از یادداشتهای من در هفتهنامه عصر ارتباط با عنوان و حالا آزادی (قسمت هفدهم): دفتر کار شخصی از نوع لینوکسی
دنیای نرمافزارهای آزاد دنیای تنوع است، گستره وسیعی از توزیعهای سیستمعامل با قابلیتها و اهداف گوناگون، میزکارهای گرافیکی متنوع با ویژگیهای منحصر به فرد و اقیانوسی از نرمافزارهای با کیفیت کاربردی برای هر آنچه که نیاز باشد با کامپیوترتان انجام دهید. در واقع بسیاری از کاربران سیستمعاملهای ویندوز و مکینتاش تنها به همین یک دلیل که نرمافزارهای کاربردی که در حال حاضر استفاده میکنند بر روی لینوکس قابلیت اجرا ندارد، ترجیح میدهند در زندان طلایی شرکتهای انحصاری باقی بمانند، در حالی که نرم افزارهای کاربردی بسیاری در دنیای نرم افزارهای آزاد وجود دارد که حتی کاربران سیستمعاملهای انحصاری نیز همین الان از آنها استفاده میکنند، حتی اگر مفهوم آزادی پشت پرده نهفته در این نرمافزارها را درک نکنند. در حقیقت در دنیای نرمافزارهای آزاد چنان گستره وسیعی از انتخاب در برابر چشمان کاربر قرار میگیرد که هر نیاز و سلیقهای را ارضا نماید و کسانی که یکبار این خطر را کردهاند و زحمت شکستن میلههای زندان به دور خود تنیده نرمافزارهای انحصاری را متقبل شدهاند، دیگر حاضر به استفاده از نرمافزارهایی که در گذشته تا آن حد به آنها وابسته بودند نیستند.. گسترهای از نرمافزارهای کاربردی که در بسیاری از جهات به مراتب کارایی بهتری نسب به نمونههای مشهور و انحصاری خود دارند، این امکان را ایجاد میکند که یک دفتر کار مجازی حرفهای را با کامپیوتر گنو/لینوکسی خود بسازید.
۱-۱- Libre Office: داشتن یک مجموعه نرمافزاری یکپارچه قدرتمند مانند MS Office همواره یکی از آرزوهای کاربران گنو/لینوکس بوده است و یکی از دلایل رویگردنی بسیاری از کاربران کامپیوترهای شخصی از دنیای نرمافزارهای آزاد. خوشبختانه اکنون میتوان گت چند سالی است که دنیای نرمافزارهای آزاد، با داشتن مجموعه Libre Office از دنیای انحصاری ویندوز چیزی کم ندارد. واژه پرداز قدرتمند Writer، نرمافزار ساختن ارایهها Impress، نرمافزار صفحه گسترده Calc و نرمافزار رسم گرافیکی Draw تنها بخشی از ابزارهای بسیار زیاد موجود در این خانواده هستند که با رویکرد سادگی و شفافیت طراحی شدهاند. به هر حال اگر شما دنبال امکانات بیشتر باشید، OpenOffice نام آشنای قدیمی هم از همیشه کاملتر در اختیار شماست.
۱-۲- Planner: نرمافزاری است که در اوج سادگی در طراحی رابط کاربری جایگزینی برای MS Project برای تهیه نمودارهای گانت شکست کار پروژهها را فراهم می آورد.
۱-۳- Free Mind: اگر به دنبال راه انداختن یک توفان فکری باشید یا تنها بخواهید هر چیزی که در ذهن دارید را روی کاغذ بیاورید، Free Mind یکی از بهترین ابزارهای ترسیم نقشه ذهنی را در اختیار دارید.
۱-۴- gEdit: شاید نرمافزار NotePad ابزاری ابتدایی در ویندوز به نظر برسد، اما هیچکس نمیتواند کارهای بسیار زیادی که با آن میتوان انجام داد را انکار کند، حالا معادل آزاد آن، gEdit با قابلیت برجستهسازی (Highlighting) کدهای منبع تقریباً همه زبانهای برنامهنویسی و زبانهای نشانهگذاری شناخته شده، به ابزاری قدرتمند برای بسیاری از کارهای روزانه و حرفهای تبدیل شده است.
۱-۵- Dia Diagram: ترسیم دیاگرامها اگرچه با نرمافزار Draw نیز به خوبی امکانپذیر است، اما تجربه لذت بخش کار با نرمافزاری که تنها با یک هدف و آن هم ترسیم فلوچارتها ساخته شده است، ارزش امتحان کردن این نرمافزار را دارد.
۲- نرمافزارهای ضبط و پخش چند رسانهای
۲-۱- VLC Media Player: پخش ویدیوهای امروزی با اینهمه کدکهای (Codec) متنوع نظیر MP4 H.264، MKV و … بدون داشتن نرمافزاری که توانایی مدیریت و کارکردن با آخرین نسخههای این کدکها را داشته باشد، کاری اعصاب خوردکن خواهد بود. VLC یکی از بهترین برنامههای پخش ویدیو است که از ابتدا یک پروژه متنباز بوده است و اگرچه در دنیای نرمافزارهای انحصاری به خوبی شناخته شده است اما با همه قابلیتهایی که دارد در دنیای نرمافزارهای آزاد بی رقیب هم نیست.
۲-۲- Rythmbox: این ابزار با قابلیتهای منحصر به فردی که دارد شاید به جرأت یکی از کاربردیترین و بهترین نرمافزارهای حرفهای و در عین حال دم دستی پخش موسیقی است که میتوان آن را تصور کرد. هر چند به صورت پیشفرض تنها کدکهای آزاد صوتی نظیر ogg را پشتیبانی میکند اما قابلیت افزودن هر کدک دیگری نظیر MP3 و … را دارد
۲-۳- Shotwell: این برنامه در هنگام تماشای عکسها یکی از سادهترین رابطهای گرافیکی کاربر را دارد و در هنگامی که بخواهید عکس را ویرایش کنید، همه امکانات ضروری برای یک ویرایش نیمه حرفهای را در اختیارتان قرار میدهد.
۲-۴- Kazam: شاید گاهی هم بخواهید از صفحه دسکتاپ کامپیوتر خود فیلم بگیرید، مثلاً قصد ساختن یک فیلم آموزشی برای یک نرمافزار را داشته باشید. این نرمافزار با رابط کاربری ساده اش همه امکاناتی که نیاز دارید را یکجا برای شما فراهم میکند، ضبط چند مانیتور یا تنها محدوده پنجره یک برنامه، ضبط صدای گوینده یا ضبط صدای خروجی اسپیکر، همه به انتخاب شما بستگی دارد.
۲-۵- Cheese: یکی از ابزارهای جانبی پروژه Gnome برای استفاده از دوربین لپتاپ و وبکم کامپیوتر شماست تا با آن عکسهای بامزه و خندهدار از خودتان بگیرید و با دوستانتان به اشتراک بگذارید، هرچند نرمافزارهای جدیتر زیادی وجود دارند که از وبکم به صورت حرفهای تر استفاده میکنند، اما کار کردن با این نرمافزار نیز خالی از لطف نیست.
۳- نرمافزارهای ویرایش چند رسانهای
۳-۱- Gimp: این نرمافزار را بدون شک میتوان بهترین جایگزین فوتوشاپ گرانقیمت و پیچیده برای ویرایش عکسها دانست. همان امکانات حرفهای با طعم آزادی.
۳-۲- Blender: شاید تصور عمومی این باشد که برای درست کردن انیمیشنهای فوقالعاده حتماً نیاز به نرمافزارهای حجیم و گرانقیمت است. Bllender اما حدود ۶۰ مگابایت حجم دارد، آزاد و رایگان است و قدرتی در اختیار شما قرار میدهد که جز حصارهایی که به دور خلاقیت خود تنیدهاید، هیچ چیز نتواند شما را محدود سازد.
۳-۳- Pencil: اگر Blender را ابزاری برای ساختن انیمیشنهای سهبعدی بدانیم، معادل آن برای ساختن انیمیشنهای خارقالعاده و جذاب دو بعدی، Pencil است. نرمافزار کوچک و قدرتمند دیگری که توانایی دنیای نرمافزارهای آزاد را در کاربردهای حرفهای به رخ میکشد.
۳-۴- InkScape: با افزایش تصاعدی وضوح صفحات نمایش از یک طرف و بزرگتر شدن اندازه فیزیکی آنها از سوی دیگر، تصاویر برداری (SVG) به سرعت در حال فراگیر شدن در دنیای کامپیوترها و به ویژه بر روی اینترنت هستند و InkScape بدون شک یکی از بهترین و حرفهایترین ابزارهای کار با این تصاویر و ویرایش و یا ساختن ارایههای تعاملی گرافیکی با تصاویر برداری از ابتدا است.
۳-۵- Audacity: به جرأت میتوان گفت برای ضبط پادکست یا کتابهای صوتی و ویرایش آنها، اضافه کردن موسیقی و حذف نویز اضافی محیط و بسیاری ویرایشهای دیگر ممکن بر روی فایلهای صوتی، حتی برای ساختن یک میکس از موسیقیهای مختلف، ابزاری کارآمدتر از Audacity وجود ندارد.
۴- نرمافزارهای کاربردی اینترنت
۴-۱- Chromium: اگر از کاربردهای حرفهای تر و خاصتر فاصله بگیریم و سری به روزمرهترین کارهایی که یک کاربر با کامپیوترش میکند بزنیم، نمیتوانیم به راحتی از کنار ابزارهای اینترنتی نظیر مرورگرها و برنامههای مدیریت پست الکترونیکی و مدیران دانلود بگذریم. در کنار پروژه معروف دنیی نرمافزارهای آزاد در حوزه مرورگرها، یعنی FireFox، مرورگر Chromium همان قابلیتهای کروم محبوب و دوستداشتنی گوگل را در قالب پروژهای آزاد و متنباز به دنیای گنو/لینوکس آورده است
۴-۲- Thunder Bird: جایگزینی مطمئن و بسیار با قابلیت برای OutLook و نرمافزارهای انحصاری دیگر است، پروژهای که توسط بنیاد موزیلا و در کنار مرورگر فایرفاکس به دنیای کامپیوترهای رومیزی معرفی گردید.
۴-۳- Deluge: معادل آزاد و گنو/لینوکسی Bit Torrent است و یکی از بهترین ابزارها برای دریافت هر آنچه دوست دارید از طریق سایتهای اشتراکگذاری فایلهای تورنت.
۴-۴- Steady Download Manager: نرمافزاری ساده و در عین حال قدرتمند برای دانلود مستقیم فایلها از اینترنت با قابلیت ادامه دادن دانلود پس از قطعی ارتباط.
۴-۵- Telegram: یک نرمافزار ساده با امنیت بالا که میتواند جایگزین مناسبی برای پیامرسانهای موبایلی نظیر Viber، Line، tango و غیره باشد. نرمافزار متنبازی که روی تمامی سیستمعاملهای تلفنهای همراه و کامپیوترهای رومیزی اجرا میگردد.
۵- نرمافزارهای کاربردی رومیزی
۵-۱- K3B: برای نوشتن بر روی انواع لوحهای فشرده، جایگزینی بهتر و قدرتمندتر از K3b برای Nero نام آشنا وجود ندارد. هرچند تقریباً در تمام میزکارهای گرافیکی گنو/لینوکس به صورت پیشفرض امکان نوشتن و گرفتن Image از رسانههای نوری بدون هیچ نرمافزار جانبی وجود دارد، ولی داشتن نرمافزاری با امکانات بسیار که خاص این هدف طراحی شده باشد، گاهی لازم است.
۵-۲- Sound Juicer: برای تبدیل لوحهای فشرده صوتی به فرمتهای قابل استفادهتر و کمحجمتری نظیری ogg و Mp3 ابزاری بسیار کارا و مفید است.
۵-۳- Disks: انجام تنظیمات دیسکهای سخت و دیسکهای جانبی روی کامپیوتر از طریق خط فرمان نیز ممکن است، اما Disks با رابط گرافیکی خود بهترین ابزار برای پارتیشنبندی، فرمت کردن و هر نوع دستکاری در دیسکهای سخت را با تنها چند کلیک برای کاربران فراهم میآورد.
۵-۴- Dictionary: دیکشنری آزاد است که با دایرهالمعارف برخط خود قادر است هر آنچه از یک واژهنامه کامل چند زبانه را که انتظار داشته باشید درست روی میز کار کامپیوتر شخصی شما در اختیارتان قرار دهد.
۵-۵- Archive Manager: برای فشردهسازی هر نوع فایل و مدیریت و بازیابی فایلهای فشرده تقریباً به هر فرمتی که باشند، از فرمتهای آشنایی مانند Zip و Rar تا فرمتهای فوقالعاده موثری مانند bz که اندازه فایلها را میتوانند تا ۹۰ درصد کاهش دهند.
اینها تنها گوشهای از مجموعه نرمافزارهایی است که کاربران گنو/لینوکس میتوانند در اختیار داشته باشند و کارهای روزمرهشان را به سادگی با آنها انجام دهند. وجود برنامههای فروشگاه نرمافزاری (Software Center Application) در توزیعهای متفاوت پیدا کردن این نرمافزارها و نرمافزارهای هیجان انگیز دیگری نظیر بازیهای کامپیوتری را آسانتر از همیشه نموده است و این فرصت را در اختیار کاربران سیستمعاملهای انحصاری قرار داده است تا بدون تحت تاثیر قرار گرفتن کارهایی که با کامپیوترهایشان انجام میدادهاند، پا به دنیایی بگذارند که تجربه جدیدی از حق انتخاب و توانایی فراتر از آنچه پیش از این داشتهاند در اختیارشان قرار دهد.
+ منتشر شده در هفتهنامه عصر ارتباط، شماره ۶۸۹، ۶ دی ماه ۱۳۹۳، صفحه ۱۳ (نسخه برداشته شده از سایت جدید عصر ارتباط)
