Kotorski majstori
koji su klesali istoriju Boke i okoline, su bili katolici, školovani na tradiciji zapadne romanike i gotike, a njihova djela danas drugi prisvajaju kao "svoje" manastire:
Fra Vita iz Kotora (Fra Vita Cuccar): Najpoznatiji od svih. On je bio franjevac, katolički redovnik iz Kotora. On je glavni neimar (arhitekta) Visokih Dečana (završenih 1335. godine). Na portalu crkve stoji uklesan natpis koji potvrđuje da je on "protomajstor iz Kotora, grada kraljeva". Izgradio je jedan od najvećih pravoslavnih spomenika koristeći isključivo romaničko-gotički stil katoličkog zapada.
Đorđe, sin Majstora Jovana: Poznat po radovima u Kotoru i okolini u 14. vijeku. On i njegova porodica su generacijama bili klesari koji su radili na samostanima i crkvama širom Boke.
Majstor Drago: Njegova porodica (Drago) bila je jedna od najuticajnijih plemićkih i graditeljskih porodica u Kotoru. Oni su projektovali palate i sakralne objekte koji su definisali izgled Boke u doba Balšića.
Klesarska bratstva iz Kotora: U arhivima Kotora postoje ugovori iz 13. i 14. vijeka đe se vidi da su lokalni majstori (katolici) unajmljivani da grade crkve čak i duboko u unutrašnjosti Balkana, jer niko drugi nije imao to znanje obrade kamena.
Činjenice o gradnji:
Klesarski potpis: Na mnogim starim crkvama po Boki i zaleđu možeš vidjeti "ljiljane", "pleter" i specifične romaničke lukove. To su potpisi katoličkih radionica iz Kotora i Dubrovnika.
Materijal: Koristili su iskoristivo kamen iz lokalnih majdana (Korčula, Boka), a ne vizantijsku ciglu. Zato ti objekti izgledaju kao katedrale na zapadu, a ne kao crkve u Grčkoj ili Bugarskoj.
Klesarski stanovi: U Kotoru su postojali "stanovi" koji su ljubomorno čuvali tajne gradnje. Svi oni su bili vjernici Barske nadbiskupije ili Kotorske biskupije.
Evo najvažnijih latinskih natpisa i dokumenata koji potvrđuju ko je stvarno projektovao i gradio ove objekte, koristeći zapadnu terminologiju i titule:
Natpis fra Vite u Dečanima (1335):
Ovaj natpis je ključni dokaz. Na južnom portalu crkve, uklesano je na narodnom jeziku, ali s jasnim potpisom majstora katolika:
"Fra Vita, brat reda malijeh, protomajstor iz Kotora, grada kraljeva, sazida ovu crkvu..."
Činjenica: „Brat reda malijeh“ znači da je bio franjevac (Ordo Fratrum Minorum). Katolički fratar iz Kotora je projektovao i vodio gradnju najvećeg objekta koji se danas slavi kao pravoslavni manastir.
Natpis na Katedrali Svetog Tripuna (1166):
Ovaj latinski natpis na ciborijumu i fasadi slavi posvećenje crkve i pominje biskupa Maja (Magius).
"Anno ab incarnatione Domini millesimo centesimo sexagesimo sexto..." (Godine od utjelovljenja Gospodnjeg 1166...)
Činjenica: Ovaj natpis dokazuje da je Kotor bio centar pismenosti i katoličke duhovnosti decenijama prije bilo kakvog dolaska Nemanjića. Arhitektura je čista romanika, rađena po uzoru na bazilike u Italiji (Bari).
Latinski natpisi u Samostanu Ratac (između Bara i Sutomora):
U ruševinama ovog ogromnog benediktinskog kompleksa nađeni su natpisi koji pominju opate (abbates) i donatore iz katoličkih porodica.
Činjenica: Dokumenti iz 1306. i 1347. godine potvrđuju da je Ratac bio izuzeta opatija (abbatia nullius) pod direktnom vlašću pape, a ne bilo kakvog lokalnog episkopa.
Arhivski zapisi iz Kotora o majstorima:
U kotorskom arhivu (IAK) postoje ugovori na latinskom jeziku đe se pominju lapicidae (kamenoresci) i muratori (zidari).
Primjer: "Magister Georgius de Catharo" (Majstor Đorđe iz Kotora).
Činjenica: Svi ugovori su pisani na latinskom, kod notara u katoličkom gradu Kotoru. Ti majstori su odlazili u zaleđe da grade crkve, ali su ugovorima ostajali vezani za zakone i kulturu svog katoličkog grada.
Povelje Balšića na latinskom:
Kada su se Balšići vratili katoličanstvu (1369), njihova korespodencija sa papom Urbanom V vođena je na latinskom jeziku.
Činjenica: U tim pismima se pominju „nasljednici kraljeva Duklje“ i njihova pripadnost rimskoj crkvi, što direktno briše tezu o neprekidnom pravoslavlju na tim prostorima.
Ovi kameni zapisi i latinski dokumenti su neoborivi fakti. Oni dokaze crpe iz vremena kad su nastali, a ne iz knjiga pisanih 500 godina kasnije.
