Οι δυο μας βρεθήκαμε μια μέρα κατά τις πέντε το απόγευμα, σε ένα καφέ της Ικτίνου με έντονη ρετρό αισθητική, να πίνουμε καφέ και να σημειώνουμε μετά μανίας σκέψεις και ιδέες πάνω στο θέμα που επιλέξαμε. Ο προσδιορισμός του χώρου φαντάζει αρχικά πιο εύκολος από αυτόν του ανθρώπινου σώματος. Η σύνδεση του χώρου με το εξωγενές περιβάλλον προκύπτει σχεδόν άμεσα. Ακολουθεί πλήθος ερωτήσεων: Πώς ο χώρος επιδρά στην κοινωνική συμπεριφορά; Πώς εμείς οι ίδιοι ενεργούμε σε αυτόν; Πώς μπορούν οι αισθήσεις μας να ενισχύσουν την εμπειρία μας μέσα σε αυτόν;
Ο τρόπος που αποφασίσαμε να προσεγγίσουμε το θέμα ήταν δίνοντας έμφαση στην αλληλεπίδραση του σώματος με το χώρο που συνιστά μια βιωματική εμπειρία, που ξεφεύγει από την παθητική στάση που κρατάμε πολλές φορές στην καθημερινότητα. Το χωρικό πλαίσιο του project είναι ένα άδειο δωμάτιο με απλή γεωμετρία. Σε αυτό προσθέσαμε έπειτα πλήθος αντικειμένων και τέλος μια ομάδα ανθρώπων, που κλίθηκε να περιπλανηθεί στο χώρο με απόλυτη ελευθερία, προκαλώντας τους να αναθεωρήσουν οργανωμένες και συμβατικές κινήσεις και χρήσεις που γνώριζαν μέχρι στιγμής. Στόχος της διαδικασίας αυτής ήταν η κατανόηση της σχέσης του ανθρωπίνου σώματος με τον χώρο, στην περίπτωση που καμία εξωτερική συνθήκη δεν επιβάλλει προκαθορισμένες σχέσεις με τα αντικείμενα και τους γύρω μας. Διαδραματίζεται από την οπτική ενός αμέτοχου παρατηρητή και χωρίζεται σε τρία στάδια
Στάδιο 1ο: Σε αυτό το στάδιο μελετήθηκε η σχέση του ανθρώπινου σώματος με τον κενό χώρο μέσω της κίνησης αλλά και της στάσης μέσα σε αυτόν. Στην περίπτωση αυτή, το άτομο δεν είναι σε θέση να αλλάξει τη γεωμετρία του χώρου, αλλά μπορεί να την εμπλουτίσει μέσω της δράσης του.
Στάδιο 2ο: Στη φάση αυτή προστίθεται στο χώρο ένα πλήθος αντικειμένων όπως καρέκλες, τραπέζια, ένα μαντήλι, μία φουσκωτή μπάλα, μία κιθάρα κ.α. Παρατηρούμε τη σχέση που αναπτύσσει το άτομο με τα αντικείμενα όταν το σώμα του έρχεται σε επαφή με αυτά. Εδώ η αφή παίζει πρωταρχικό ρόλο στον τρόπο που το άτομο αντιλαμβάνεται και χρησιμοποιεί κάθε αντικείμενο καθώς και στο νόημα που του προσδίδει.
Στάδιο 3ο: Στο τελικό στάδιο του project εξερευνάται η σχέση του ανθρώπινου σώματος με άλλα σώματα που συνυπάρχουν στο χώρο, σε συνδυασμό με τα αντικείμενα που βρίσκονται ήδη μέσα σε αυτόν. Αντικαθιστώντας πλήρως την λεκτική επικοινωνία, τα άτομα άρχισαν να επικοινωνούν ποικίλα νοήματα μεταξύ τους μόνο μέσω της χρήσης του σώματος, δημιουργώντας αυθόρμητα ένα σκηνικό έντονης δραστηριότητας και παιχνιδιού.
Η διαδικασία αυτή, μας οδήγησε στο να αμφισβητήσουμε και να επαναπροσδιορίσουμε την αρχική μας ιδέα περί ανθρώπινου σώματος και χώρου. Καταλήξαμε στο ότι πρόκειται για μια έννοια ρευστή καθώς ο χώρος δεν ορίζεται μόνο ως κάτι στατικό, ως το περιβάλλον που παρατηρούμε γύρω μας, αλλά και ως η ενέργεια που δημιουργείται από την κίνηση του σώματος, η οποία βιώνεται εμπειρικά, μέσω των αισθήσεων. Από την άλλη, η αμφισημία του να «είσαι» και να «έχεις» ένα σώμα μας επιτρέπει να θεωρήσουμε το ανθρώπινο σώμα ως ένα είδος παραστατικού χώρου. Δημιουργείται έτσι και μια συναισθηματική σχέση με τον χώρο, καθώς αυτός μπορεί να ερμηνευτεί και ως η ατμόσφαιρα ή το «κλίμα» που επικρατεί, έννοιες άμεσα συνδεδεμένες με την δραστηριότητα που εκτυλίσσεται μέσα σε αυτούς. Ως αποτέλεσμα, η παρέμβαση του ανθρώπινου σώματος μέσα στον αντικειμενικό, υλικό χώρο και η αμφισβήτηση του ενδεδειγμένου τρόπου χρήσης των αντικειμένων, επιδρούν στο νόημα και στη συμβολική σημασία του, η οποία μπορεί να διαφέρει για τον κάθε έναν από εμάς.
οικία < αρχαία ελληνική οἰκία < οἶκος , ουσιαστικό
χαρακτηρίζει το κτίριο που χρησιμοποιείται για την στέγαση των ανθρώπων. (απρόσωπο)
κατοικία < αρχαία ελληνική κατοικέω/κατοικῶ < οἶκος , ουσιαστικό
το σπίτι/σπιτικό. Ένας χώρος που νιώθω δικό μου. (προσωπικό)
πολύ < ποσοτικό επίρρημα
πολυκατοικία < πολύ - + κατοικία
εκτός από λύση άμεσης ανάγκης, όπως θέλουμε να την υποβαθμίζουμε σήμερα– υπήρξε ταυτόχρονα κι ένα επίτευγμα της νέας τεχνικής - ένα ευέλικτο σύστημα πλάκας επι υποστηλωμάτων από μπετόν- εισάγοντας έναν νέο κόσμο ανέσεων και αστικής ζωής, που επιτρέπει την πυκνή δόμηση και την αυξημένη ανάγκη για φθηνή στέγαση όλο και περισσότερων ανθρώπων στα κέντρα των πόλεων. Γίνεται λόγος, λοιπόν, για έναν μαζικό και «γρήγορο» σχεδιασμό (Standardization), ο οποίος λειτουργεί ως μηχανή κατοίκησης, μηχανή πολυκατοίκησης (a machine to live-in).Μία οικία και αντιγραφή – επικόλληση, αντιγραφή- επικόλληση, αντιγραφή-επικόλληση…
πολυκατοίκειν < απαρέμφατο
το να διαμένεις σε μια πολυκατοικία. Το να ζεις – εδώ μπαίνει ο παράγοντας ζωή- σε έναν κόσμο αέναης επανάληψης και προτυποιημένων καταστάσεων. Μέσα, όμως, στο πλαίσιο της τυποποίησης και ομοιομορφίας της πολυκατοικίας με στοιχεία κατ’ επανάληψη, με πανομοιότυπα διαμερίσματα, ιδιά τετραγωνικά, ιδίες αναλογίες από το σχεδιασμό της, έρχεται η στιγμή να κατοικηθεί και –ίσως- να διαφοροποιηθεί. Ο κάτοικος είναι αυτός που ζει στην πολυκατοικία αλλά η πολυκατοικία είναι αυτή που, τελικά, αποκτά ζωή.
Ο χρήστης ως μονάδα οικειοποιείται τον χώρο, τον κάνει δικό του. Χρήστης και χρόνος πλάθουν την οικία ακατάπαυστα, μετατρέποντάς τα στοιχισμένα κουτιά σε κατοικίες. Τόσο το μέσα, όσο και το έξω αναδιοργανώνονται. Σαν κινούμενος διάκοσμος υπό εξέλιξη, ο κάτοικος ντύνει με χρώμα και ζωή την απογυμνωμένη, στεγνή, κατακερματισμένη όψη, χαρίζοντας της σχεδόν κάθε λεπτό μια άλλη εικόνα, μια άλλη μορφή. Δημιουργεί ανήσυχα και ανεξάντλητα κολλάζ στιγμών, αστείρευτα και παλλόμενα «δοχεία ζωής» (Άρης Κωνσταντινίδης).
Η «καναβοειδής» όψη της απέναντι πολυκατοικίας τρέπεται σε μια αστική γιγαντοοθόνη. Το μπαλκόνι, από κύριο σημείο εκτόνωσης, που αιωρείται ανάμεσα στη ιδιωτική και τη δημόσια σφαίρα, τρέπεται σε κύριο σημείο παρείσφρησης στις πολλαπλές πραγματικότητες που ξεδιπλώνονται απέναντι σου. Κάθε μπαλκόνι αποτελεί μια «αστική οθόνη» (The house is a frame of view. These frames are given temporality through the promenade – Beatriz Coloumina). Αξιοποιώντας, λοιπόν, την χωρική εγγύτητα της πυκνοδομημένης πόλης, που στήνει μικρά θερινά σινεμά απέναντί μας, γινόμαστε θεατές σε έναν πλούτο εικόνες και σκόρπια κάδρα που κάθε στιγμή έχουν κάτι καινούριο να μοιραστούν. Πάνω - κάτω, δεξιά - αριστερά ή αναμεσά, μικρές αυλαίες στήνονται να διηγηθούν μικρές ιστορίες για τη ζωή μέσα στην πόλη.
Το ανοιχτό παράθυρο, το κλειστό ή το μισάνοιχτο, η κουρτίνα που ανεμίζει, η τέντα που παρακατέβηκε σαν να χει κάτι να κρύψει, η μπουγάδα που στέγνωσε και ξαναβρήκε από την ξαφνική μπόρα, ένας σκύλος, ένας φίλος, μια σκούπα, ένα τηλέφωνο, ένας καφές, ένα τσιγάρο, μια παρέα, μια φασαρία. Η ταινία ξεκινά, τα αστικά pixels γεμίζουν. Άνθρωποι, χρώματα, λουλούδια, φωνές, αρώματα. Μια παραλίγο συνύπαρξη. Οι κάτοικοι κινούνται στο χώρο που τους αναλογεί, αλλά όλοι μαζί υπερβαίνουν τα όρια, κινητοποιούν τη φαντασία. Η πολυκατοικία αποκτά χρώμα και κίνηση, έγινε ζωή, έγινε ενέργεια, έγινε δράση.
ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΕΙΝ.
Ίσως μπορούμε να θεωρήσουμε πως όπου υπάρχουν κατοικίες, δεν υπάρχει προτυποποίηση, οπού υπάρχουν κάτοικοι δεν υπάρχει στασιμότητα.
Ο όρος μινιμαλισμός προέρχεται από την αγγλική λέξη minimum- ελάχιστο, και πρωτοχρησιμοποιήθηκε στην Αμερική τον 18ο αιώνα, ως ένα κίνημα που εναντιώνεται στην αλαζονεία του εξπρεσιονισμού. Στην Ευρώπη επεκτάθηκε μετά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο και αφορούσε πια την αρχιτεκτονική, τη ζωγραφική, τη μουσική και γενικά κάθε μορφή τέχνης.
΄Ομως το απόγειο του κινήματος βρίσκεται στο σήμερα, όπου αποτελεί μία εναλλακτική στάση ζωής με σκοπό να επαναφέρει την απλότητα στην καθημερινότητα μας. Μία ιδεολογία που προσπαθεί να διασώσει τον άνθρωπο από τον υπερκαταναλωτισμό, την αδράνεια, την μιζέρια και να τον επαναφέρει πια στις ρίζες του, στον αυθεντικό του εαυτό, στην πραγματική ελευθερία.
Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς, ότι ο σημερινός άνθρωπος κατακλύζεται από υλικά αγαθά, και στερείται από τα πιο σημαντικά αγαθά, τα πνευματικά. Το γεγονός αυτό είναι κατανοητό για πολλούς λόγους που αξίζει να αναλογιστούμε, έτσι ώστε να αποδεσμευτούμε από τα βάρη του υπερκαταναλωτισμού και να οδηγηθούμε στην λιτότητα και αφαιρετικότητα.
Πολύ σημαντικό ρόλο σε αυτό το πρόβλημα διαδραματίζει η σκέψη των ανθρώπων ότι όσα περισσότερα αγαθά μας ανήκουν τόσο πιο ευτυχισμένοι θα είμαστε και ολοκληρωμένοι θα νοιώθουμε. Αρχίσαμε να δίνουμε αξία στα πράγματα και τα πράγματα να δίνουν αξία σε εμάς, και κάπως έτσι αρχίσαμε να χάνουμε την ουσία. Μπήκαμε άθελα μας σε έναν ατελείωτο αγώνα, στον οποίο δεν είχαμε καταλάβει ότι δεν θα νικήσουμε ποτέ. Όσο αγοράζαμε, άλλο τόσο πιο ανικανοποίητοι γινόμασταν, και άλλο τόσο χρειαζόταν να εργαστούμε για να ανταπεξέλθουμε στις ''ανάγκες'' αυτές. Καταλήξαμε να ξοδεύουμε λεφτά που δεν έχουμε, για να αγοράσουμε πράγματα που δεν χρειαζόμαστε, για να εντυπωσιάσουμε ανθρώπους που δεν ξέρουμε!
Αρχίσαμε να ενδιαφερόμαστε πιο πολύ για το πως δείχνουμε παρά με το πως νοιώθουμε. Προσπαθούμε συνεχώς να συμβαδίσουμε με την τέλεια εικόνα που βλέπουμε στις τηλεοράσεις, τον άνθρωπο με τα ακριβά ρούχα,το μεγάλο σπίτι, το γρήγορο αμάξι, τους πολλούς φίλους. Μία αντανάκλαση την οποία η κοινωνία πρεσβεύει ως ιδανική, ως την απόλυτη κατάκτηση της ευτυχίας ενώ αν δούμε την πραγματικότητα, θα καταλάβουμε ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι το ίδιο δυστυχισμένοι και ανικανοποίητοι με τον μέσο άνθρωπο. Πολλές φορές μάλιστα και περισσότερο, αφού νοιώθουν μία συνεχή πίεση να ανταπεξέρχονται με το κοινωνικό τους προφίλ. Φυσικά, συγκρίνοντας τον εαυτό μας με άλλους ανθρώπους καταλάβαμε ότι πάντα θα υπάρχει κάποιος με πιο πολλά από όσα εμείς θα κατακτήσουμε, και έτσι δημιουργήσαμε μία ψυχοφθόρα κατάσταση που απλώς μας αλλοτριώνει. Μία κατάσταση που μας οδήγησε στη μιζέρια, στη σκέψη ότι όλα δρουν εναντίον μας και ακόμα ότι μας αξίζει να είμαστε δυστυχισμένοι!
Είμαστε οι σκέψεις μας και κατ' επέκταση οι πράξεις μας. Η πραγματικότητα μας καθορίζεται από αυτές, οπότε είναι πολύ σημαντικό να είναι σε αρμονία, πράγμα δύσκολο όταν από το πρωί μέχρι το βράδυ βρισκόμαστε σε χώρους οι οποίοι απαρτίζονται από εκατοντάδες πράγματα, τα οποία απαιτούν την ενέργεια και τη συγκέντρωση μας. Αφαιρώντας έτσι την πλειονότητα αυτών όχι μόνο κερδίζουμε χρόνο στη ζωή μας αφού παύουμε να ασχολούμαστε με αυτά αλλά και εναποθέτουμε όλη την ενέργεια μας στις προτεραιότητες μας. Αρχίζουμε να πραγματοποιούμε επιθυμίες που είχαν ξεχαστεί εξαιτίας της περίπλοκης ζωής μας και να επενδύουμε στις σχέσεις μας και στον εαυτό μας. Ένα καθημερινό παράδειγμα αυτού, θα ήταν το γεγονός ότι οι περισσότεροι άνθρωποι αν έχουν να διαβάσουν κάτι ή να κάνουν μία εργασία, πρώτα θα φρόντιζαν να καθαρίσουν σχολαστικά το χώρο εργασίας τους, έτσι ώστε να συγκεντρωθούν. Συνεπώς γιατί αυτή η καθαριότητα-απλότητα να μην καθιερωθεί;
Τα πράγματα που μας ανήκουν, επίσης, καθορίζουν το ποιοί είμαστε, συνεπώς όσο λιγότερα έχουμε τόσο λιγότερο μπερδεμένοι νοιώθουμε για το ποιοί είμαστε, κάτι που ανέκαθεν προβλημάτιζε τον άνθρωπο και ειδικότερα τους νέους. Έχοντας λίγα αντικείμενα είμαστε σε θέση να ξέρουμε ότι όλα αυτά ικανοποιούν κάποιο σκοπό στη ζωή μας και ότι μας εκφράζουν πραγματικά. Για παράδειγμα αν έχουμε πενήντα μπλούζες στη διάθεση μας, το σίγουρο είναι ότι οι περισσότερες από αυτές δεν θα μας αρέσουν και τόσο, και κάποιες ίσως να μην μας κάνουν ή να μην μας ταιριάζουν. Αν όμως αυτές περιοριστούν στις δέκα η ακόμα και στις πέντε μπλούζες, τότε θα είμαστε σε θέση να λατρεύουμε την κάθε μία από αυτές και να νοιώθουμε όμορφα κάθε μέρα διατηρώντας το προσωπικό μας στιλ.
Αξίζει να σημειωθεί όμως, ότι το να είναι κάποιος μινιμαλιστής δεν σημαίνει να έχει αποκλειστικά δέκα μπλούζες, δύο παντελόνια και ένα ζευγάρι παπούτσια. O μινιμαλισμός δεν είναι κάποιο είδος μανίας, δεν αφορά περιορισμούς αλλά αντιθέτως την απελευθέρωση. Εάν επιθυμεί κάποιος να ζήσει με λιγότερα υλικά περιουσιακά στοιχεία, ο μινιμαλισμός μπορεί να τον βοηθήσει. Μόνο και μόνο η προσπάθεια αφαίρεσης και απλοποίησης είναι πολύ σημαντική αφού επιδρά στην εξεύρεση της ελευθερίας. Ελευθερία από τον φόβο. Ελευθερία από την ανησυχία. Ελευθερία από την συντριβή. Ελευθερία από την ενοχή. Ελευθερία από την κατάθλιψη. Ελευθερία από τις παγίδες της καταναλωτικής κουλτούρας που έχουμε χτίσει τις ζωές γύρω μας. Πραγματική ελευθερία.
Το πρόβλημα δεν υπάρχει στην κατοχή των υλικών αγαθών, αλλά στο νόημα που αποδίδουμε σε αυτά. Τείνουμε να δώσουμε πολύ νόημα στα πράγματα μας, συχνά εγκαταλείποντας την υγεία μας, τις σχέσεις μας, τα πάθη μας, την προσωπική μας ανάπτυξη και την επιθυμία μας να συμβάλουμε πέρα από τον εαυτό μας. Αν θέλει κάποιος να έχει ένα αυτοκίνητο, ένα σπίτι, μια οικογένεια, μια καριέρα δεν είναι καθόλου κακό εάν αυτά τα πράγματα είναι σημαντικά για εκείνον. Ο μινιμαλισμός απλώς επιτρέπει να γίνουν αυτές οι αποφάσεις πιο συνειδητά και πιο σκόπιμα.
Συνεπώς, ο μινιμαλισμός βοηθάει τους ανθρώπους να εξαλείψουν την δυσαρέσκειά τους, να ανακτήσουν το χρόνο τους, να ζήσουν την κάθε στιγμή, να ανακαλύψουν τον προορισμό τους, να δημιουργήσουν περισσότερα και να καταναλώσουν λιγότερα, να επικεντρωθούν στην πνευματική και ψυχική υγεία τους. Να βρουν την ευτυχία όχι μέσω των πραγμάτων αλλά μέσω της ίδιας της ζωής. Μία ευτυχία που θα διαρκέσει για πάντα, σύμφωνα με τις προσωπικές τους απόψεις του τι ειναι απαραίτητο και τι περιττό. Όπως είπε και ο Δαλάι Λάμα, εάν η ζωή κάποιου είναι απλή, θα έρθει και η ικανοποίηση. Η λιτότητα είναι εξαιρετικά σημαντική για την ευτυχία, δηλαδή το να έχεις λίγες επιθυμίες και να νοιώθεις ικανοποιημένος απλά έχοντας ένα πιάτο φαγητό, ένα ρούχο και ένα καταφύγιο για να προστατευτείς.
Βιβλιογραφία:
Άρθρα και ομιλίες των Joshua Fields Millburn και Ryan Nicodemus
(https://www.theminimalists.com)
''Να έχεις ή να είσαι'' του συγγραφέα Errich Fromm
