Film over en met Fred Pollack. Zijn schilderijen zijn doorgaans de uitkomst van een intuïtief schilderproces van formuleren en ontregelen. Tijdens dat proces betrekt hij zowel geometrische en antropomorfe vormen, als abstracte en figuratieve elementen op elkaar, binnen composities waarin kleur zich ondergeschikt weet aan zwart, grijs en wit. Doordat vormen en vlakken in veel gevallen aan de randen zijn afgesneden, wekken zijn composities de indruk deel uit te maken van een groter kosmisch bestel.
IN HOOGENBOSCH PROJECTEREN POLLACK EN RADERSMA DE ZIEL
Het stelt eigenlijk niets voor, terwijl het alles in zich heeft. De kunst van Fred Pollack. Er is geen voorstelling, het is abstract werk. Het zijn plattegronden van de ziel. Althans zo begint het, allengs naarmate de tijd verstrijkt verschijnt figuratie tussen de lijnen en in de kleuren. Zie ik in de vormgeving een situatie ontstaan. Die er niet is, maar de schepper laat het als vanzelf gebeuren.
Pollack construeert, hij zet vlakken en strepen zo bij elkaar dat het een kloppend eenheid wordt. Een spontane sfeer in een harde en doordachte uitstraling. En loopt het beeld door over het kader en buiten de lijst. Het getoonde is een uitsnede van een groot geheel. Binnen het kader is het nooit afgepast af. Er is altijd nog vraag naar meer. Het is een puzzel. Niets staat er zomaar, alles is intensief overdacht.
Pollack is dan ook geen schilder van de intuïtie, geen schilder van de vlotte penseelstreek. Over iedere lijn en elk vlak is nagedacht. Soms te intensief. Dat bij nader inzien een eens gedachte compositie onder een andere laat verdwijnen. Het kan alle kanten op, van iedere zijde bekeken worden en kent een onvermoede gelaagdheid. Vrijwel iedere compositie heeft een onderliggend verhaal, dat meespreekt in het beeld maar alleen leesbaar is voor de maker zelf. Enkel is de verhaallijn te herkennen in de structuur van de huid. Wie het verleden niet kent geniet objectief van het heden.
In recent werk laat Pollack figuren verschijnen. Blikken priemen vanaf de doeken de ruimte in. Is de kunst eerder afstandelijk en zakelijk, nu houdt de beeltenis onze gangen in de gaten. Het werk krijgt meer kleur, grijs wisselt met groen en schreeuwt het zich wel fel rood van de wand. Ook in deze composities, die minder somber en meer vrolijk zijn, brengt Fred zijn psyche in kaart. Het lijkt een geheimtaal, veelvormig en ondoorgrondelijk. Maar juist dat onpeilbare maakt het werk intrigerend en uiterst kijkbaar.
Hoe anders schijnt dat met de schilderijen van Jan Radersma. Je denkt te weten wat je ziet. Er is geen abstracte omgeving geschilderd, maar wel een versimpeling op het natuurlijke landschap. Onherkenbaar als plek en plaats is het karakteristiek voor de sfeer. Niet kennen is beter zien. In aardtinten, dichtbij de basis van het zijn, is Radersma groots in het verbeelden van de bodem waarop wij leven. De bodem waarop modder en waarin bomen de wereld kenmerken. De kleine op een uitgescheurd schetsblokvelletje getekende werken spreken overmatig tot de verbeelding. De vluchtige tekening is ter plaatse opgezet, of een korte beschrijving van de omgeving in gedachten meegenomen en thuis uitgewerkt. De herinnering typeert de voorstelling. Dat geldt voor de maker en zeker voor de kijker.
Kleuren meer ware tinten het beeld dan heeft de compositie minder die sfeer als van de eerste scheppingsdag. Maar de aarde van Radersma is niet woest en ledig, integendeel. Wel ligt er een wonderbare duisternis over de oervloed waar de schepper zijn geest over laat zweven, zijn kwasten er de verf over doet strijken. Je ziet dat het licht oplicht wanneer het duister met de penseel is aangeraakt. Zonder licht is er geen beeld, zonder duisternis is er geen nuance. Zonder weten is er kennen.
Titels als onderweg, verte, polder, einder en stil komen langs. Overbodige woorden voor de sprekende beelden, maar toch stemmig in die beeldvorming. Zie je het beeld, herken je de titel. Ik verdwaal dan maar in “het grote niets”, of verzuip in het “Holland water” wanneer ik de bijzondere lichtval aanschouw. Ik beschouw het zijn van Radersma, dat haaks lijkt te staan op het wezen van Pollack. Maar er is nauwelijks verschil. Beide kunstenaars projecteren in hun werk de ziel. Fred enigszins introvert en Jan in ruime openheid.
Tentoonstelling schilderijen van Fred Pollack en Jan Radersma bij Galerie Hoogenbosch, Stationsweg 66 in Gorredijk. Tot en met 13 mei 2018.
He who has suffered you to impose on him knows you. – Blake
He who has suffered you to impose on him
wants to be left alone. As do you,
which creates a community of motive.
He wants all imposition to recede
into the mists of time, i.e., his…
When her relationship, last in a series,
failed, she asked for the night shift.
Made up a good excuse. And because
she had seniority and because
her professionalism
was unquestioned, like the sweetness
some women use to hide
an awkward…
When I see a conning tower break the waves,
I think how the chambers and corridors
of the vast sub resound
to the shrieks of nieces and nephews.
If they’re good, they avoid bulkheads marked
with the radiation trefoil, and never
play in the missile or torpedo tubes;
nice ensigns, older siblings, are stationed there
to shoo them off. Variations
of the same few faces scan
the sonar, log communications,
salute the Old Man, whose first officer
is an envious but reliable brother.
Home cooking! Hands around the table joined
in prayer! The queasy courtesy,
with “sir”s and “ma’am”s, of the South;
the grunts that say so much of the Midwest.
It’s sad that boys and girls of the surface fleet
and Air Force generally lack this warmth
and support. But they love their parents,
whoever they were, however many. Pilots
commemorate their fathers with
the Missing Man formation, and often
a woman at her sink will see
a fighter buzz the lawn and dip its wing:
the son she would have liked to be a priest,
training to be an angel. Only
the Army is helpless before
the atomization of our times: a soldier
clings to the wall of a house and texts
his sister, girlfriend, kids inside
(IM FIN MISS U), who may or may not
pick up before he’s shot. Such lonely
messages, like those I send
from airless lockers in the double-parked
tank, the windowless destroyer: Woe
is me that I must forever huddle,
unminded, in the shade of thy dark engine.
-----
Bio: Fred Pollack is an adjunct creative writing professor at George Washington University and the author of two book-length narrative poems, “THE ADVENTURE” and “HAPPINESS” -- both published by Story Line Press. His work has appeared with numerous publications including Hudson Review, Bateau, Chiron Review, Big Bridge, Hamilton Stone Review, and DIAGRAM.
