Beter worden in goed doen #1: ga toch eens zelf naar die frituur, en geef eens wat meer fooien
Dit is het eerste deel in Beter worden in goed doen #1, een nieuwe reeks artikelen waarin ik nadenk over iets eenvoudigs en 'alledaags' dat je kan doen om een beter mens te worden. Hoewel ik hiermee een open deur intrap, wat zeg ik, een open kathedraalpoort inbeuk: grote verandering zit in kleine daden van goedheid.
De titel van deze reeks ontleen ik aan moraalfilosoof Stijn Bruers' boek (ik moet het nog lezen), waarin hij het effectief altruïsme promoot. (Korte inleiding hierin: een interview met Bruers bij Radio 1). Ik vind het een mooie zin, dus ik gebruik ze als titel van deze reeks. Om een inzicht van Aristoteles aan te halen: goed ben je niet zomaar, goed word je, goed word je door alledaagse praktijk en oefening.
Daarom wil ik in deze reeks schijnbaar eenvoudige dingen bespreken die je kan integreren in je dagelijks leven om toch iets van een beter mens te worden. Het eerste thema is dat van een nieuw verschijnsel in het laatkapitalisme, dat van de koeriersdienst.
Nu op zich hebben pakjesdiensten, de post, al lang bestaan. Dat je een bak frieten met mayonaise kan bestellen en het een halfuur later voor je deur staat, dat is echter iets dat maar een jaar of vijf bestaat. Deliveroo, Uber Eats, Just Eat en konsoorten. Ten eerste kan je al de vraag stellen: is dit echt nodig? Is het nu te veel gevraagd om een zelf een kwartiertje te fietsen naar de pizzeria? Zijn we dan echt zo lui geworden?
Nu, uiteraard, de slechte arbeidsomstandigheden, waarover ik las in dit artikel (over een hogeschooldocent die undercover ging als Deliveroo-koerier) zijn niet de schuld van de klanten, maar wel van bedrijven zelf. Maar binnen het kapitalisme is dergelijk winstbejag op de kap van de arbeider perfect legitiem. Elk bedrijf doet dit, zelfs zij met veel betere arbeidsomstandigheden, houden de winst voor zichzelf en zijn eigenaar van de productiemiddelen (bv. de fabriek, of in dit geval: de Deliveroo-app en Deliveroo-voertuigen).
De ironie wil ook dat betere arbeidsomstandigheden (vaste contracten, hogere lonen, kortere werkweken) de prijs van een Deliveroo-levering zal doen stijgen, wat bijgevolg zal leiden tot minder klanten en meer ontslagen koeriers. Op termijn zal dit leiden tot het verdwijnen van diensten als Deliveroo, en zal in de plaats daarvan in een andere niche een categorie bedrijven opstaan die op de rand van het legaal toelaatbare arbeiders zullen uitbuiten. Bijvoorbeeld in supermarkten of in pakjesdiensten.
We werken veel meer en voor veel minder geld dan wat noodzakelijk zou zijn om de samenleving te doen functioneren. Dat er ondanks dit feit maar nooit wezenlijke loonsverhogingen of arbeidsduurverkortingen lijken te komen, komt omdat het kapitalisme altijd de maximale arbeidskracht zal proberen benutten, om zo een maximale hoeveelheid winst te maken. Als mensen bereid zijn om 40u/week te werken, waarom zouden we dan ook minder vragen? Dat het welzijn van werknemers vandaag veel hoger is dan dat van 19de eeuwse industriële arbeiders, en de werkweek veel korter, verandert hier niets aan.
Koeriersdiensten: ethisch twijfelachtig
Toch is ook 'de consument' (eerder: tot consument gemaakte mens) niet zonder verantwoordelijkheid. Is het uiteindelijk niet onze gemakzucht die het mogelijk maakt dat mensen in halve armoede de verkeersregels moeten tarten om dan toch maar als vlugste die bordkartonnen McDonald's-maaltijd in onze handen te duwen? Is het niet zoveel gezonder en deugddoender om zelf naar het restaurant (en please, kies eens iets anders dan die brol van Burger King of Domino's) te fietsen of stappen?
Herman Loos (die undercover ging bij Deliveroo) zegt het volgende:
Het ideale scenario is dat een maaltijdkoerier een normale werkweek heeft met een eerlijk loon waarvan je menswaardig kan leven. Hoe dat gebeurt, als werknemer of als zelfstandige, is voor mij niet belangrijk. Maar stop met jonge mensen uit te buiten.
Mij lijkt dit vooral een soort liberale naïviteit. Áls we die gemene bedrijven maar overheidsbeperkingen opleggen, dan komt alles goed. Dan krijgt elke fietskoerier een deftig loon en is rechtvaardigheid geschied. Maar zelfs als dit zal gebeuren - wat met de dag twijfelachtiger lijkt - zullen er vroeg of laat wel een nieuwe categorie bedrijven opstaan die deze regels omzeilen en een nieuwe manier vinden om het onderste uit de arbeiderskan te schrapen. Het kapitalisme zal, zelfs met strenge overheidsregulatie, onvermijdelijk tot fenomenen zoals Deliveroo leiden.
Onze verantwoordelijkheid
Ik heb nog minder begrip voor klanten die bij koerierdiensten bestellen dan voor iemand die 'fast fashion' bij de Primark koopt, of te veel vlees eet. In dat laatste geval zijn het immers vaak mensen die niet anders kunnen dan spotgoedkope kleding kopen, en milieubewust, gezond eten blijft vaak een privilege van de hogere middenklasse.
Maar eten bestellen is niet iets dat veel mensen niet anders kunnen dan het doen. Het is volstrekt overbodige luxe. Waarom zou je dan nog een industrie steunen die haar werknemers slecht betaalt en onder constante druk laat werken? Wat win je hiermee?
Geef eens een fooi
Als je het dan toch niet kan laten om dat groot vegetarisch kapsalon te bestellen bij een koeriersdienst, geef de koerier dan eens een fooi. Zeker als je koerier door wind en weer is moeten reizen om die caloriebom naar je deur te brengen. "Naïef als ik ben, dacht ik dat als het regent of sneeuwt, mensen sneller een fooi zouden geven, maar dat was niet het geval." merkte Loos op.
Een van mijn beste vrienden werkt deeltijds bij een filiaal van Bauhaus, een Duitse keten van bouwmarkten. Ook hij klaagde al meermaals over hoe zelden het voorkomt dat iemand een extraatje toestopt als beloning voor een extra dienst aan de klant. Het is soms makkelijk om te vergeten dat veel mensen die dat soort klusjes dag in, dag uit uitvoeren en er niet bepaald rijkelijk voor betaald worden. Een fooi geven, ongebruikelijk als het is in Europa, kan soms echt wel een verschil maken.
Dus laat ik hiermee eindigen: bestel toch eens niet zo vaak eten bij koerierdiensten, en doe je het toch, hou die fooi maar al klaar.
