Dëshira vdes e fundit.
Para se të fillojmë, një sqarim i shkurtër.
Ky shkrim flet për dëshirat.
Nevojat dhe dëshirat përzihen ndonjëherë. Ushqimi, strehimi, siguria, marrëdhëniet, shpesh janë nevoja bazë. Të gjitha mund të dëshirohen dhe të nevojiten njëkohësisht.
Një shtëpi për të futur kokën është nevojë.
Një shtëpi në plazh është dëshirë.
Mirë?
Mirë. Tani le të flasim për dëshirat.
Supozo, për hir të argumentit, se një mëngjes zgjohesh dhe e kupton se i gjithë rrugëtimi yt në jetë ka qenë një formë kërkimi e maskuar mirë. Gjithmonë ke qenë duke ndjekur çfarë të ka munguar: Një diplomë; shtëpi; marrëdhënie; punë; më shumë para; siguri; qetësi.
Njeriu flet sikur kërkon objekte. Flet për sende konkrete, për gjëra që mund të blihen, arrihen apo të mbahen. Por shpesh ajo që kërkohet nuk është vetë objekti.
Sa herë marrim çfarë kemi dashur jemi në kërkim të gjësë tjetër. Edhe një fitore për t'ja dalë. Edhe një vit tjetër sakrifica për të arritur aty ku duam. Por sa herë marrim atë që kemi dëshiruar, ndodh diçka e çuditshme: nuk zhduket mungesa; zhduket vetëm fantazia që e kishte bërë atë objekt të dukej si zgjidhje.
Rrogë e mirë; shtëpi e madhe; marrëdhënie e sigurt; pozicion i lartë; shumë parash që premton liri. arsim në një shkollë me emër. Ndjekim këto forma sikur të ishin destinacioni përfundimtar, sikur pas tyre të na priste një version i plotësuar i vetes sonë. Kështu jeta jonë shndërrohet në një lloj gjuetie ku pas çdo arritjeje shfaqet një “diçka tjetër” e cila duhet ndjekur.
Le të ndalojmë pak.
Ke aplikuar për të kapur shkollën e ëndrrave. Nuk ka qenë vendim i nxituar. Është bërë pikë referimi në mendje. Kur mendon të ardhmen, ajo shkollë është aty si kornizë. Kur flet për “më vonë”, ajo futet automatikisht në fjali. Është bërë një drejtim. Ka ndikuar në zgjedhjet e tua, në mënyrën si e ndan kohën, çfarë merr seriozisht, çfarë llogarit si “e vlefshme”. Ka përcaktuar mënyrën si flet për veten pa pasur nevojë ta thuash drejtpërdrejt. Është bërë orientim i brendshëm, i heshtur. Dhe ngadalë ajo shkollë është bërë më shumë se një vend, është bërë një version i mundshëm i yti.
….
Shum mirë. E arrite. Çfarë po pret të ndodhë tani? Sepse zakonisht, në këtë pikë, gjërat nuk mbarojnë. Ato thjesht ndryshojnë formë.
Zakonisht pas dëshirës për të siguruar një shkollë, pak më vonë do të fillojmë të kërkojmë notat. Dhe këtu nis një proces i ri ëndërrimi dhe planifikimi: çfarë notash dua të kem?; Si t’i mbaj mirë gjith semestrin?; A do ndikojë marrëdhënia ime me pedagogët tek to?. Një cikël i ngjashëm me atë që ndodhi më parë, kur dëshira ishte thjesht kapja e degës në universitet.
A e ndajmë dot mendjen çfarë duam? A është profesioni ajo që kërkoje, apo ndjesia e sigurisë që ke projektuar mbi të? Po në një marrëdhënie? A është personi përballë teje objekt dëshire, apo ideja e të pasurit të dikujt që të pranon pa kushte? Mos do vetëm lekë? Apo fakti që me to mund të lëvizësh kokëlartë dhe i pashqetësuar?
Ne ngatërrojmë vazhdimisht enën me ujin që mban brenda. Formën me përmbajtjen. Objektin me atë që imagjinojmë se do të prodhojë brenda nesh.
Këtu ndodh keqkuptimi.
Ne nuk kërkojmë objektin si të tillë. Ne dëshirojmë versionin e vetes që imagjinojmë se do të ekzistojë pasi ta kemi marrë atë objekt. Filani inxhinier; filani doktor; filani psikolog.
Por është pikërisht ky version i vetes që supozohet të plotësohet me arritjen e rradhës, i cili, sa më shumë i afrohemi, aq më shumë zhvendoset. Ajo që e bënte objektin e dëshiruar të dukej si zgjidhje fillon të zbehet dhe dëshira ridrejtohet diku tjetër.
Loja vazhdon… njëlloj… me të njëjtat rregulla, vetëm se emrat e gjërave ndërrohen.
Pyetja nuk është si të heqësh dorë nga këto dëshira. Ky nuk është as qëllimi. Pyetja është nëse kemi kuptuar ndonjëherë se çfarë po kërkojmë përmes objekteve që ndjekim. Truku është zhvendosja e busullës nga një objekt, te gjendja që po kërkojmë të arrijmë përmes tij. Përmbushje; siguri; pushtet; të ardhura.
Në vend që të dëshirosh një shtëpi dhe të punosh gjithë jetën për ta arritur, ndiq ndjesinë e të qenit i qetë brenda saj. Si do të dukej ajo qetësi? Çfarë ngjyrash do të të rrethonin? Sa zhurmë do të hynte brenda? Kush do t’i mbante çelësat? Çfarë aromash do të ndiheshin në ajër sapo të hyje?
Dhe në mënyrë ironike, asgjë nuk ndryshon në sipërfaqe. Mund të përfundojmë prapë në të njëjtën degë, në të njëjtën punë, me të njëjtët njerëz, me të njëjtën shtëpo që donim edhe në fillim. Por diçka është zhvendosur: gjërat nuk janë më qëllim në vetvete, por një mjet për t’iu afruar një forme të jetuari.
Dhe ndoshta pikërisht aty fillon iluzioni. Jo sepse objektivat që synojmë janë të pavlera, por sepse u kërkojmë të bëjnë diçka që nuk mund ta bëjnë.
T’i japin fund vetë “të dëshiruarit”.
Kur e kupton këtë, objektet humbasin peshën e tyre. Nuk bëhen më prova suksesi apo dështimi. Nuk mbajnë më barrën për të na shpëtuar. Bëhen thjesht forma përmes të cilave kalon përvoja jonë.
Dhe megjithatë ngelet një pyetje. Nëse e njëjta shtëpi, e njëjta marrëdhënie dhe e njëjta zyrë mund të mbajnë kuptime krejt të ndryshme vetëm nga mënyra si u qasemi apo mendojmë lidhur me to, atëherë ku fillon kontrolli?
Te objekti?
Te ne? Apo te mënyra se si ai na zotëron përmes kuptimit që i japim?
Ndoshta në fund nuk ka një objekt që na e sos dëshirën. Ka vetëm forma të reja që merr mungesa.
