Lion's Family Blog

[undraaus-blog]

Хагас сайн өдөр

Хагас сайн өдөр ээж гэртээ үлдэнэ. Ээж гэртээ үлдэхээр монголоор ярина, монгол ном уншина, монгол дуу дуулна, монголоор бичнэ, зураг зурна, ном хийнэ. 

Хүү бид хоёр өнөөдөр монгол хэлээ давтаж байхдаа үсэг үзэж эхэллээ. Онолын хувьд хүүхэд гурван наснаасаа эхэлж үсэг дүрсийг ялгаж тогтоох чадвартай болдог. Тэгээд ээж нь хүүхэддээ монгол үг үсэг тогтоолгох гэж зураг зураад нэрийг нь дээр нь бичээд угаалгын өрөөндөө өлгөв.

[undraaus-blog]

Нэг зураг мянган үгнээс ихийг хэлдэг. Тиймээс сүүлийн хэдэн сар гарсан ахицаа энэ удаа зураг дүрсээр үзүүлвэл арай сонирхолтой юмуу гэж бодлоо. Сүүлийн хэдэн сар бид бүгд зав муутай байсан ч том хүү бид хоёр өдөрт дор хаяж 15 минут байнга ном уншдаг билээ. Монгол явж ирээд хүү нэг хэсэг монголоор сайн ярьж байгаад буцаж ирээд дааниар ярьж байна. Гэхдээ би монголоор ярьж уншиж өгөхөө нэг ч удаа алгасаагүй шүү. Дээрх дүрсэн дээр хүү маань аавдаа монгол хэлнийхээ мэдлэгийг шалгуулж байгаа байдал. Хоёр настай байхдаа буруу хэлээд байгаа зөв хэлээд байгаагаа мэддэг байсан нь харагдана. Лууван гэдэг үгийг даанч аав нь мэдэхгүй өнгөрсөн дөө. Лууванг лулу, сармагчин гэхийг сарма гэснээс бусдыг нь зөв хэлж байгааг та сонсож чадаж байна уу!

Монголоос ирэхдээ хүү бид хоёр цүнх дүүрэн номтой ирсэний ачаар нэг хэсэг бид монгол контентийн зурагтай номнуудаас салахаа болисон доо. “Ногун” “Бумбардай” цувралуудыг бараг хорин удаа уншсан.

Харин саяханаас хүү зурагтай номноос уйдсан тул бид арай хэцүү ном уншиж үзэхээр шийдсэн билээ. 

 Робин Хүүд, Мач хүү хоёрын тухай түүхийг уншуулчихаад  зургийг нь эргүүлээд үзэж байгаа байдал.

[undraaus-blog]

Зурагтай ном, зугаатай ном

Урьд амласан ёсоор номны тухай бичихийнхээ өмнө ер нь энэний цаана яг ямар утга бидний хувьд агуулагдаж байна вэ гэдгийг нэг сануулъя гэж бодлоо.  

Гадаадад амьдардаг монголчууд бид хүүхэддээ монгол хэл заахад хамгийн их дутагддаг зүйл бол хүн хүч, монгол хэлтэй орчин билээ.

Хүүхдийн хэл, оюун ухаан орчин тойрноо дагаад байнга хөгжиж байдаг. Аав ээж, багш, найз нөхөдөөс авахуулаад зурагт радиогоор юу ярина тэрийг байнга сурч сонссон зүйл нь баталгаажин арвижиж байдаг. Гадаадад өсч байгаа хүүхдүүд тийм ч учраас тэр орныхоо хэлийг ус цас шиг сурч байна. Гэтэл монгол хэлээр ярьдаг аав ээж бид нар тэр их хурдацтай хөгжиж байгаа тархи оюун санааг гүйцэж байнга монгол хэлээр ярьдаг орчинг нь гүйцэлдүүлэх гэж гүйсээр байтал нэг мэдэхэд хоцрогдож ард нь үлддэг байна.  Энэнээс үүдээд ихэнх эцэг эхчүүд өдөр тутмын “тулаандаа” туйлдаж эцэст нь бууж өгөн хүүхэд нь монгол хэлийг сайн л бол хоёрдугаар хэл болгон сурах, үгүй бол ихэнх нь тэгсхийгээд монгол хэлээ мартдаг нь нууц биш билээ.

Тийм болохоор номыг тухайн хүүхдийн нас сонирхолд нь тохируулж бүх боломжийнх нь хэлбэрээр бүрдүүлж номын санг нь байнга сэргээж арвижуулж байх нь үнэхээр чухал. Тэр тусмаа, хэрэв бид хүүхдээ зүгээр нэг ярианы монгол хэлтэй биш, бүр унаган монгол хэлтэй өсгөе гэж бодож байгаа бол эртнээс арвин үг хэллэгтэй ном цуглуулан уншиж өгч сонирхдог болгох хэрэгтэй гэж бодож байна. Дэндүү томоор бодож, хэзээ ч бүтэхгүй юм ярьж байна гэж та бодож байна уу. Тийм ч байж магадгүй. Томоор онилж байж л жижиг байг ононо гэж бодож байгаа нь мунхаг миний санаа.  

Зурагтай ном

Бага насны хүүхдүүдэд зориулсан зурагтай номыг ямар ч оронд төрөл бүрээр нь авч болдог. Ийм ном нь дан зураг учраас үйл явдлыг зохион монголоор ярьж давтан үгийн баялагийг арвижуулахад тохиромжтой. Жишээ нь, “Валдо хаана байна” “Сониуч Жоржийн олдог ном” “Анхны зуун үгс” гэх мэт үггүй дан зурагтай номнуудыг номын сангаас авч би хүүхдүүддээ монголоор ярьж өгдөг. Манай хүүхдүүд ийм номноос бараг хэзээ ч уйддаггүй.  

Олон улсын сонгодог хүүхдийн зохиолууд

Бага насны хүүхдүүд монгол ахуйгаас хол өсч байгаа бол  монгол ардын үлгэрийг шууд ойлгохгүй, төсөөлж чадахгүй, сонирхохгүй, их олон асуулт асуух, самуурах тохиолдол хааяа ажиглагддаг. Ийм тохиолдолд олон улсад алдарт гарсан олон хэлээр орчуулагдсан номыг сонгож уншихад дөхөм байж болох юм.  Миний бодлоор шведийн хүүхдийн уран зохиол их чанартай юм шиг санагддаг. Шведийн зохиолчид ихэвчлэн хүүхдийн тухай хүүхдэд зориулан бичсэн байдаг. Ингэхдээ зохиолын гол дүр нь голцуу бусдаас өөр, урсгалыг дагадаггүй, өөрийн амьдрал, өөрийн бодолтой байдаг нь америк английн ардын үлгэрүүдээс арай өөр.  Жишээлбэл, Astrid Lindgren, Gunilla Bergström, Ulf Stark гэх мэт зохиолчдын гол баатрууд нь аавгүй юмуу ээжгүй, онцгой эсвэл дэггүй боловч хүнлэг, тууштай, үнэнч, бусдад дандаа туслая гэсэн зорилготой дүрүүд байдаг. Энэ нь нөгөө эмэгтэй л бол гүнж, эрэгтэй л бол баатар гэсэн нэг хэвийн зохиомжноос хамаагүй өөр санааг агуулсан сэдэвтэй байдаг. 

Гэхдээ нөгөө талаас нь харахад бага насны хүүхдүүд өөртөө танил дүр, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлээр байнга гардаг үйл явдал бүхий ном зохиолыг сонирхох нь бас элбэг байдаг. Хэрэв хүүхэд тань тийм юманд сонирхолтой бол тэрийг дагаж зурагтай цуврал ном авч уншиж өгөхөд буруутах зүйл байхгүй.  Цуврал номны нэг давуу тал нь хүүхэд нэг дуртай болоод авбал үйл явдлыг салахгүй дагадаг. Тийм учраас ээж аав бидэнд эрж хайхгүйгээр олж авахад дөхөмтэй байдаг. Аз болоход, төрөл бүрийн Disney цувралууд, японы хүүхдийн цувралууд, ер бусын увидаст баатруудын тухай цувралууд, ах дүү Гриммийн цуврал үлгэрүүд (жишээ нь, “Чоно ба долоон ишиг”) гэх мэт номууд аль ч хэл дээр олноороо хүүхдийн янз бүрийн насанд зориулагдаж орчуулагдан хэвлэгдсэн байдаг. 

Дээрх зурганд “Ах дүү гурван ямаа” үлгэрийг монгол хэл дээр болон даани хэл дээр орчуулсан хоёр номын хувилбар байна.

Монгол үлгэр домог

Монгол үлгэр хүүхэддээ уншиж өгөх олон давуу талуудын нэг нь монгол сэтгэхүйг харуулаад зогсохгүй жинхэнэ монгол нандин үг хэллэгээр баян байдаг. Монгол үлгэрт нэг утгыг олон янзаар илэрхийлэх, мөр сүүл холбож уянгалуулж бичсэн хэллэг олон гардаг. Тэрнээс гадна барууны зохиолын сэдвүүд нь голдуу хүн, хүний ахуй, гэр бүл нийгмийг тойрсон байхад монгол үлгэр ан амьтан, байгал орчныг эргэлдсэн сэдэв зонхилсон байдаг.  Энд би тэр нь энэнээс илүү гэсэн утгыг хэлэх гэсэнгүй харин энэ хоёрыг хослуулж чадах юм бол хүүхэд харин ч олон талын мэдрэмжтэй болох магадлалтай юм. Зарим монгол үлгэрүүд амьдралыг арай хатуугаар харуулсан, үхэл, дайн дажинг ил бичсэн байх нь ажиглагддаг.  Гэхдээ дэлхий ертөнц сайнтай муутай гэдгийг хүүхэддээ ойлгуулах, тэр дундаас өөрийгөө яаж авч гарах вэ гэдгийг хүүхэддээ зааж өгөх нь эцэг эх бидний үүрэг. Энийг л харин монгол ухаан гэж нэрлээд байдаг гэж би ойлгодог. 

Энэ удаад би одоогийнхоо боломжин дээр тулгуурлан ашиглаж байгаа ном үлгэрүүдээсээ сонирхууллаа. Зориуд хэлэхэд хүүхэд болгон өөр, хүн хүний сонирхол өөр, хүн хүний хүүхэддээ тавьдаг зорилго нь өөр учраас ямар ном сонгож унших нь хүн бүрийн өөрийнх нь хэрэг. Хамгийн гол нь сонгохдоо юуг анхаарах вэ, хаана ямар ном зохиол бэлэн байна вэ гэдэгт та бүгдийгээ чиглүүлж өгөхийг оролдлоо. Дараагийн нэг тэмдэглэлдээ би монголд очоод авсан ном, номын дэлгүүрүүдийн товч танилцуулгыг хийнэ гэсэн бодолтой байгаа. 

Хүүхэддээ бэлэг авахдаа үнэтэй хувцас тоглоом авч өгөхийн оронд ном авч дадал болгоцгооё эцэг эхчүүд ээ.

[undraaus-blog]

Сорилт

Гадаадад амьдардаг эцэг эхчүүд бид монгол номоор байнга гачигдаж байдаг нь нууц биш. #Positive mongolians гэтэл дэлхийгээр тархсан монгол хүн бүр нэг үлгэрийн ном уншиж хүүхдүүддээ сонсдог номын арвин санг олон нийтийн хуудсаар бүрдүүлж өгцгөөе гэсэн санал дэвшүүллээ.  Ингээд би энэ сорилтыг хүлээн авч бага насны хүүдээ уншиж өгдөг үлгэрээсээ хуваалцахаар шийдлээ.  Хэрэв та бидэнд тусалж хувь нэмэрээ оруулахыг хүсвэл үлгэрийн ном уншиж дуугаа бичээд нүүр номын хуудсандаа тавина уу. Ингэхдээ #positivemongolians-ийг дурдаад хуваалцаарай. Мөн найзуудыгаа бас таг хийж дурдан сорилтонд дуудаарай. 

[undraaus-blog]

Норвеги ардын үлгэр " Ах дүү гурван ямаа"

[undraaus-blog]

Завгүй өдрүүдийн бодол #2

Түрүүчийн нэг тэмдэглэл дээрээ би хүүхэдтэйгээ өдөрт ердөө гурав дөрөвхөн л цагийг өнгөрүүлдэгээ цухас дурдсан билээ. Тэгээд ер нь би бусад даани эцэг эхчүүд надтай адил бүгд завгүй байдаг ч гэсэн хүүхэдтэйгээ хэрхэн чөлөөтэй дэлгэрэнгүй ярьж харьцаж байгааг ажиглаад өөрийгөө хүүхдүүдтэйгээ хангалттай ярьдаггүй юм байна гэж дүгнэлээ. Ер нь би угийн дуу цөөтэй хүн. Тэр тусмаа монголчууд бага насны хүүхэдтэйгээ өхөөрдөж цаашлуулсан маягтайгаар л ярьдаг болохоос биш барууныхан шиг цуг суугаад ярих нь ер нь ховор байдаг юм шиг байна. Тэгэхээр би хүүхдийнхээ монгол хэлний ганц суваг нь гэдгээ ухамсарлаж хүүхэдтэйгээ аль болох их ярьж байхаар дараах зүйлүүд дээр анхаарч эхэллээ. 

Дүрслэн ярих

Бага насны хүүхэдтэйгээ юу хийж байгаа, юу харагдаж байгаа, юу сонсогдож байгаа, юу үнэртэж байгаа, юу яаж амтагдаж байгаа, юуг мэдэрч байгаа бүх жижиг сажиг юмыг ярих. Ингэснээрээ гол нь хүүхэддээ монгол хэлний нэр үг, үйл үг, дагавар үгийг өгүүлбэрт хэрэглэж үндсэндээ хүүхэддээ үгийн баялгийг таниулж байна гэсэн үг. Жишээ нь би өглөө хүүгээ цэцэрлэгт нь хүргэж өгч байхдаа гудамжинд байгаа мод чулуу салхи халуун хүйтэн навчны өнгө бүгдийг тасралтгүй дурдаж ярьдаг. Хүү маань тэрийг сонсоод хөөрхөн хөөрхөн сониуч асуулт асуудаг. Жишээ нь “салхи гэж юу вэ” гэх мэт.  

Ингэж ярьж байхдаа аль болох олон үгээр дэлгэрэнгүй бүрэн монгол өгүүлбэр сонгож ярихыг хичээх. Олон хэл мэддэг эцэг эхчүүд гадаад үг өгүүлбэртээ ашиглах гээд байдаг. Жишээ нь, “Стакантай лимонадаа уу” гэхийн оронд “Шилэн аягатай ундаагаа уу” гэж хэлсэн нь илүү зөв монгол үгийг дагнасан болно. Тэгээд л хүүхдээ тоглож байхад нь, ном уншсаныхаа дараа, хоол хийж идэж байхдаа усанд оруулж байхдаа дэлгүүрт байхдаа гэх мэт хүүхэдтэйгээ цуг байх бүх л боломжийг ашиглаж байнга л ярьж байя. Ингэхээр аяндаа хүүхэд маань  бас дүрсэлж ярих дуртай болно. Тэр үед хүүхэд тань харин монголоор юм хэлэхийг оролдвол дэмжиж өгүүлбэрийнх нь гол үгийг нь хэлж засаж өгөх эсвэл өөр хэлээр яривал яг тэр хэлсэн өгүүлбэрийг нь асуух маягаар орчуулаад эргүүлээд монголоор хэлээд үзээрэй.

Дэлгэрүүлэн ярих

Хүү маань бодон бодон арай хийж нэг үг юмуу өгүүлбэр монголоор хэлэхэд тэрийг би өлгөн авч үргэжлүүлэн урт өгүүлбэрүүдэд оруулж ярих. Жишээ нь, “сүү” гэвэл би “Миний хүү сүү уух юм уу. За май сүү уу. Халуун сүү уух уу хүйтэн сүү уух уу. Сүү ямар өнгөтэй билээ. Цагаан өнгөтэй. Сүү цаасан хайрцганд байна. Энэ хайрцган дээр үнээний зураг байна...” гэх мэт дэлгэрүүлээд ярихад сэдэв мундахгүй.

Сонголт өгч ярих

Хүүхдээсээ юм асуухдаа урт хэцүү өгүүлбэр шаардсан асуулт асуух юм бол хүүхэд чинь өөртөө итгэлтэй сайн чаддаг хэлээрээ буюу гадаад хэлээр хариулах нь элбэг. Жишээ нь “Өнөөдөр миний хүү цэцэрлэг дээрээ юу хийсэн бэ” гэж асуухын оронд “Чи өнөөдөр айл гэр болж тоглосон уу эсвэл цагдаа болж тоглосон уу” гэх.

Цаашилбал, дараах гурван аргыг тоглоом маягаар гэртээ гүйцэлдүүлж хөгжилдөж болно гэдгийг би бас мэдэж авлаа.

Гуйлт хүсэлтийг монголоор хэлэхийг шаардах

Хэрэв хүүхэд чинь монголоор өгүүлбэр хэлэх түвшинд хүрсэн бол юм гуйх зөвшөөрөл хүсэхдээ монголоор хэлэхийг гуй. Гадаад хэлээр асуувал хүсэлтийг нь битгий биелүүл. “Ээжээ би чихэр идье” гэдэг өгүүлбэрийг хүү маань тун хурдан сурсан даа.

Монголоор ярихгүй бол жирийн биш байх

Хэрэв хүүхэд чинь гадаад хэлээр юм асуувал хариулахдаа удаан гацаатай хариулах. Тэгээд монголоор засаад хэлэхээр нь эргээд хэвийн ярьж хөгжилдөж болно.

Хүүхдээ монгол хэлнээс өөр хэл мэддэггүй хүн байдаг гэдэгт итгүүлэх

Би бага хүүгээ гарсаных нь дараа том хүүдээ “дүү нь монгол хэлнээс өөр хэл мэддэггүй” гэж хэлж билээ. Одоо тэгээд хүү маань дүүдээ юм хэлэхдээ монголоор ярих гэж мэрийдэг. Дүүгүй хүүхэд байвал хүүхэддээ хүүхэлдэй юмуу чихмэл тоглоом танилцуулаад монголоор л ойлгодог гэж итгүүлээд цуг тоглоод үзэж болох юм.

Харамсалтай нь хүүхдүүд том болох тусам энэ аргууд үр дүнгүй болох магадлалтай л юм. Тийм үед ямар арга илүү дөхөмтэй вэ гэдгийг судалж байгаад дараагийн тэмдэглэлдээ бичнэ ээ.

[undraaus-blog]

Завгүй өдрүүдийн бодол

Энэ блогийг хуваалцаж эхэлсэнээс  хойш гадаадад амьдардаг монгол эцэг эхчүүд над уруу бичин холбогдож ямар хэцүү байгаагаа, хүүхдүүд нь ерөөсөө монголоор ярьж өгөхгүй байгаад бухимдсан байгаагаа илэрхийлж санал нийлж байх юм. Тэгээд би өнөөдрийн бяцхан тэмдэглэлээ надтай адил байдалд байгаа эцэг эхчүүдийнхээ сэтгэл санааг өөдрөг болгоход чиглүүлье гэж бодлоо. Тэгэхдээ зүгээр нэг уран сайхны халилаар өөдрөг санаа хэлэх биш харин мэргэжлийн хүнийх нь зөвлөснийг өөрийнхөө гаргасан алдаан дээр гаргаж үзүүлэхийг оролдов.

Адам Бекийн зөвлөснөөр хүүхдэд хэл заахад зорилгодоо хүрэхгүй шатна гэсэн ойлголт байхгүй аж. Харин ч энэ ер нь бүтэхгүй юм шиг байна гэж бодох тусам  тэр бодол тань хүүхэдтэйгээ өнгөрүүлж байгаа цагийг улам сөрөг муу дурсамж болгож хувиргаж магадгүй шүү гэж сануулж байна. Тийм учраас ер нь хүүхэддээ заахад үр дүнд хүрсэнгүй гэж бодох бүрдээ энэ чинь яг юу гэсэн үг вэ гэдгийг дараах маягаар бодож санагтун.

1.     Өнөөдрийн үр дүн бол эцсийн үр дүн биш

Хүүхэд тань өнөөдөр таны хүсч байгаа шиг дуржигнатал ярьж эхлээгүй байгаа нь үнэн. Гэхдээ өнөөдрийн байдал таны өдий болтол хийсний л үр дүн. Манай том хүү одоо гурван настай. Би хүүгээ хоёр настайгаас нь эхлээд, нэн ялангуяа сүүлийн зургаан сар түлхүү арга хэмжээ авсан. Гэтэл үр дүнд нь манай хүү дөнгөж  гурав дөрөвхөн үгтэй л өгүүлбэрүүд хэлдэг. ”Аав нь хаана байна” ”би хоол идье” ”энэ юу вэ” ”ямар гоё вэ” гэх мэт. Ингэж  ганц нэг өгүүлбэр хэлээд л  үлдсэнийг нь дааниар дуржигнуулна. Би энэнээс илүү ихийг хийх ёстой байсан л байх, гэхдээ чадлаараа мэрийсэн минь л энэ.  Миний хамгийн баяртай байгаа зүйл бол би хүүгээ монголоор ярь гэж цагдаж шалгаахгүйгээр хүү маань өөрөө надтай ярих үедээ зарим нэг өгүүлбэрээ өөрийн эрхгүй монголоор хэлдэг болсон явдал юм.

Тэгэхээр өнөөдөр хүү юмуу охин тань монголоор ярихгүй байгаа ч гэсэн тархиндаа таны хэлж ярьж байгаа болгоныг хуримтлуулж байгаа гэдгийг битгий март. Хэлээ заах явц бол хүүхдүүд насанд хүртэл нь үргэлжлэх том төсөл, тэр хүүхдийн амьдралынх нь хэв маяг. Харин өөрсдийнхөө хийж чадах үйлдэлээ өдөр тутам марталгүй хийгээд арван найман нас хүртэл нь үр дүнг нь хүлээцгээе.

2.     Өчүүхэн ахиц болгон сайн үр дүн мөн

Хэрэв та үнэхээр уйгагүй хүүхэддээ монгол хэл заая гэж байгаа бол өөр ямар арга хэмжээ авч болохоор байна. Өдөрт дор хаяж нэг ном уншиж өгч байна уу. Урьд нь сурсан юмыг нь давтан асууж байна уу. Монгол дуу сонсгож байна уу. Монгол хүмүүстэй тогтмол уулзаж байна уу. Монголоор байнга ярьж байна уу. Хүүхдүүд чинь дор хаяж 3 цаг монгол хэлтэй орчинд өнгөрүүлж байна уу. 

Энэ бүхний эцэст ямар ч үр дүн гарахгүй байвал хүсч байгаа үр дүнгээ бууруулаад ұз. Жишээ нь  эхлээд шууд ярьж эхлэхийг нь биш таныг монгол ном уншихад сонсдог болгохыг зорь. Эсвэл монгол дуу тавихад тань дахин сонсъё гэж гуйх гэх мэт жижиг сажиг ахилтан дээр анхаарлаа хандуул.

3.     Ярихгүй ч гэсэн ойлгож байна гэдэг бол том амжилт

Надтай тааралдсан ихэнх эцэг эхчүүдийн хүүхдүүд нь монголоор ойлгодог мөртлөө ярихгүй байна гэж гомдоллодог. Энэ бол маш том амжилт шүү. Ойлгож байна гэдэг бол монгол хэлний мэдлэг хүүхдэд тань байна гэсэн үг. Ярих гарцаагүй шаардлагатай боломж гарах юм бол тэгээд л аяндаа ярьж эхэлнэ. Хамгийн гол нь хүүхэдтэйгээ монголоор ярихаа л битгий зогсоогоорой гэж Адам Бек зөвлөж байна.  

[undraaus-blog]

Би шинжлэх ухаан, Чингис хаан, монгол хүн гуравт итгэдэг

Эхлэл хэсэгтээ би яагаад хүүдээ монгол хэл заахаар хатуу шийдсэний учрыг хагас дурдсан билээ. Энэ асуултанд хариулахын тулд зөндөө олон юм ярьж болох боловч эцэст нь нэг л дүгнэлтэнд хүрч байгаа юм. Би өөрөө монгол хүн болохоороо хүүхдүүдтэйгээ өөрийн эрхгүй монголоор яримаар болдог гэж. Гэтэл өнгөцхөн харахад энэ нь арай хувиа хичээсэн үйлдэл ч юм шиг. Зарим хүмүүс надаас “монголд амьдардаггүй юм чинь монгол хэлээр яах юм, чи ер нь монгол уруу буцах юмуу, англи хэлтэй байхад ямар ч хүнтэй ярьж чадна биз дээ” гэх мэтчилэн олон асуулт асуудаг.

Юуны түрүүнд хүүхэддээ багаас нь олон хэл зааж сургах нь хүүхдийн оюун ухаан, ой тогтоолтонд сайнаар нөлөөлдөгийг шинжлэх ухаан баталсан байна. Хүүхдүүд маань 2 хэл 2 соёлыг ойлгож өссөнөөрөө том болсон хойноо өөрийн эрхгүй юмыг олон талаас нь ойлгож чадах чадвартай хүн болно гэдэгт би итгэдэг.

Цаашлаад бодох юм бол, одоо дэлхий ертөнц хичнээн олон хуваагдсан байлаа ч, миний бие цөхрөлгүй даяарчлалд итгэсээр яваа. Өнөөдөр би даанид амьдарч байгаа ч маргааш буцаад монгол явах эсвэл аль нэг өөр орон уруу явах шаардлага гарахад надад татгалзах зүйл байхгүй. Даяарчлал бол зүгээр нэг хэсэг моодонд ороод өнгөрсөн барууны хэллэг биш. Jack Weatherfordын санаагаар: ”Даяарчлал бол орчин үеийн хамгийн том ололт бөгөөд монголчууд энэ ололтыг анх эзэнт гүрний үед гүйцэлдүүлж чадсан” гэдэгт би одоо болтол итгэдэг.  Миний бодлоор монгол хүний жинхэнэ мөн чанар нь нүүдэлчин амьдралтайгаа салшгүй холбоотой. Бид сүүлийн дал наян жил хичнээн суурин байдлаар амьдарсан ч байсан дасан зохицох чадвар,  гүйх ухаан, хувийн бардам зангаа үл ойшоож бусадтай нөхөрлөх чадварараараа үнэхээр ялгарч чаддаг. Ийм зан чанартай хүмүүс шинэ санаа, олсон баялгаа хурааж хуримтлуулдаг биш харин бусадтай өөрийн эрхгүй хувааж ашиг шимийг нь бусдад хүртээж амьдарснаараа бахархаж явдаг. Тийм ч учраас би хүүхдүүдэд минь монгол хүний энэ зан чанар хэл усаар минь дамжиж үлдээсэй гэж амьхандаа мөрөөднө.

Эцэст нь ний нуугүй хэлхэд хүүхэддээ хэл зааж эхэлсэнээс хойш би өөрийнхөө тухай багагүй зүйлийг бас мэдэж аваад байгаагаа нуух юун. Юуны түрүүнд би ганц аав ээж ар гэрээ биш монгол хэлээ, тэр дундаа монгол сэтгэхүйгээ ямар их санаж байгаагаа өөрийн эрхгүй ойлголоо. Монгол хүмүүстэй уулзаж монголоор ярьсанаас хойш монголоор уншиж бичмээр болж, өөр монгол хүмүүсийн төлөө юу хийж болох вэ гэж урьдаас улам ч их боддог боллоо. Тэрний хажуугаар төрсөн хүүхэддээ өөрийгөө бүрэн илэрхийлж, тэдэнтэйгээ өөр хэнд ч байхгүй эх хүүгийн харьцаагаа батжуулах шиг сайхан зүйл хаана байх вэ!

Jack Weatherford саяхан 2016 онд “Chingis Khan and the Quest for God” гэдэг шинэ номоо тун цаг үеээ олж хэвлүүлсэнийг олж уншаарай гэж та бүхэндээ зөвлөмөөр байна. Энэ номонд төрөлх хэлээрээ ярьж, шашин соёлоо чөлөөтэй шүтэж чадсан хүмүүс л амжилтанд хүрч чаддаг юм байна гэдгийг ойлгож авсан Чингисийн монголчууд, хэрхэн олон шашныг нэг эзэнт гүрний дээврийн дор захиран гүйцэлдүүлж байсан тухай бичсэн байна. Өнөөгийн Америк, Орос, Турк, Сири тэгээд европын бусад орнуудад болж буй хар бараан үйл явдлуудыг үзэж бухимдсаны дараа энэ номыг гарчиглаад би хүн төрөлхтөнд, тэр дундаа монгол хүндээ итгэх итгэл алдраагүй яваагаа өнөөдөр ийнхүү хуваалцлаа.

[undraaus-blog]

Би хэзээ ч ганцаардахгүй

Ажил минь бүтэхгүй цөхрөнгөө барсан үедээ би сэтгэлээ сэргээж зоригоо чангалахын тулд “Bilingual Zoo” гэдэг интэрнет хуудсанд холбогддог. Энэ хуудсанд дэлхийн өнцөг булан бүрт амьдардаг ээж аавууд нэгдэж, хүүхдүүддээ хэл заах үед тохиолдсон зовлон жаргалаа хуваалцана, бие биенээсээ туршлага судална, бие биенийгээ сэтгэл санаагаар дэмжинэ, бие биедээ урам зориг хайрлана. Тэгээд бодохоор аль ч орны ямар ч хүн нэг л янзын юмыг мэдэрч нэг л янзын юмыг эцсийн эцэст хүсэж явдаг юм байна гэдгийг мэдрэх сайхан. За тэгээд орон орны ээж аавууд бие биедээ юу гэж захиж байгааг сонирхуулья.

Эцсийн зорилгоо бүү март. Хүүхэддээ эх хэлээ заана гэдэг бол     өнөөдрийн жижиг сажиг сааднаас хамаагүй чухал үйл  шүү

Ганцаараа бүгдийг хийх гэж мэрийх хэрэггүй. Чамтай нэг хэлээр     ярьдаг хүмүүстэй уулзаж ярилц.

Хүүхэдтэйгээ байнга чалчиж бай. Ихэнх хүмүүс олон хүний дунд     орхоороо өөрийнхөө хэлнээс ичиж дуугаа хураадаг. Байнга ярих тусам айх ичих чинь өөрөө мэдэлгүй багасна. Бүр болохгүй бол тэр хэл дээрээ бичсэн номыг гадуур явахдаа байнга авч явж бай. Тэгээд боломжтой үедээ хүүхэддээ олон нийтийн газар уншиж өгч бай.

Чамайг гадаад хэлээр яриад байгаад эвгүйрхсэн, шүүмжилсэн хүн     тааралдвал тэр хүний өөрийнх нь нутгийн хэлээр цэвэрхэн сайхан ярьж өөрийнхөө зорилгыг тайлбарла. Ингэсний дараа ихэнх хүмүүс нэгд өөриийнхөө хэлийг сонсоод тайвширна. Хоёрт ихэнх хүмүүс чамайг ойлгож дэмжинэ гэдгийг битгий март.

5. Хэрэв чи хэл соёлоосоо ичих юм бол хүүхдүүд чинь бас чамайг     дуурайна гэдгийг битгий март.

6. Хүүхэд чинь чиний зааж байгаа хэлээр найзуудынхаа дунд ярихаас ичээд байвал багштай нь ярьж хүүхэд болгон өөрийнхөө тухай ярих хичээл ч юмуу арга хэмжээ хүүхдүүдийн дунд зохиох санал тавь. Тэгээд өөрийнхөө орны тухай сонин түүхийг хүүхдээрээ дамжуулж найз нөхдөд нь яриул. Ингэснээр хүүхдүүд юм сурахаас гадна танай хүүхэд бас өөрийнхөө тухай юм сурна, өөртөө итгэлтэй болж авна.

7. Чи ямар ч үйлдэл хийсэн гэсэн чамтай санал нийлэхгүй чамайг     эсэргүүцсэн хүн ямагт тааралдана.

8. Чамд одоо ийм хэцүү байгаа юм чинь хүүхдэд чинь ч бас хэцүү байгаа гэдгийг ойлго

9. Хүүхэддээ бүр багаас нь уйгагүй өдөр болгон бага багаар заа. Үр дүн нь хэзээ нэгэн цагт гарна.

10. Хичнээн олон жил нэг газар амьдарч байгаа ч гэсэн өөрийгөө тэр оронд амьдарч байгаа гадаад хүн гэдгээ хүлээн зөвшөөр.

11. Өөдрөг бай. Эх хэлний хичээл өөдрөг сайхан дурсамж байх ёстой шүү. 

[undraaus-blog]

Монголоор ярьдаг хүүхдүүдийн тоглоомын бүлгэм

Миний авсан арга хэмжээнүүдээс хамгийн хэцүү нь хүүхдүүддээ монголоор ярих шаардлагыг бүрдүүлэх явдал байлаа. Би өөрөө яаж ч монголоор яриад хүү маань өөдөөс байнга дааниар хариулна, заримдаа уурлана бухимдана сэтгэл санаагаар унана шантарна. Миний амьдардаг хотод монголоор ярьдаг хүн хуруу дарам цөөхөн тэдэн дундаас монголоор ярьдаг хүүхэд нэг ч байхгүй. Тэгэхээр би яаж ч мэрийгээд монгол хэл өдөр тутмынх нь шаардлага болж чадахгүй байгаа юм. 

Гэтэл би нэг удаа америк улсад амьдардаг еврей гаралтай нэг залуу хүүдээ төрөлх “Еид” хэлээ заахыг оролдсон түүхийг олж уншлаа. Еид хэл нь аль дээр үед устаж үгүй болсон хэл. Одоо дэлхий дээр албан ёсоор энэ хэлийг хэрэглэдэг улс байхгүй хирнээ тэр залуу өөртэйгөө санаа нэг еврейчүүдтэй яаж ийгээд холбогдож бүр өөр өөр хотоос цугларан уулзалдсаар хэлээ сэргээж сүүлдээ байнга уулзалддаг 150 хүний байнгын арга хэмжээ болон хувирсан тухай уншаад зориг орлоо. 

Аз болход миний үеийн монгол залуус дундаас хоёр хүүхэддээ бас монгол хэл зааж өгөхийг зорьж байгаа Ядамдоржийн Цэндхүү (Цээгий) гэж бүсгүйтэй би таарч, ердөөсөө хүүхдүүдээ хооронд нь байнга уулзуулж тоглуулж байя, тэгээд бүтэн сайны монгол цэцэрлэг маягийн санааг гүйцэлдүүлье гэдгийг би уухайн тас зөвшөөрлөө. Цээгийгийн санаачлагаар үеиийнхээ 2-3 бүсгүйчүүдтэй бас холбогдож тэд нар маань бас шууд санаа нэгдлээ дээ. Дашрамд хэлхэд, одоо ингээд эргээд бодход амархан юм шиг санагдаж байгаа боловч бүгд дор бүрнээ ажилтай хүмүүс яаж долоо хоногт тааруулж уулзалдах вэ, хаана уулзалдах вэ, яаж бүгдийнх нь зан аашинд тааруулах вэ, өөр олон хүн дэмжихгүй бол яах вэ, гэх мэтийн асуултууд гарч ирж л байсан санагдана. Зарим нэг асуудлууд нь одоо болтол шийдэгдээгүй л байгаа. Гэхдээ л ямар сайхан санаа вэ!

Бидний бяцхан монгол цэцэрлэг: Анхны өдөр

Анхны юм бүхэн хэцүү. Тийм болохоор нөхөр бид хоёр хүүгийнхээ сэтгэл санааг эртнээс бэлдэж хэлж ярьж байгаад л   явах замдаа ”Маамуу нааш ир”-ээгээ машинд орилуулан байж копенгагений төвд орших бяцхан байранд хүрээд очлоо.

Тэр өдөр манайхаас гадна Цээгийгийнхтэй нийлээд ердөө 2 л айлын хүүхдүүд ирсэн байлаа. Хамгийн том нь Цээгийгийн 5 настай том охин, хамгийн бага нь юугаа ч мэдэхгүй манай нялх хүү, нөгөө гурав нь 2-3 насны жаалууд.

За тэгээд л ёстой хонь ямаа нийлсэн мэт замбараагүй дүр зураг харагдлаа даа. Бүгд бие биенээсээ ичсэн, айсан, тоглоом номоо булаацалдсан улсууд. Тэгсэн ч гэсэн Цээгий өөрийн гаргасан бяцхан хөтөлбөрөө дагаж, бид бүгдээрээ монгол дуу дуулж, монголоор ном уншиж, тоглоом тоглоод авлаа даа.

Хүүхдүүдээ аваад гэр уруугаа буцаж явах замдаа миний бие нэг л их баяртай амьтан явж байж билээ. 2 хүү маань одоохондоо монголоор ярих байтугай хөл толгойгоо ч мэдэхгүй яваа ч гэсэн надаас өөр хүмүүсийн монголоор ярьж хөөрч, уухайлж уншиж байхыг сонсоно гэдэг наддаа өнөөдөр хаанаас ч олдошгүй эрдэнэ.  

Хоёр дахь өдөр: Олуулаа байх сайхан

Хоёр дахь өдөр нь манайхаас гадна 3 айлын 7 хүүхэд нэг дор цугласан байлаа. Хамгийн бага нь манай нялх, хамгийн том нь 5-тай хүү охин хоёр байна. Бусад нь 2-3 насны үеийн хөвгүүд.

Ганц нэг нь хоорондоо зодолдсоныг эс тооцвол ер нь хүүхдүүд олуулаа байх тусам бие биенийгээ дуурайж хамаагүй томоотой даруухан ааш гаргаж байгаа нь мэдрэгдлээ. Тэгээд бид эхний нэг цагт нь дуу дуулж ном уншсаны дараа үлдсэн нэг цагт нь чөлөөтэй тоглож дэмий ярьж өнгөрүүллээ.

Энэ маягаар бид сүүлийн 6 сар зориуд зав гарган уулзалдаж хүүхдүүдээ монголоор яриулахыг оролдож байна. Эцсийн зорилгодоо мэдээж аль маань ч хараахан хүрээгүй яваа. Гэхдээ л долоо хоногт ганц ч гэсэн уулзалдаж хэвшихээр эхчүүд бидэнд ч гэсэн бас сэтгэлийн дэмтэй санагдаж байгаа юм. Тэгээд ч эцсийн эцэст ахын минь хэлсэнээр, хүүхдийн төлөө хийсэн үйл буян болно доо ямар ч байсан.  

[undraaus-blog]

Дараагийн Алхам

Адам Бек номондоо цааш бичихдээ ердоо 2 л юмыг байнга анхаарч ажиллах хэрэгтэй гэсэн байна.

1)     Хэлнийх нь орчинг бүрдүүлэх

2)     Тэр хэлийг хэрэглэх бодит шаардлагыг бүрдүүлэх

Одоогоор миний хувьд энэ хоёроос шаардлагыг нь бүрдүүлэх л үнэхээр их хэцүү даалгавар шиг санагдаж байгаа юм. Харин орчинг нь бүрдүүлэхэд би дараах арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлж байна.

Хүүтэйгээ байнга монголоор ярих

Ажлын өдөрт надад хүүтэйгээ байхад ердөө өглөө 2 цаг, орой 4 цаг л гардаг. Би гэртээ байхдаа төвөггүй монголоор ярина. Харин олон хүний дэргэд монголоор ярихаа мартах, ичих, эвгүй санагдах үе хааяа тохиолддогийг нуух юун. Энэ нь би өөртөө итгэлгүйдээ биш харин намайг танихгүй хүмүүс буруугаар ойлгох вий гэж болгоомжилсондоо өөрөө мэдэлгүй гаргаж байгаа үйлдэл юм л даа.  Скандинавийн улсууд нь барууны бусад улсуудтай харицуулахад энэ тэнцүүг баримталдаг улс гэж хэлж болно.”Janteloven” буюу ”Бусдаас илүү хүн гэж үгүй” гэсэн соёл нь заримдаа цөөнх, бусдаас арай өөр гэсэн хүмүүсийг эвгүй байдалд оруулах тал гардаг. Гэхдээ үнэн байдлаа учирлаад хэлэхээр нийт хүмүүс нь, ялангуяа сурган хүмүүжүүлэгч багш нар нь зуун хувь дэмжиж хүүхдүүдтэйгээ олон хэл холилгүйгээр зөвхөн монголоор ярихыг зөвлөдөг.

Өдөрт дор хаяж нэг ном монголоор уншиж байх

Интэрнетеер монгол ном худалдаж авах боломж харамсалтай нь тийм ч их нээлттэй санагдаагүй. Уг нь АзХур номын дэлгүүр их сайн вэб хуудастай юм шиг санагддаг. Гадаад уруу ном явуулах үйлчилгээ хараахан байхгүй. Одоохондоо надад Жангар хэвлэлийн газрын гаргасан хүүхдийн цуврал номнууд их таалагдаж байгаа. Түүний хажуугаар би бас даани номыг амаараа орчуулаад ярьж өгдөг. Монгол болоод гадаадын өөр ямар номнуудыг би хэрэглэдэг тухай болон өөрт байгаа номнуудынхаа тухай санал сэтгэгдлээ би дараачийн нэг блогондоо дэлгэрэнгүй бичих болно.

Хүүгийнхээ дуртай нэвтрүүлгийг монгол хэлээр үзүүлэх

Аз болход гадаадад амьдардаг монголчуудад зориулсан “Бамбар” гэж кабелийн телевиз байдаг. Энэ телевизийг би  Positive Mongolians гэж эрч хүчтэй сайхан залуучуудын явуулдаг интэрнет сувгаар дамжуулж олж авсандаа маш их баяртай байгаа. Завгүй үедээ тавиад үзүүлчих телевизтэй байна гэдэг бол миний хувьд алт.

Аав ээжтэйгээ болж өгвөл өдөр болгон скайпаар ярих

Хүүхдүүдээ тоглож байхад нь монгол дуу тавьж байх

Энэ бүгдийг би өдөр болгон залхууралгүй хийж чадлаа гэхэд дунджаар өдөрт 3-4 цаг л зарцуулж байна гэсэн тооцоо гарч байна. Тэгэхээр үлдсэн өдрийнх нь бүх хугацаа нь даани хэл дээр өнгөрч байна гээд бодохоор юу ч биш байгаа биз дээ. Та өдөрт ер нь хэдэн цагийг хүүхэдтэйгээ өнгөрүүлдэг вэ? Бодоод үзээрэй эцэг эхчүүд ээ!

[undraaus-blog]

Анхны Алхам

Энэ сэдвээр анхны мэдэгдэхүүнгүй, хүнд юм заахдаа маруухан би Адам Бек гэж багш хүний бичсэн ”Maximize your child’s bilingual ability”  гэдэг номыг олж авлаа. Энэ номонд ”хүүхдэд  хэл заах нь хүүхэд насны турш зогсолтгүй бага багаар үргэлжлэх процес учраас чиний авч байгаа арга хэмжээ чамд болон хүүхдэд чинь сайхан дурсамж үлдээхэд чиглэгдсэн байх ёстой” гэжээ. Тэгээд би энэ бүгдийг эхлэх хамгийн анхны алхам нь өөрийгөө юм болгоныг эерэг сайн талаас нь харахаас эхлэх хэрэгтэй юм байна гэж бодлоо.

Аз болход сүүлийн хэдэн жил гадаадад байхдаа миний сурсан зүйл бол ”унаж ”,”шатаж”, үгүй гэдэг хариултанд дассан явдал байлаа. Сургуулиа төгсөөд 2011 оны эдийн засгийн хямралын үеэр ажил хайж явахдаа 200 орчим газараас татгалзсан хариу авч одоогийнхоо ажилд орж байсан минь саяхан мэт.

Тэгээд би бодлоо. Энэ бүхний эцэст би зорилгодоо хүрч чадалгүй “уналаа” гэхэд хүүхдүүдтэйгээ монголоор дуулж шулганалдаж өнгөрүүлж байсан дурсамж нь үлдэнэ. Тэгэхээр миний энэ хэл заах гэж чармайсны муу үр дүн нь хүртэл сайн юм болж үлдэх нь ээ дээ. Эцэст нь ямар ч үр дүн гарлаа гэсэн үзээд алдъя харин хийсэн ажлуудаа баримтжуулъя гэж би дүгнэлээ.

Блогийнхоо эцэст би та нартайгаа нэг сайхан өөдрөг бичлэгийг хуваалцъя. Энэ бичлэгэнд гарч байгаа залуу амьдралдаа тохиолдсон бүх муу татгалзсан хариунуудыг сайн өөртөө хэрэгтэй адал явдал болгож чадсан түүхээ ярьж байгаа.

Өөдрөг байцгаая эцэг эхчүүд ээ!!

[undraaus-blog]

Эхлэл

Том хүүгээ төрүүлж элгэндээ тэвэрсэн тэр нэгэн өдөр би гэдэг хүн бас өөр хүн болж дахин төрж билээ. Халуун элгэнд минь наалдан үнэгчилж байгаа тэр бяцхан хүний төлөө би юу ч хийхээс буцахгүй ээ гэж өөртөө бяцхан тангараг өргөсөнсөн. Эх хүн миний бие сэтгэл чадалтай хирнээ уян дөлгөөн, уймираа хирнээ чухал гэж харсан зүйлийнхээ төлөө саад тотгорыг үл хайхран тэмцэж чаддаг гэдэгт би итгэдэг.

Хүүгээ 2нас хүрч үг хэлж эхлэхээс өмнө би ер нь хэлний тухай олон юм бодож явсангүй. Өөрийхөө мэдрэмжээр монголоор ярьж нэг л өдөр өөдөөс минь бас ярьж эхэлнэ дээ гэж төсөөлж л явлаа. За тэгж байтал хоёр дахь хүүгээ оллоо. Тогоо шиг том гэдэстэй би орой ядарсан ажлаасаа ирж нөхөртөө хүүгээ тушаачихаад л усанд явахаа бодно доо. Том хүүгээсээ бас салхин цэцэг, ханиаднаас авахуулаад л яслиасаа туссан өвчин болгоныг нь би халдаж үзлээ. Тун удалгүй хүү маань даани хэлээр ус цас шиг ярьж эхэлэв ээ.  Би ч дотроо өөрийгөө зөвтгөж за намайг ярихад ойлгодог юм чинь гээд л хайхрахгүй явлаа даа. Тэгээд л би монголоор ярихаар хүү дааниар хариулж бид ойлголцсоор.

Гэтэл бага хүүг мэндэлсний дараа асуудал бүр даамжирч эхлэв. Би улам л завгүй болж, том хүү маань үндсэндээ “аавын хүү” боллоо. Аав ээж хоёр маань монголоос ирсэн боловч хүү маань тэр хоёртой ойлголцож өгөхгүй байсаар гурван сар нүд ирмэхийн зуур өнгөрлөө.

Энэ байдал намайг галзууруулах дөхлөө. Хүүтэйгээ ойр байж чадсангүй гэж өөрийгөө буруутган элдэв юм өдөр шөнөгүй бодож хаанаас яаж эхлэхээ мэдэлгүй баахан гүүгэлдсэний эцэст ерөөсөө монгол хэл л зааж эхэлье гэж хатуу шийдэж билээ.

Энэхүү блогоор дамжуулж би гадаадад амьдарч ажиллаж байхдаа бага насны хүүхэддээ монгол хэл хэрхэн зааж байгаа  тухайгаа хуваалцахыг зорилоо. Ингэснээрээ би зориг орж өөрийхөө өчүүхэн дусал амжилтуудыг баримтжуулаад зогсохгүй өөр шигээ бас мухардсан эцэг эхчүүдтэй холбогдож чадна байх аа гэж горьдож байгаа юм. Хэрэв та энэ блогийг өдий хүртэл нь уншиж чадсан бол миний гаргасан алдаанууд болон саад бэрхшээлүүдийг хэрхэн туулж, хүүгээ ”ээжийн хүү” болгож авсан бяцхан түүхийг олж унших болно.

[undraaus-blog]

About me

I am a mother of two small children under 4 and I am trying to raise them bilingual, Danish, because we live in Denmark and Mongolian, because I am from Mongolia. I needed to start this blog in order to share my frustrations and challenges hoping that there are similar parents out there within Mongolian community.  

My name is Undraa. I was born in Mongolia and lived there until I was 22. Then I moved to the UK to study. After a year in London I decided to go back to Mongolia and work instead of studying. I did work for another year in Mongolia until I decided to study again in Europe, this time in Denmark, where I have been living for the last 12 years. 

I always knew I will be a multi-lingual person and have never had an issue with learning languages when I needed. Now, when I have children of my own, things are much more different. The truth is, Mongolian is a small language. It is used by roughly 10 million people in the world. It is safe to say that Mongolians living abroad are not bothered to teach their children in Mongolian, at least the ones I know. They are mostly wanting to teach them big languages like, Chinese, Russian, English, or their local languages. They ask me why are you teaching them Mongolian? Are you going back there? It is never useful unless you are going back there, isn’t it?

To be perfectly honest, I feel like my children will only understand the true me if we speak Mongolian. As a mother one does many different things out of natural instinct. And so since the day one it was a natural instinct to me to speak my mother tongue to my son, as simple as that, even-though I have been living abroad for so many years speaking only foreign languages. I have many other ground reasons why I am doing this, but nothing beats this. Period.