up เป็นแนวคิดและกระบวนในการทดสอบไอเดียทางธุรกิจเพื่อลดความเสี่ยง และเป็นการปรับปรุงพัฒนาสินค้าอย่างรวดเร็วโดยการสร้างผลิตภัณฑ์ต้นแบบ(build) วัดผลตอบรับ(measure) และเอาผลมาปรับทิศทางธุรกิจ ปรับปรุงสินค้า(Learn) ซึ่งในโครงการจะได้ลองทดสอบไอเดียทางธุรกิจจริงๆ วัดผลและปรับปรุงตัวไอเดียจริงๆ
นอกจากนี้ในงาน มีกลุ่มคนหลากหลายที่สนใจธุรกิจ เราได้คุยกับพี่คนนึงที่เขาทำ start up เกี่ยวกับการท่องเที่ยว เราถามเขาว่าพี่จัดการความเสี่ยงในธุรกิจยังไงไม่ให้กระทบด้านอื่นในชีวิต เขาก็บอกว่า เขาเอาด้านต่างๆในชีวิตมาลงกับธุรกิจด้วยทั้งการหาที่พักใกล้ที่ทำงาน ปรับตัวให้คล่องตัวต่อการมาทำงาน นอนเร็วขึ้น หยุดเล่นเกมส์ เท่านี้ชีวิตด้านอื่นก็ไม่กระทบแล้ว ฟังแล้วดูเหมือนตอบไม่ตรงคำถามแต่ความหมายของพี่เขาก็คือ น่าจะเป็นว่าให้ปรับวิถีชีวิตให้เข้ากับงาน ฉะนั้นเลือกงานดีๆ ซึ่งพี่คนนี้น่าสนใจมากที่ในทีมธุรกิจมีคนเก่งๆที่อายุมากกว่าเขาหลายคน เขาไปเจอคนแบบนี้ได้ยังไง ชวนเขามาร่วมงานยังไง พี่เขาก็ตอบว่าก็เจอมาจากงานอีเว้น งานอบรมแบบนี้ล่ะ ที่คนสนใจเรื่องธุรกิจมาอยู่รวมตัวกัน มาสัมนา
ในงานเราได้เจอกับพี่อีกคนนึง เขารับ consult ธุรกิจอยู่เหมือนกัน เขาบอกว่าธุรกิจ consult นี่คือธุรกิจขายอากาศ เราช่วยแนะนำสิ่งที่เขาไม่มีความถนัดหรือความเชี่ยวชาญ และบางทีเราอาจจะต้องไปทำให้เขาด้วย คือแทบจะเป็นการจับมือทำเลยทีเดียว
พอจบโครงการอบรม พอดีว่าอาจารย์ในคณะเรารู้จัก พี่ที่ทำบริษัท IT consultant พอดี ซึ่งตอนที่ได้คุยกันแรกๆเราก็ประทับใจ ในความคิดทางธุรกิจ ของเขา ทำให้เรามีคำถามในแผนการณ์นี้เพิ่มเข้ามาอีก มีหลักการหรือ ประสบการณ์ทางธุรกิจแบบไหนมั้ยที่เรายังไม่รู้อีก ซึ่งพอได้จังหวะเราจึงขอโอกาสเข้าไปฝึกงานกับพี่เขา ซึ่งเป็นที่ปัจจุบันที่เรากำลังทำอยู่ตอนนี้เอง
ต่อมาเป็นการเริ่มแผนการณ์ที่เรากังวลที่สุดซึ่งเริ่มเวลาใกล้ๆกับแผนการณ์แรก เราเริ่มจากไปลงคอร์สเรียนเรื่องการเมือง การปกครองของมหาวิทยาลัย เพื่อศึกษาโครงสร้าง และกระบวนการทำงานวางแผนนโยบาย ซึ่งพอมีความตั้งใจชัดๆแบบนี้เลยได้รู้อะไรหลายอย่างๆ เช่น
การจะเป็นนักวางแผนนโยบายมีลู่ทางในอาชีพได้สามแบบ
หนึ่งคือเข้าร่วมกับพรรคการเมือง
สองเข้ากับหน่วยงานวิจัยนโยบายเช่น TDRI
หรือทางสุดท้ายคือไม่ต้องทำอะไรเลย ถ้าเขาเห็นเราเก่งด้านไหน เด๋วเขาก็ทาบทามเอง!! แล้วเราก็ได้มีโอกาสไปพูดคุยกับพี่ที่ทำ NGO ซึ่งได้คุยกันก็ทำให้รู้ว่า NGO ไม่ได้มีแต่พวกด่าๆแล้วก็ประท้วงอย่างเดียว แต่มีคนที่ทำเรื่อง human development ด้วย โดยที่นี่ใช้บอร์ดเกมส์สอนเรื่องประชาธิปไตย สอนการสื่อสารอย่างสันติ ทำให้เรารู้ว่าเราสามารถตั้งองค์กรแบบนี้ที่มีส่วนคอยสนับสนุนการทำงานของภาครัฐก็ได้
ต่อมาความสนใจของเรานำพาให้เราไปรู้จักธุรกิจ start up ที่ทำงานกับภาครัฐโดยตรง(Gov tech) โดยเราได้ไปคุยกับพี่คนนึงที่ทำธุรกิจแนวนี้พอดี เราได้ฟังปัญหาการทำงานร่วมกับภาครัฐ ได้รู้เกี่ยวกับสัญญาการทำงานที่เรียกว่า TOR ที่ทำให้การทำงานของเขาเป็นไปด้วยความยากลำบาก รวมถึงสิ่งที่เป็นปัญหาของคนที่อยากจะมาทำตรงนี้ที่ต้องตีโจทย์ให้แตกและคิดให้ออกคือ จะหาเงินมาจุนเจือธุรกิจยังไง ตอนนี้บริษัทของพี่เขา ยังคงต้องหาแหล่งเงินทุนอยู่
นอกจากนี้ เราได้คุยกับอาจารย์ที่ทำวิจัยเพื่อจัดทำแผนนโยบายให้ภาครัฐ เขาก็บอกว่าต้องยอมรับนะว่า สิ่งที่เกิดขึ้นยังคงเป็น Top down อยู่คือ ทางรัฐอยากได้อะไร เขาก็จะบอกมา แล้วให้ภาคเอกชนมาประมูลกันเพื่อเลือกว่าใครสมควรจะได้งาน
หลังจากที่พบว่าแผนการณ์ที่อยากเป็นนักวางแผนนโยบายช่างยากเย็นนัก แต่เราก็ยังคงพูดคุยกับคนในวงการต่อไปแม้จะเลย สาม เดือนมาแล้ว โดยเราจะไปคุยกับพี่ที่เคยทำงานพรรคการเมืองอยู่ เผื่อจะได้อะไรที่มาปรับแผนการณ์ของเราได้และเข้าใจอะไรมากขึ้น
[บันทึกช่วงเวลาสามเดือนที่ได้ออกไปคุยกับคนต่างๆในแวดวงอาชีพ]
ครบสามเดือนแล้ว! เราจดสิ่งที่ได้เรียนรู้ไว้ในสมุด และได้มีโอกาสทบทวนตัวเองถึงข้อคิดที่ได้มา
สิ่งนึงที่เรารู้สึกเลยก็คือทัศนคติของคนรอบตัวเรามีผลต่อชีวิตเรามากกก โดยเฉพาะเรื่องอาชีพ หรือการทำงานนี่ละ อย่างเช่น เราก็คิดตามที่เคยได้ยินมาว่า คนที่เป็นเจ้าของธุรกิจ จะได้เป็นนายตัวเอง เลือกเวลาเข้าทำงานได้ ได้ทำสิ่งที่ชอบ แต่จริงๆแล้วมันไม่ใช่! นั่นมันคนรวย ไม่ใช่เจ้าของธุรกิจ เรามักเอาสองคำนี้มาเป็นความหมายเดียวกันเสมอๆ หรือถ้าอยากช่วยคน ก็ต้องเรียน... สิ หรือทำอาชีพ... สิ ซึ่งพอได้ออกมาเจอโลกความจริงแล้วมันไม่ได้เป็นยังงั้น มันมีทางเลือกเยอะกว่านั้นอีกมาก แต่ประเด็นสำคัญไม่ใช่ว่าทางเลือกเยอะกว่า แต่เป็นสิ่งที่คนอื่นเขาพูดๆกัน บางทีอาจจะไม่เป็นจริงเลยในคนที่เขาทำสายงานนั้นจริงๆ เพราะฉะนั้นสิ่งนึงที่เตือนใจเราอยู่เสมอสำหรับการเรียนวิชานี้ก็คือ
"Keep update your software"
เพราะโลกมันเปลี่ยนไปแล้ว โอกาสใหม่ๆก็เข้ามา ดังนั้นอย่ายึดติดอยู่กับความคิดความเชื่อเดิม
ออกไปเผชิญโลกแห่งความเป็นจริง และทดสอบแผนการณ์ของเรากันเถอะ!!
gummygunk
janainaart
blakekathryn
jbbartram-illu
theartofmadeline
jacobvanloon
areudirty
titsay
stormborns
2087