Ανθρώπινο σώμα και χώρος
Αναστασία Κάπρα
Ελπίδα Τσιμπούκα
Οι δυο μας βρεθήκαμε μια μέρα κατά τις πέντε το απόγευμα, σε ένα καφέ της Ικτίνου με έντονη ρετρό αισθητική, να πίνουμε καφέ και να σημειώνουμε μετά μανίας σκέψεις και ιδέες πάνω στο θέμα που επιλέξαμε. Ο προσδιορισμός του χώρου φαντάζει αρχικά πιο εύκολος από αυτόν του ανθρώπινου σώματος. Η σύνδεση του χώρου με το εξωγενές περιβάλλον προκύπτει σχεδόν άμεσα. Ακολουθεί πλήθος ερωτήσεων: Πώς ο χώρος επιδρά στην κοινωνική συμπεριφορά; Πώς εμείς οι ίδιοι ενεργούμε σε αυτόν; Πώς μπορούν οι αισθήσεις μας να ενισχύσουν την εμπειρία μας μέσα σε αυτόν;
Ο τρόπος που αποφασίσαμε να προσεγγίσουμε το θέμα ήταν δίνοντας έμφαση στην αλληλεπίδραση του σώματος με το χώρο που συνιστά μια βιωματική εμπειρία, που ξεφεύγει από την παθητική στάση που κρατάμε πολλές φορές στην καθημερινότητα. Το χωρικό πλαίσιο του project είναι ένα άδειο δωμάτιο με απλή γεωμετρία. Σε αυτό προσθέσαμε έπειτα πλήθος αντικειμένων και τέλος μια ομάδα ανθρώπων, που κλίθηκε να περιπλανηθεί στο χώρο με απόλυτη ελευθερία, προκαλώντας τους να αναθεωρήσουν οργανωμένες και συμβατικές κινήσεις και χρήσεις που γνώριζαν μέχρι στιγμής. Στόχος της διαδικασίας αυτής ήταν η κατανόηση της σχέσης του ανθρωπίνου σώματος με τον χώρο, στην περίπτωση που καμία εξωτερική συνθήκη δεν επιβάλλει προκαθορισμένες σχέσεις με τα αντικείμενα και τους γύρω μας. Διαδραματίζεται από την οπτική ενός αμέτοχου παρατηρητή και χωρίζεται σε τρία στάδια
Στάδιο 1ο: Σε αυτό το στάδιο μελετήθηκε η σχέση του ανθρώπινου σώματος με τον κενό χώρο μέσω της κίνησης αλλά και της στάσης μέσα σε αυτόν. Στην περίπτωση αυτή, το άτομο δεν είναι σε θέση να αλλάξει τη γεωμετρία του χώρου, αλλά μπορεί να την εμπλουτίσει μέσω της δράσης του.
Στάδιο 2ο: Στη φάση αυτή προστίθεται στο χώρο ένα πλήθος αντικειμένων όπως καρέκλες, τραπέζια, ένα μαντήλι, μία φουσκωτή μπάλα, μία κιθάρα κ.α. Παρατηρούμε τη σχέση που αναπτύσσει το άτομο με τα αντικείμενα όταν το σώμα του έρχεται σε επαφή με αυτά. Εδώ η αφή παίζει πρωταρχικό ρόλο στον τρόπο που το άτομο αντιλαμβάνεται και χρησιμοποιεί κάθε αντικείμενο καθώς και στο νόημα που του προσδίδει.
Στάδιο 3ο: Στο τελικό στάδιο του project εξερευνάται η σχέση του ανθρώπινου σώματος με άλλα σώματα που συνυπάρχουν στο χώρο, σε συνδυασμό με τα αντικείμενα που βρίσκονται ήδη μέσα σε αυτόν. Αντικαθιστώντας πλήρως την λεκτική επικοινωνία, τα άτομα άρχισαν να επικοινωνούν ποικίλα νοήματα μεταξύ τους μόνο μέσω της χρήσης του σώματος, δημιουργώντας αυθόρμητα ένα σκηνικό έντονης δραστηριότητας και παιχνιδιού.
Η διαδικασία αυτή, μας οδήγησε στο να αμφισβητήσουμε και να επαναπροσδιορίσουμε την αρχική μας ιδέα περί ανθρώπινου σώματος και χώρου. Καταλήξαμε στο ότι πρόκειται για μια έννοια ρευστή καθώς ο χώρος δεν ορίζεται μόνο ως κάτι στατικό, ως το περιβάλλον που παρατηρούμε γύρω μας, αλλά και ως η ενέργεια που δημιουργείται από την κίνηση του σώματος, η οποία βιώνεται εμπειρικά, μέσω των αισθήσεων. Από την άλλη, η αμφισημία του να «είσαι» και να «έχεις» ένα σώμα μας επιτρέπει να θεωρήσουμε το ανθρώπινο σώμα ως ένα είδος παραστατικού χώρου. Δημιουργείται έτσι και μια συναισθηματική σχέση με τον χώρο, καθώς αυτός μπορεί να ερμηνευτεί και ως η ατμόσφαιρα ή το «κλίμα» που επικρατεί, έννοιες άμεσα συνδεδεμένες με την δραστηριότητα που εκτυλίσσεται μέσα σε αυτούς. Ως αποτέλεσμα, η παρέμβαση του ανθρώπινου σώματος μέσα στον αντικειμενικό, υλικό χώρο και η αμφισβήτηση του ενδεδειγμένου τρόπου χρήσης των αντικειμένων, επιδρούν στο νόημα και στη συμβολική σημασία του, η οποία μπορεί να διαφέρει για τον κάθε έναν από εμάς.