Vertrouwen op experts
In het radioprogramma Stand.NL was vandaag de stelling: Met dit akkoord komt de woningmarkt er weer bovenop. Wat mij betreft een belachelijke stelling om voor te leggen aan het publiek, want hier kunnen zelfs experts geen eenduidig antwoord op geven. Hoe kunnen dan mensen die geen gespecialiseerde kennis van de woningmarkt hebben, hier antwoord op geven. Wat er aan het publiek voorgelegd zou moeten worden is een morele stelling, want dat is waar iedereen over mee kan praten en waar discussie over gevoerd kan worden.
Dit is echter wel illustratief voor de houding die we in Nederland tegenwoordig hebben ten opzichte van experts. We denken tegenwoordig dat democratie betekent dat elke mening even waardevol is en dat experts vooral niet moeten denken dat ze het beter weten. Hun mening is ook maar een mening. Dat is nu juist niet waar. Een mening gevormd vanuit expertise is zeker meer waard in discussie over het onderwerp waarover de discussie gevoerd wordt.
Experts hebben langer en meer nagedacht over de gevolgen van bepaalde keuzes. Zij hebben (als het goed is, want er zijn natuurlijk ook mensen die pretenderen expert te zijn maar dat eigenlijk helemaal niet zijn) het probleem van meerder kanten bekeken en zijn zich bewust van de verschillende belangen. Hierdoor kunnen zij een betere afweging maken over een goede oplossing voor het probleem waar het over gaat.
Het enige waar de mening van experts niet zwaarder zouden moeten wegen dan die van 'gewone' mensen, is bij morele vraagstukken. Wat mij betreft is moraliteit namelijk niet utilitaristisch, omdat je voor een effectieve, utilitaristische, morele beslissing zeker moet weten wat de gevolgen van een bepaalde keuze is. Dit is met geen mogelijkheid zeker te weten en dus is een utilitaristische kijk op moraliteit volgens mij zinloos.
Het kan zelfs gevaarlijk zijn, omdat het zou kunnen leiden tot het onderdrukken van afwijkende, morele meningen. Vrijheid van moraliteit is een van de bouwstenen voor de ervaring van vrijheid en daarmee van de democratie. De democratie, en dus debat en discussie, is de enige wijze waarop morele vraagstukken opgelost kunnen worden en daarin is iedere stem even belangrijk.
Echter, ook in de democratie zijn experts. Wij noemen ze politici. De afgelopen tien jaar werd de waarde van de expertise van politici flink aangevallen door de claim dat 'de politici/elite niet weet wat het volk wil' en dat ze meer naar het volk zouden moeten luisteren. Dat is mijns inziens een verkeerde invulling van het begrip representatieve democratie.
In een representerende democratie zijn politici experts. Ze zijn experts die alle informatie die ze krijgen uit rapporten en onderzoeken moet verbinden met de morele voorkeuren van het volk. Dit betekent echter absoluut niet dat politici moeten doen wat de mensen willen. Dat zou impliceren dat de wil van mensen de enige input is waarmee politici rekening moeten houden.
Dat is volgens mij het democratisch gebrek in Nederland. We erkennen de expert-positie van politici niet meer en daardoor geven we ze ook niet de mogelijkheid de beste keuzes voor ons te maken. We willen enkel horen waarom ze niet naar ons geluisterd hebben, in plaats van dat we willen horen hoe de combinatie van 'de wil van het volk' en de specialistische informatie die tot hen komt, heeft geleid tot hun keuze.
Ik stel dan dus ook dat we meer moeten vertrouwen in de experts in Nederland en dus minder moeten denken dat we zelf overal het beste antwoord op weten. Dit vereist, wat betreft de rol van experts in de democratie, wel ook een sterke journalistieke orde die de experts in het parlement op een gelijkwaardige wijze kan controleren.