Wat? Who speaks (2008-2010) door Iris Kensmil
Waar? Presentatie Tomorrow is a different day in Stedelijk Museum, Amsterdam
Wanneer? 30 augustus 2021
Soms kan kunst een effect hebben dat geen krantenbericht of nieuwsfoto kan bereiken. Jaren geleden liep ik in Jad Vashem in Jeruzalem. Opnieuw zag ik de gruwelijke foto’s van de holocaust die ik in mijn leven al zo vaak had gezien. Ik wil niet zeggen dat ik er schouderophalend aan voorbij liep (zeker niet!), maar echt heel diep raken deden ze me niet. Pas toen ik een kunstwerk zag dat een grote stapel kinderschoentjes voorstelde, raakte de realiteit van de holocaust me als een vuistslag. En tot op de dag van vandaag kan ik niet over die ervaring vertellen of het hier opschrijven zonder tranen in mijn ogen.
Iets soortgelijks gebeurde me vandaag in het Stedelijk Museum bij het zien van Who speaks(2008-2010) van Iris Kensmil. Vijftien portretten van de vijftien mannen die in 1982 in Suriname werden omgebracht bij de zogenaamde Decembermoorden. De foto’s van de slachtoffers had ik in mijn leven al vaker zien langskomen, maar hier, in getekende vorm, vormden ze niet een zoveelste nieuwsitem, maar raakte het lot van de geportretteerden me. Alsof de slachtoffers nu pas echt een gezicht kregen. De tekst van het gedicht dat tussen de portretten was aangebracht, zal hier wellicht ook een rol in hebben gespeeld. Bij sommige portretten heeft de inkt gedropen en zwarte strepen of spatten gevormd, die bij mij gedachten aan bloed opriepen.
Maar nog even terug naar het gedicht: Te fri sa loi door Edgar Cairo. Het gedicht hangt, met een poëtische hertaling door de dichter en een letterlijke vertaling door de kunstenaar op een verklarend bordje naast het kunstwerk.
Als ik een dag na mijn museumbezoek Het Parool open sla, lees ik dat de Surinaamse krijgsraad het vonnis tegen Desi Bouterse heeft bevestigd en hem tot 20 jaar heeft veroordeeld voor zijn betrokkenheid bij de Decembermoorden van 1982.
(Edgar Cairo, uit: De smaak van Sarang libre)
’t Gebundeld volk dat tesaam
Heenwaarts naar de toekomst
(Edgar Cairo, uit: Op het vrije uur)
(om) ver de kwelgeest (te) verjagen!
De zwarte stortregen die wij zijn!
(Iris Kensmil, woord-voor-woord-vertaling)
