Een opgebouwd land
In de discussie over de gevolgen van de bezuinigingen voor ouderen, wordt vaak geroepen dat het een schande is dat we de mensen die dit land hebben opgebouwd nu laten bloeden. Ik heb twee problemen met deze stelling.
Ten eerste zou ik me af willen vragen in hoeverre de 'ouderen' van vandaag het land hebben opgebouwd. Ouderen van boven de 70 kunnen dat inderdaad wel terecht claimen. Zij gingen vlak na de Tweede Wereldoorlog aan het werk tijdens een economisch moeilijke tijd omdat de wereldeconomie nog aan het herstellen was van de wereldoorlog. Gelukkig kregen deze mensen wel hulp van de Amerikanen in de vorm van de Marshallhulp. Daarentegen is iemand die nu 65 is, pas op de arbeidsmarkt gekomen toen de economie alweer flink in de lift zat. De meeste sociale arrangementen waren al opgetuigd. Deze mensen zijn grotendeels op de arbeidsmarkt gekomen in een periode dat er steeds meer banen bij kwamen (de korte periode van crisis in de jaren '80 daar gelaten). Ik vind het dus raar om te zeggen dat deze mensen het land hebben opgebouwd. Deze ouderen zijn een groeiende economie binnen gerold en hebben deze koers door gezet. Maar dat is niet het opbouwen van een land. Ik zou het willen vergelijken met een fiets. De mensen die na de oorlog de economie weer opgebouwd hebben, hebben de fiets gebouwd en zijn er op begonnen te rijden. De ouderen van 65 of jonger zijn (net als de jongeren tegenwoordig) gewoon op de fiets gestapt en door gegaan met trappen. In het beste geval zijn er versnellingen en een bel aan de fiets toegevoegd, maar er kan zeker niet geclaimd worden dat deze mensen de fiets, of de economie, hebben opgebouwd.
Daarmee kom ik ook bij mijn tweede probleem, namelijk het idee dat dit land opgebouwd is. Dit impliceert dat er een huis gebouwd is in de afgelopen decennia en dat dit huis er voor de eeuwigheid staat. Er wordt alleen vergeten dat er onderhoud gepleegd dient te worden. Dat is nu juist wat er de afgelopen decennia is vergeten. Een van de redenen voor de bezuinigingen tegenwoordig is de hoge staatsschuld. Die staatsschuld heeft meerdere oorzaken. Een daarvan is dat de sociale arrangementen steeds meer geld zijn gaan kosten. Mooie ideeën uit het verleden, zoals de AOW en de hypotheekrenteaftrek, zijn decennia onverandert blijven bestaan. Daardoor zijn de kosten onhoudbaar geworden. Als de ouderen echt iets hadden opgebouwd was dit niet het geval geweest. Iets dat opgebouwd is, is toekomstbestendig. Ik zou eerder willen stellen dat de afgelopen decennia het huis door gebrek aan onderhoud bijna onbewoonbaar kan worden verklaart. Daarom vind ik het ook zo stuitend dat het juist de mensen zijn die het langst verantwoordelijk zijn geweest voor het onderhoud, nu beginnen te zeuren omdat er radicaal verbouwd moet worden om het huis overeind te houden. Juist doordat er de laatste decennia niets is opgebouwd of onderhouden, zijn er nu grote verbouwingen nodig.
Dus het claimen iets opgebouwd te hebben, heeft pas waarde als je ook bereid bent het te verbouwen om het in stand te houden. Daar schort het op dit moment aan bij sommige ouderen. Zij vinden dat zij recht hebben op een bepaald 'huis' (lees: sociale arrangementen) waar zij hun hele leven aan betaald hebben, maar daarbij lijkt het voor hen irrelevant of het huis na hun gebruik in zal storten waardoor andere mensen er niet meer in kunnen wonen. Kortom, de retoriek van een opgebouwd land is leeg en misplaatst als de mensen die deze retoriek voeren zich niet druk lijken te willen maken over de staat van het land en of het land wel houdbaar is op deze manier.