Atari Salonu

Oyun eğlence...

[ataristanbul-blog]

ABDİ ÇELEBİ MAHALLESİ

Fatih kazasının Samatya nahiyesi mahallelerinden dir. Samatya tramvay caddesi. Merhaba caddesi, Hocakadm caddesi, Kocamustafapaşa caddesi ve Mütesellim sokağiyle çevrilmiştir.

İç cadde ve sokakları şunlardır: Çamçak sokağı. Balta çıkmazı. Hacıkadm çeşmesi sokağı, Demirci Osman sokağı, Pamukçu sokağı. Marmara caddesi, Pulcu sokağı, Şırlağan sokağının bir kısmı, Balık sokağının bir ki mı, Mereanbahğı sokağı. Bestekâr Hakkı sokağı, Sarraf Tahsin sokağı (Bütün bu cadde ve sokak isimlerine bakınız).

Adını, Abdi Çelebi camünden almıştır. Az meyilli bir sırt üzerine kurulmuştur, Marmara caddesi de bu sırtın hemen en yüksek yerini teşkil eder, bu seviyeye kadar olan evlerin üst katları Marmarayı görür. Vaktiyle sekenesinin büyük bir kısmı ermeni imiş, son yirmi beş otuz yıl içinde şehrin diğer semtlerine, bilhassa Galata ve Boyoğlu taraflarına hicret edip dağılmışlardır. Marmara caddesinde kuçu ^ bir mahalle çarşısı varsa da, mahalleli ıhlpacinin mühim kısmını Samatya çarşısından temin eder.

ABDİ DEDE

Asıl adı Ab dullahtır, Kasımpaşa mevleviha neaini kuran şeyhtir. On yedinci asrın birinci yansında yaşamış, zamanında evliyalığına inanılmıştır. Vaızlarını dinlemek üzere tekkesine ili: defa olarak ayak bacan kimselere “Safa geldin, falan firen di” diye adiyle aşinalık ettiği söylenir. Evliye Çelebi de şu fıkrayı nakleder: Dördüncü Murad Bur sadaıı IsLanbula gelirken Bozbu runda fırtınaya tutulur, bindiği gemi batmak tehlikesiyle karşılaşır, derken Abdi Dede geminin baş tarafında görünür, elindeki bahçe küreği ile denize vurarak. “Üskün bihakkil melikil Kuddûs!” diye bağı nr ve azgın deniz derhal süt liman olur.

Abdi Dede Galata mevlevihancsi şeyhi iken yerine Mesnevü şerif şarihi İsmail Dede Efendi tayin edilmiş, o da Kasımpaşada kendi mülkü olan bostanma yeni bir mevlevihane yaptırmıştı. 1631 (H. 1041) de öldü, kabri Kasımpaşa mevlevihanesi mezarlığın dadır.

ABDİ DEDE

Asıl adı Abdüikerimdir, Kasımpaşa mevlevihanesi dervişlerinden ve on sekizinci asrın namlı hattatlarından idi. Sülüs ve nesih yazıyı Ressamzade Mehmed Efendiden Öğrenmişti, talikte kuvvetli bîr hattattı. Pek çok eser bırakmıştır, 1766 (H, 1130). de, akrabasından birinin yanında çıktığı bir seyahatte vefat etti.

Son devrin değerli zikirlerinden ve İlâhi bcstckârlann dandır; Kocamustafapaşa dergâhının bir odasında münzevî hayatı sürerdi: âyinlerde tekkenin ihtiyar zâkirbaşısı ilk İlâhiyi okur, alt tarafını bu Abdi Dede idare ederdi. Hak kâktikte kıymetli bir üstad idi. Mecdi mahlesi ile de şürleri vardır. 1902 de öldü ve Kocamus tafapaşa tekkesi mezarlığına defnedildi.

[ataristanbul-blog]

ABDİ ÇELEBİ MAHALLESİ

Fatih kazasının Samatya nahiyesi mahallelerinden dir. Samatya tramvay caddesi. Merhaba caddesi, Hocakadm caddesi, Kocamustafapaşa caddesi ve Mütesellim sokağiyle çevrilmiştir.

İç cadde ve sokakları şunlardır: Çamçak sokağı. Balta çıkmazı. Hacıkadm çeşmesi sokağı, Demirci Osman sokağı, Pamukçu sokağı. Marmara caddesi, Pulcu sokağı, Şırlağan sokağının bir kısmı, Balık sokağının bir ki mı, Mereanbahğı sokağı. Bestekâr Hakkı sokağı, Sarraf Tahsin sokağı (Bütün bu cadde ve sokak isimlerine bakınız).

Adını, Abdi Çelebi camünden almıştır. Az meyilli bir sırt üzerine kurulmuştur, Marmara caddesi de bu sırtın hemen en yüksek yerini teşkil eder, bu seviyeye kadar olan evlerin üst katları Marmarayı görür. Vaktiyle sekenesinin büyük bir kısmı ermeni imiş, son yirmi beş otuz yıl içinde şehrin diğer semtlerine, bilhassa Galata ve Boyoğlu taraflarına hicret edip dağılmışlardır. Marmara caddesinde kuçu ^ bir mahalle çarşısı varsa da, mahalleli ıhlpacinin mühim kısmını Samatya çarşısından temin eder.

ABDİ DEDE

Asıl adı Ab dullahtır, Kasımpaşa mevleviha neaini kuran şeyhtir. On yedinci asrın birinci yansında yaşamış, zamanında evliyalığına inanılmıştır. Vaızlarını dinlemek üzere tekkesine ili: defa olarak ayak bacan kimselere “Safa geldin, falan firen di” diye adiyle aşinalık ettiği söylenir. Evliye Çelebi de şu fıkrayı nakleder: Dördüncü Murad Bur sadaıı IsLanbula gelirken Bozbu runda fırtınaya tutulur, bindiği gemi batmak tehlikesiyle karşılaşır, derken Abdi Dede geminin baş tarafında görünür, elindeki bahçe küreği ile denize vurarak. “Üskün bihakkil melikil Kuddûs!” diye bağı nr ve azgın deniz derhal süt liman olur.

Abdi Dede Galata mevlevihancsi şeyhi iken yerine Mesnevü şerif şarihi İsmail Dede Efendi tayin edilmiş, o da Kasımpaşada kendi mülkü olan bostanma yeni bir mevlevihane yaptırmıştı. 1631 (H. 1041) de öldü, kabri Kasımpaşa mevlevihanesi mezarlığın dadır.

ABDİ DEDE

Asıl adı Abdüikerimdir, Kasımpaşa mevlevihanesi dervişlerinden ve on sekizinci asrın namlı hattatlarından idi. Sülüs ve nesih yazıyı Ressamzade Mehmed Efendiden Öğrenmişti, talikte kuvvetli bîr hattattı. Pek çok eser bırakmıştır, 1766 (H, 1130). de, akrabasından birinin yanında çıktığı bir seyahatte vefat etti.

Son devrin değerli zikirlerinden ve İlâhi bcstckârlann dandır; Kocamustafapaşa dergâhının bir odasında münzevî hayatı sürerdi: âyinlerde tekkenin ihtiyar zâkirbaşısı ilk İlâhiyi okur, alt tarafını bu Abdi Dede idare ederdi. Hak kâktikte kıymetli bir üstad idi. Mecdi mahlesi ile de şürleri vardır. 1902 de öldü ve Kocamus tafapaşa tekkesi mezarlığına defnedildi.

[ataristanbul-blog]

İstanbul'daki Bizans İmparatorluk Sarayları

Latince saray anlamına gelen palatium, Grekçe palation kelimesi, Roma’da imparator sarayının yer aldığı Palatine Tepesi’nden kaynaklanmaktadır. Burası 3. yüzyıla kadar Roma imparatorlarının resmi ikametgahı olmuş ve kelime literature bu şekilde girmiştir. Bizans’ta da saraylar, palation ya da hükümdar evi anlamına gelen Basileos Oikia gibi adlarla anılmıştır.

Bizans sarayları ve saray yaşamı ile ilgili bilgilerimiz mevcut kalıntılara, arkeolojik kazılardan elde edilen sonuçlara ve daha da çok Prokopios, İmparator VII.Konstantinos Porphyrogennetos, Anna Komnena, Ioannes Kinnamos, Mikhail Psellos ve Khoniates gibi tarih yazarlarının eserlerinden edindiğimiz bilgiler ile sarayları kullanılırken ya da yıkıntı halinde de olsa görmüş olan Devil’li Odo, Tudela’lı Benjamin, Tyre’li William, Selanik’li Eustathios, Florentine Boundelmonte, Petrus Gyllius ve İbni Batuta’nın gözlemlerine dayanmaktadır. Bizans’ın çağdaşı ve yakın sanatsal ilişkiler içinde olduğu Avrupa ve İslam topraklarındaki saraylar da, günümüze ulaşmayan Bizans saraylarını, hem mimari hem de süsleme bakımından gözümüzde canlandırmamıza yardımcı olabilecek benzer özellikler gösterir. Bu saraylar arasında Bizans ile yakın ilişkiler içinde olan Got Kralı Theodoric’in Ravenna’daki Sarayı ve Sicilya’nın Palermo kentindeki Palazzo Normano’da bizzat Bizanslı sanatçıların sarayın süslemesinde çalıştığı bilinir. Bunların dışında Silifke Akkale’deki kent yöneticisine veya kentin ileri gelenlerinden birine ait büyük bir saray kompleksi, Trabzon’daki Komnenos, Kemalpaşa’daki Laskaris Sarayı ve Mistra’daki Despot Sarayı gibi yapılar, Bizans saray mimarisi hakkında bize bilgi veren diğer sayılı örneklerdir.

Bir Müslüman Arap emirinin oğlu olan Digenes Akritas’ın 9-10.yüzyılda Güney doğu Anadolu’da geçen destanında, kahramanın Fırat kıyısındaki (Samsat – Gaziantep?) yazlık sarayı tüm ayrıntılarıyla anlatılmaktadır. Kulelerinden Suriye’nin görüldüğü bu hayali saray, bir 12.yüzyıl Bizans sayfiye sarayında olması gereken tüm özellikleri ayrıntılarıyla yansıtmaktadır. Saray yapıları, kuşlar ve evcil hayvanlarla dolu, her türlü meyve ağacının olduğu bir bahçede, çiçek tarhları arasında kurulmuştur. Sarayın bahçe duvarları ve avlusu (atrium) beyaz mermer plakalarla kaplıdır. Duvarları kesme taştan yapılmış sarayın, ana yapısı üç katlıdır. Sütunlu kare planlı bir giriş bölümü vardır. Üst katlarda pencereler sıralanır. Arkada ikinci bir yapı, yakınında etrafı balkon biçiminde düzenlenmiş bir merdivenli kule ile Aziz Theodoros’a adanmış bir kilise, hamam ve konukevi bulunur. İkametgah olarak kullanılan iki büyük yapı, merkezi avluya revaklı iki yolla bağlanmaktadır. Sarayın kabul salonunun tavanında Eski Ahit’ten Samson, Davud, Musa ve Yusuf ile Grek mitolojisinin kahramanlarından Odysseus, Akhileus, Agamemnon, Penellope, Bellerophon’un Khimera’yı öldürmesi, Büyük İskender’in tarihi hikayesi gibi sahnelerin tasvir edildiğinden söz edilir.

İmparator Büyük Constantinus tarafından 325 yılında, Roma İmparatorluğu’nun Roma’dan sonra doğudaki ikinci başkenti olarak seçilen Byzantium (İstanbul), beş yıl boyunca süren hazırlıklar sırasında kent batıya doğru genişletilip kuvvetli surlar, gösterişli yapı ve meydanlarla süslenmişti. İnşaatlar büyük oranda tamamlandığında kente Konstantinopolis adı verilerek, 11 Mayıs 330 yılında resmi törenlerle açılmış ve Hıristiyanlık serbest bırakılmıştır. Yeni din gerekli olan dini yapıların yanı sıra İmparator Constantinus ile ailesinin resmi ikametgahı ve aynı zamanda imparatorluğun yönetim merkezi olacak bir saraya gereksinim duyulmuş ve kentin katedrali olan Ayasofya’nın güneyi ile Hippodromun doğusunda kalan alana, Bizans’ın ilk imparatorluk sarayı kurulmuştu.

[ataristanbul-blog]

Süleyman Beye Hiç Böyle Soru Sorulur Mu?

Ellemeyin gayrı şu Süleyman Beyi yahu! Üstüne üstüne gitmenin ne âlemi var? Süleyman Bey bu! İşine gelince devlet arşivine sığınır, işine gelince de devlet arşivine “mevhum” der, çıkar… Bunca yılın Süleyman Beyini biz mi değiştireceğiz. Kırk yıllık Kani hiç olur mu Yani? Laf işte!

Yıl 1970… Devri Süleyman… ‘İçişleri Bakanı Haldun Menteşeoğlu… Hani güya kanal açtırıp Deniz Gezmiş’i ağa düşüren meşhur Eminönü Kaymakamı… İçişleri Bakanlığına bağlı -Emniyet Genel Müdürlüğünün Önemli İşler Müdürlüğü bir rapor hazırlar. Bu rapor, ülkede cirit atan siyasal akımları ve eylemleri anlatmaktadır. Nasyonal sosyalizm bölümü de MHP’nin faaliyetlerini ve komando kamplarını kapsamaktadır. İşte bu rapor, kendi İçişleri Bakanı Menteşeoğlu’nun imzasıyla Başbakan Demirel’e gönderilmiştir.

Şimdi bu raporun hesabını Demirel’e soruyorlar… Önce “Bu rapor mevhumdur” diyor. Gösteriyorlar, “Ooooo, böyle kâğıtlara ne raporlar yazılır” diyor.

Fotokopisini veriyorlar, “Bunun düzmece olmadığını kimse iddia edemez” diyor. Var mı daha başka türlüsü, ya da çeşitlisi…

Adam aklına koymuş bir kez; Böyle bir raporu tanımayacak. Ne âlemi var üstüne gitmenin… Hem ne zamanki rapor? Sekiz yıl önceki rapor! Çarp 365’i 8’le, eder 2920 gün…

Süleyman Bey, dünü hatırlamaz, sen kalkıp 2920 gün önceki rapordan söz ediyorsun. İnsaf be kardeşim, sizde hiç insaf yok mu?

“Dün dündür, bugün bugündür” diyen adama iki bin küsür gün önceki rapor sorulur mu?

Süleyman Beydir bu… Siz istediğiniz kadar mangal tahtası deyin, o lafı evirip çevirip bayram haftasına getirir. Cumhurbaşkanı seçimlerini ne çabuk unuttunuz. Süleyman Beye sordular:

“Genelkurmay Başkanı Sancar’la görüştünüz mü?”

“Böyle bir görüşme olmamıştır.”

Ertesi gün Genelkurmay açıklama yaptı:

“Görüşme olmuştur.”

Bizim meslektaşlar, Süleyman Beyi yakaladılar:

“Bu nasıl iş?”

Elcevap:

“Dün dündür, bugün de bugün!”

Süleyman Beyi bilmek lazım, tanımak lazım, ondan sonra soru sormak lazım.

Biz olsak, hiç öyle soru sormazdık. Çünkü ağzımızın payını nasıl alacağımızı bilirdik.

Diyelim ki sorduk:

“Bu rapora ne diyorsunuz?”

“Ecevit, 800 kişinin kanının hesabını versin.”

“Biz, rapor diyoruz…”

“Meşruiyet içinde çare tükenmez, her işin bir çaresi vardır.”

“Beyefendi rapor…”

“Florya motellerinde kurulan hükümetin başı çılgındır.” “Rapor rapor… Süleyman Bey rapor!”

“Onlara gül gibi, gülistan gibi bir memleket teslim ettik.” “Ya rapor…”

“Sosyalist Enternasyonale girmek, kanunlarımıza göre fevkalade suçtur.”

“Gözünün yağını yiyşyim Süleyman Bey, şu rapordan söz et!”

“Bakın ben size bir şey söyleyeyim. Van’daki deprem evlerini biz yaptık. 4090 tane evi ben dağıttım, işte tapuları…”

“Rapor!”

“Bu memlekette tapuyu deldirmeyeceğiz. Doğa Kanununu kim icat etti?”

“Rap…”

“Türk ordusu demokrasiye bağlıdır.”

“Ra…”

“Yaaaa.’. Hükümet olmak kolay mi? Önlesin bakalım şimdi… Bu kanların hesabını ben ondan soracağım.”

Bizim arkadaşlar yine dua etsinler, başlarına bu gelmemiş. Süleyman Beyin iyi tarafına gelmiş de rapor üzerine birkaç laf etmiş.

Bunu da yapardı ha!

Süleyman Bey derler ona…

Sağı, solu hiç belli olmaz.

[ataristanbul-blog]

Geçmişten Bir Kesit "İlçe Başkanının Bakana Mektubu"

Bundan böyle Ankara’ya bir işiniz düşerse, MSP İlçe Baş-kanınız Kasım Taşçı’ya başvurmadan yola çıkmayınız…

“Neden!” diye sual ederseniz, hemen cevabını verelim: Derik hangi ilin ilçesidir? Mardin’in değil mi? Şu gün Mardin’in en önemli milletvekili kimdir? MSP’li Fehim Adak değil mi? Niçin önemlidir? Çünkü kendisi halen Bayındırlık Bakanıdır da ondan…

Diyelim ki bir işiniz var. Ankara’ya gittiniz, işiniz takıldı. İnsan seçtiği milletvekiline gidip yardımını rica etmez mi? Eder elbet! Hele bu milletvekili bakan da olursa…

Ama dedik ya, sizin Mardin’in Derik ilçesinden olmanız ve de Bayındırlık Bakanı Fehim Adak’ın sizin’ milletvekiliniz olması yetmez. Önce MSP İlçe Başkanı Kasım Taşçı’dan ruhsat almak gerek! Bu da nereden mi çıktı? Okuyun mektubu görün:

“Sayın Muhterem Hacı Fehim Bayındırlık Bakanı Esselamün Aleyküm Ve Rahmatüllahi Ve Bere-Katühü…”

4.5.1975 pazar gününde ilçemize teşrif buyurduğunuzda bütün ilçe halkının sevinç ve heyecanını bizzat kendiniz görüp müşahede ettiniz. Bunun yanı başında pek tabii ki, sizlerin bir kolunuz olarak Derik’te M.S. Partisi Başkanı ve mensuplarının sizlerin teşrifiniz ve halka hitap ederek halkın takdirini kazanmanızla bizlerin de göğsümüz kabarmıştır.

Allah’ın izin ve müsaadesiyle seçime Derik merkezi ve köyleri ile beraber, reylerin 4/5 i M.S. Partisine verileceğini herkesçe söylenen bir söz olmuştur. Allah sizleri ve bizi hak yolundan ayırmasın. Din kardeşlerimizin bizlere iltihaklarını yüce Tanrı’dan temenni ederiz.

Mühtererce bakanımız ve hacı ağabeyimiz sizlerin de gördüğünüz Derik – Mazıdağı yolunun perişanlığının giderilmesi ve hiç değilse iyi bir onarım yaptırılması için ilgililere emirlerinizi İstirham edeceğim. Tabii ki, yeni proje faaliyete geçinceye kadar emin bir şekilde arabalarımız Diyarbakır’a gitsin ve gelsin. İstiyoruz.

Sizleri fazla rahatsız etmek ve kafanızı yormak istemiyoruz, yalnız şunu sizlerden istirham edeceğiz; Mardin’den ve gerekse Derik’ten size gelip bir şeyler istediklerinde, hemen yardımcı olup işlerini yaptırıyorsunuz. Bizde burada kıymetsiz kalıyoruz. Hiç değilse bilhassa Derikliler geldiklerinde parti başkanlığımızın imzasıyla gelenlerin işinin yapılmasını, zaten ben herkesi size gönderip rahatsız ettirmem onun için hassaten Derik’te partinizin bir kolu olan bizlerin imzasıyla İşlerin takip edilmesi daha iyi olur kanısındayız.

Sizleri daha fazla rahatsız etmek istemiyoruz. Satırlarıma son verirken tekrar tekrar ben ve İlçemiz Tahrirat Kâtibi Ab-dülaziz Uğurlu ayrı ayrı selam eder, müstecap dualarınızı bekler, ellerinizden öperiz. Sîzleri ve bütün Milli Selamet Partili arkadaşlarımızı Allah’a emanet ederiz, Esselamün Aleyküm Ve Rahmatüllahi Veberekatühü”

Şimdi diyeceksiniz ki. Böyle şey olur mu?

Olmaz elbet!

Koskoca cumhuriyet hükümetinin bakanı, ilçe başkanının imzasıyla mı iş görecek?

Görmez elbet!

Hiç çekinmeyin, vurup kapıyı Sayın Bayındırlık Bakanı Hacı Fehim Adak’ın varın huturuna…

Bakın nasıl size yardımcı olacak?

Partili, partisiz, bizden onlardan demeden…

[ataristanbul-blog]

Ününe Ün Katmış Sanatçılardan Vinci, Bartholdi ve Levni’nin Hayat Analizi

Leonardo da Vinci

İtalyan bügini ve sanatçısı. 1452’de Vinci’de (İtalya) doğdu, 1519’da Ambroise (Fransa) yakınlarında öldü.

Evrensel dâhi, XV. Yüzyılın sonlarında sanat ve edebiyatın yeniden doğmasında büyük payı olan bu v çok yönlü dfihlnln hangi tarafına daha çok hayranlık duyulacağı bilinememektedir. Bu dev sanatçı, sâdece dâhi bir ressam ve heykeltıraş olmakla kalmamıştı. Leonardo da Vinci aynı zamanda matematikçi, astronomi bilgini; Milano ve Pavia katedrallerinin İnşaat planlarını çizen bir mimar; tesviye havuzu, planör, dalgıç elbisesi, paraşüt, tank, yeraltı kalesi, otuz üç el ateş edebilen mitralyöz gibi çeşitli yapıların, araçların, projelerini tasarlayıp yapan bir mühendisti. Leonardo da Vinci boş vakitlerinde bir de kendisini eğlendirmek için çok İyi gitar çalar ve herkes tarafından beğenilen müzik parçaları bestelerdi. Bu büyük sanatçının en ünlü eseri olan Mona Lisa adlı tablo, bugün Paris’teki Louvre müzesinde bulunmaktadır.

Frédéric Auguste Bartholdi

Fransız heykeltraşı, 1834’te Colmar’da (Fransa) doğdu, 1904’te Paris’te öldü.

New York limanının ağzındaki Hürriyet Heykeli’yle dünya çapında bir üne kavuştu. Bartholdi’nin eserlerinde göze çarpan başlıca özellik, heybet ve ihtişamdır. Sanatçının, Belfort şehrinin 1870 savaşındaki direnişini ölümsüzleştirmek amacıyla sarp bir kayaya oyduğu 22 metre boyunda ve 11 metre yüksekliğindeki dev Belfort Arslanı karşısında hayrete düşmemek imkânsızdır. Ama Bartholdi asıl ününü 1886’da New York limanının girişine yaptığı Hürriyet Heykel’ine borçludur. Yüksekliği 93 metre olan bu dev heykelin içi boştur ve her yıl binlerce turist tarafından gezilir. Turistler heykelin elinde tuttuğu meşaleye kadar çıkabilir ve buradan bütün ihtişamıyla New York limanını ve Manhattan adasının gökleri tırmalayan dev yapılarını kuş bakışı seyredebilirler. Sanatçının bu eserleri dışında bugün bir müze olan Colmar’daki evinde Martin Schöngauer ve Alsacelı Genç Bağcı adlı iki dev heykeli yer almaktadır.

Levnî

Türk minyatür ve tezhip sanatçısıdır. Edirne’de doğduğu söyleniyor, doğum tarihi bilinmiyor, 1732’de öldü.

Minyatüre üçüncü boyutu, yani derinliği getirdi. Abdül celil, çocukluğundan beri güzel sanatlara büyük İlgi duynrdı. Küçük yaşta İstanbul’a gelerek saray nakış hanesine girdi. Daha sonra minyatür, müzik alanındaki başarıları sayesinde kısa zamanda devrin sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın dikkatini çekti ve saray nakkaşlığına getirildi. Sanatçı saray çevresinde Çelebi olarak anılırdı. Eserlerini «renkçi» anlamına gelen «Levnî» takma adıyla İmzalamıştır. Minyatür ve tezhip sanatlarında çığır açan bu büyük sanatçı, eserlerinde çok figürden kaçınır, bazen tek figür üstünde çalışırdı. Ayrıca figürlerinin her birine değişik yüz ifadesi vermiş ve böylelikle gerçekçiliğe doğru önemli bir adım atmıştır. Yaptığı en önemli yenilik ise iki boyutlu minyatür sanatına üçüncü boyutu, yâni derinliği getirmesidir.

[ataristanbul-blog]

Yaşanmış Olaylardan Güzel Bir Derleme (Siyasi Münakaşa İçerir)

Türk yasalarında, böyle bir adamı cezalandıracak, hesap soracak bir madde yoktur. Yedi yıl önce yazdığımız bir yazıyı tekrar yazarsak bize kızar mısınız? “Sipahiler züğürtleyince eski defterleri karıştırırmış…” der misiniz? Ama kızmayın ve demeyin. Yedi yıl önce böyle bir yazı yazdığımızı biz çoktan unutmuştuk bile…

Fakat okuyucu unutmuyor, sakladığı yazının fotokopisini çıkarıp gönderiyor. Hem de öyle gününde gönderiyor ki “cuk” oturuyor.

28 Eylül 1971’de bakın ne demişiz:

“Yine ortalıkta dolaşıyor. Bir devri kapamış, bir devre yaslamak istiyor sırtını. Ömrü hep böyle geçmiştir. Daha doğrusu geçen devirlere o hiç aldırmamıştır. ‘O’nun aldırdığı ‘çıkarıdır. Dün yaladığı ellere, bugün tükürürken ‘beyefendisine’ kendisini beğendirmek için yapamayacağı şarlatanlık yoktur. Fesi atıp kalpağı giyerken, kalpaktan şapkaya geçerken neyse, tek partinin ceberutuyla, çok partinin demokrasi havarisi arasında hiç fark yoktur. İnancı, kahrolası bir tekerlemeye dayanır: El öpmekle, ağız aşınmaz! Zaten ‘O’nun aşınacak hiçbir şeyi de yoktur. Baştan aşağı, etten tırnağa yalamadır o!

Kim midir? Şöyle bir bakın, hemen göreceksiniz. Her iyiyi, her güzeli, her doğruyu rezil eden, sonra da karşısına geçip el ovuşturan O’dur!

Aslında O’na hiç kızmamak gerekir. Asıl kızılacak ‘O’na yaşamak hakkı tanıyan ortamdır ve o ortamı yaratanlardır. Rahmetli Kılıç Ali anlatmıştır:

Yıl 1923. Atatürk güney illerinde bir geziye çıkmıştır. Adana istasyonunda kendisini karşılayanlar arasında ‘O’ da vardır. Her şehirden gelen heyeti, Atatürk’e tanıtmak için çırpınmakta ve kendisini Gazinin yakını göstermek için dört dönmektedir. Oysa bir süre önce Atatürk’ün en büyük muhaliflerindendir.

Söylemediğini bırakmamıştır, Atatürk kızar, tersler. ‘Sizin takdiminize hacet yok!’ der. Ben onları tanırım! Ama ‘O’ yüzsüzdür. utanmazdır, arlanmazdır, suratına tükürsen, yağmur yağdı sanıp Yarabbi şükür!’ diyecek kadar haysiyetsizdir. Atatürk bir ara Kılıç Ali’ye döner:

‘Bu adamı yanıma sokmayın, fena muamele yaparım.’

Kılıç Ali, lisanımünasiple anlatır. Ama ‘O’nun meziyeti bu-dur, aldırmaz bile… Trene binilir, başka bir ile gidilir. Hükümet konağında resmikabul vardır. Atatürk şehrin ileri gelenleri ve halkla tanışacak, konuşacaktır. Birden “O” yine peydah olur. Kalabalığı yarıp Atatürk’ün yanına sokulur, bel büküp, arsız kebapçı kedisi gibi yalanarak ‘Gazi Paşa Hazretlerine’ şehrin ileri gelenlerini takdime başlar. Ama karşısında Atatürk vardır. ‘O’nu ve onun gibilerini çok iyi tanımakta, hangi dilden anlayacaklarını bilmektedir. Birden patlar:

‘Seni buraya teşrifat memuru mu yaptılar be adam! Çekil yanımdan!’

‘O’ neye uğradığını bilmez, kıçın kıçın giderken Atatürk et-raftakilere şöyle demektedir:

‘Bana muhalif olanlara bir şey diyemem. Bunlar görüş ve düşüncelerinde serbesttirler. Böylelerini takdir dahi ederim. Fakat hiçbir fikre ve içtihada istinat etmeyerek, benden ayrılıp, şimdi de beni seven halka, karşı, kendisini güya benimle berabermiş gibi göstermeye kalkanların ikiyüzlü siyasetlerine de müsamaha edemem.’

‘O’ böyle birisidir işte… Hiç eksilmeden, artarak bugüne kadar gelmiştir. Görünüşe göre daha da çoğalacaktır. Gidiş o gidiştir. Ama yalnız ‘onlar’ yoktur bu memlekette. Bir de ‘Pepe Ali’ ler vardır. Az da olsa, yine vardır. Musa Ataş anlatmıştır.

Yıl 1938. Atatürk Bursa’dadır. Merinos Fabrikasına gitmiştir. Dışarıda kendisini büyük bir kalabalık beklemektedir. Atatürk kalabalığın arasına girer. Önünü bir vatandaş keser.

‘Paşam beni tanıdın mı?’ Atatürk birden tanıyamaz. Vatandaş kendisini tanıtır:

‘Paşam ben senin beş yıl emirbeyliğini yaptım.’

Atatürk o zaman tanır:

‘Vay Ali sen misin? Maşallah, gençsin, dinçsin…’

‘Sağ ol Paşam! Anafartalar’da üç bölükle üç fırkaya ateş ettiğimiz, üç gün üç gece uykusuz beklediğimiz günleri hatırladın mı?’

Hatırlamaz olur mu Atatürk, elbette hatırlar: “Sağ ol Ali! Bana eski günleri hatırlattın.”

“Sen de sağ ol Paşam! Her zaman emrindeyim”

“Sıkıntın var mı, hayatından memnun musun?”

“Hiçbir sıkıntım yok. Sen Reisicumhur olduysan, ben de Güllüce Köyü Muhtarı oldum.”

Paşayla emireri veda edip ayrılırlar, iki ay sonra Güllüce Köyü Muhtarı Pepe Ali’ye Ankara’dan bir mektup gelir:

“Ali, Beni hatırladığına memnun oldum. Bilhassa sana şunu anlatmak istiyorum. Şimdiye kadar gezdiğim yerlerde benimle çalışmış kime rastladıysam hepsi benden menfaat ummuşlardı. Fakat yalnız sen ummadın ve ansızın kendini bana tanıttın. Köyünde çalış. 15 Martta seni Ankara’da bekliyorum. Gözlerinden öperim.”

“Pepe Ali”ler de böyle kişilerdir işte… Azala azala, eriye eriye bugüne kadar gelmişlerdir. Görünüşe göre daha azalacak ve belki de nesilleri tükenecektir. Zira, gidiş o gidiştir.

Gördünüz ya, yedi yıldan beri hep aynı hikâye!

Yine “o” ve yine “onlar”…

İki, ay önce Süleyman Bey’in bilmem neresini yalayanlar, bugün “Ecevit”in önünde kırk perende atabilmek için fırsat kollamakta…

Henüz Ecevit’ten bu fırsatı bulamamışlardır ama bazı bakanların önünde ters perendeler atabilmenin talimini yapmaktalar. Bu devir de onların devri olursa… Âlem yine ol âlem, devran yine ol devran olacaksa… Yuh olsun cümlenin ervahına!

[ataristanbul-blog]

Robert Falcon Scott,  Roald Amundsen ile Robert Edwin Peary

Robert Edwin Peary

Amerikalı denizci ve kâşif, 1856’da Cresson-Spring’de (A.B.D.) doğdu, 1920’de Washington’da öldü. Kuzey kutbuna ayak basan ilk insandır.

Kuzey kutbuna gitmeyi kafasına koyan birçok ünlü kâşif bu yolda maceraya atılmış ve her biri bilime yeni katkılarda bulunmuştu. 1895’te Norveçli ünlü kâşif Nansen, bu alanda büyük bir adım atmıştı. Abruzzi’ler dükü, kutba yaklaşmıştı. Amundsen ise, ulaşılması çok arzu edilen bu amacı gerçekleştirmek için hazırlıklar yapmaktaydı. Peary ondan önce davranıp köpeklerin çektiği kızaklarla bankizler üzerinde yola çıktı. Daha önce kutup bölgelerinde çok sayıda keşif yaptığı için bu bölgeleri gayet iyi bilen Peary, 6 Nisan 1909’da Kuzey kutbuna vararak oraya Amerikan bayrağını dikti. Ve böylece Kuzey kutbuna ayak basan ilk insan olmak şerefine erişti. Bu sırada Amundsen, fikrini değiştirerek Kuzey kutbunu fethetme amacından vazgeçip Güney kutbuna doğru yola çıkmış bulunuyordu.

Amundsen

Roald Amundsen, Norveçli kâşif. 1872’de Borgelez Sapsborg’da (Norveç) doğdu, 1928’de Arktika’da öldü. Güney kutbuna ayak basan ilk insandır. Magnetik kutupla ilgili incelemeler de yaptı.

Amundsen, Amerika kıtasının en kuzeyinde Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanusu birbirine bağlayan kuzey-batı geçidini keşfetmek istiyordu. Nansen’den de destek gören kâşif, 1903 Haziran ayında, altı arkadaşıyla beraber Oslo limanından hareket etti. Kuzey kutbunun buzdan yüzeyinde üç yıl süreyle dayanılmaz sıkıntılar çektikten sonra nihayet 30 Ağustos 1906’da Alaska’daki Nome limanına vardı. Böylece Amundsen amacına ulaşmış oluyordu. Kâşif, bundan sonra Güney kutbunu fethetmeye karar vererek hemen yola çıktı. Isının sıfırın altında 50 dereceye kadar düşmesine ve kar fırtınasına rağmen buzlar üstünde yılmadan ilerleyen Amundsen, 14 Aralık 1911’de Güney kutbuna Norveç bayrağını dikti. Arktika’da kaybolan İtalyan kâşifi Nobile ve arkadaşlarını, Latham adlı su uçağı ile ararken 18 Haziran 1928’de kutupta kayboldu…

Robert Falcon Scott

İngiliz kâşifi. 1868’de Dovenport’ta doğdu, 1912’de Antarktika’da öldü. Güney kutbunun kendisinden önce keşfedildiğini görüp geri dönerken arkadaşlarıyla beraber dondu.

Scott, 1910’da, İngilizlerin Güney kutbunu keşfetmekle görevlendirdikleri heyetin başkanı oldu. Ross adasına bin kilo yiyecek yığan kâşifler, bu muazzam depoya «Ton» adını verdiler. Scott, Amundsen’in de Güney kutbunu fethetmek için hazırlık yaptığını haber aldı. Ne yazık kİ bu yarışta Scott üst üste başarısızlığa uğrayacaktı… 15 Ocak 1912’de Güney kutbuna vardığı zaman-Amundsen’in oraya kendinden bir ay önce gelmiş olduğunu öğrendi. Hayal kırıklığına uğrayan Scott ve arkadaşlarının önünde korkunç bir dönüş yolculuğu uzanıyordu. Ne yiyecekleri vardı, ne yakacakları… Bununla birlikte beş kâşiften üçü bitkin bir hâlde «Ton» adını verdikleri sığınağın birkaç kilometre yakınına varabildiler. Ama orada bir kar fırtınasına yakalandılar ve hedefe çok yaklaştıkları hâlde ölümün pençesinden kurtulamadılar.

[ataristanbul-blog]

Geçmişten Yansıyan Olay "Dünyanın Neresinde Böyle Polis Var?"

Önce eskilerin deyimiyle asgari müştereklerde anlaşmamız gerek… Devlet kavramına inanıyor muyuz? Anayasası ile kurulu devletten yana mıyız? Eğer bu soruların cevabını “evet” diye verebilirsek, o zaman konuşabiliriz. Bu soruların cevabını “hayır” olarak karşılıyorsak, konuşacak, tartışacak bir şey yoktur.

Biz bu soruların cevabını “evet” diye verenlerdeniz. Devlet yedi kollu bir hilkat garibesi, ya da ağzından ateş püsküren, bir ayağı yerde, bir ayağı gökte canavar değildir. Devletin düzenini köy muhtarından jandarmaya, polisten savcıya, savcıdan yargıca, yargıçtan Meclise, hükümete ve de Cumhurbaşkanına kadar uzanan ve birbirine uyan dişli çarklar çalıştırır.

Bu dişliler birbirine uymazsa, bu dişliler kırılırsa çark dönmez. Bu dişlilerin en önemlilerinden biri güvenliktir. Kim sağlar güvenliği? Devlet kuvvetleri. Nedir bu kuvvetler? Önce polistir. Polis, devletin yasalarını taraf tutmadan uygulayacaktır. Böyle mi uygulamaktadır? Hiçbir zaman böyle uyguladığı söylenemez. Çünkü bizdeki siyasi iktidarlar, polisi devletin değil, kendi hatalarının uygulayıcısı olarak görmeyi istemişler ve öyle yapmışlardır. Ama bunun da bir haddi vardır. İşte bu “had”, yani sınır, MC döneminde görülmemiş ölçüde aşılmış ve her kuruluşta olduğu gibi, polis de iki kampa ayrılmıştır.

Devletin güvenlik kuvveti olan polisin “sağcı polis, solcu polis” diye ikiye ayrıldığım düşünebilir misiniz?

Düşünmenize gerek yok! Görünen köy kılavuz istemez. Bugünkü duruma hepimizin katkısı olmuştur. Bir taraftan devlete bağlılık antları içerken Anayasa şarkıları söylerken her olayda polisi işimize geldiği gibi suçlamışızdır.

Kimine göre polis faşisttir. Kimine göre polis katildir. Kimine göre polis komünisttir. Her olaydan sonra böyle avaz avaz bağırarak polisi bugünkü duruma getirmişizdir ve de hâlâ getirmekteyiz. Gece yarısı birisi kapınızı kurcalasa, ilk başvuracağınız yer karakoldur. “Yetiş polis!” Birisi cebinizden paranızı çalsa. “Yetiş polis!” Birisi dövse. “Yetiş polis!” Komşuyla kavga etseniz. “Yetiş polis!”

Ama sonra hep bir ağızdan bağıracağız: “Katil polis!” “Faşist polis!” “Komünist polis!” Bu, çıkar yol değildir.

Polis, üzerinde tabanca olan birinin peşine takılacak, teslim ol diye bağıracak, kurşun yağmuruna tutulacak, canını kurtarmak için kendisini yere atacak, hatta tabancası tutukluk yapacak, çekip ateş edecek… Sonra katil polis!

Okulu işgal edeceksin. Öğretmenleri öğrencileri içeride tutacaksın, polis gelip üç saat yalvaracak, gel etme eyleme çık dışarı diyecek, atacaksın taşı, polisi kan revan içinde bırakacaksın, polis içeri girip yakapaça dışarı çıkardı mı, zor kullandı mı?

Gelsin faşist polis! Ateş edene “Aman ha ateş etme kaç git” mi diyecek? Okulu basana, “Aman ne iyi ettin” mi diyecek? Önünde diz çöküp yalvaracak mı? Böyle bir polis mi istiyoruz? Böyle bir polis ne Moskova’da, ne VVashington’da ne Paris’te ne de Pekin’de yoktur.

Polise ateş edilecek, polis ateş etmeyecek… Polis taşlanacak, kan revan içinde kalacak, elini kaldırmayacak… Sonra da, sana “Kaşının üstünde gözün var” deseler basacaksın feryadı: “Devlet yok rnu, polis nerede?” İşte devletin de polisin de nerede olduğu ortada…

Bu kafayla bu hale getirdik! Çatırdayan çatının altında kaldığımız gün kalkabilecek miyiz acep ayağa:

“Suçlu ayağa kalk!” dediklerinde…

[ataristanbul-blog]

Vatel, Nicot ve Mercator

Vatel

Önce Fououet’nin, daha sonra Prens de Condo’nin metrdotel (baş garson), 1671’de Chantilly’de (Fransa) öldü.

Mesleğine olağanüstü bir saygısı vardı. Talihsiz metrdotel Vatel İn acıklı sonunu. Önlü Fransız kadın edebiyatçısı Madam de Sövignö, bize şöyle anlatıyor: Eşi bulunmaz mükemmellikte bir metrdotel olan Vatel, Prens De Condi’nln Chantllly’dekl şatosunda Güneş-Kral Louls XIV ve maiyeti şerefine verilecek akşam yemeğini hazırlamakla görevlendirilmişti. Bu yemek, her bakımdan Güneş-Kral’a yaraşır, göz kamaştırıcı bir şölen olacaktı. Bütün hazırlıklarını tamamlayan Vatel, yemek listesinde yer alan balıkları da sipariş etmiş, ancak bunların taze taze yenilebllmesi İçin özel- bir ulakla, son anda canlı olarak gönderilmesini İstemişti. Ne var ki servis vakti gelip çatmış, ama taze balıklar henüz gelmemişti. Bu durumda ümitsizliğe kapılan ve şerefinin lekelendiğini kabul eden Vatel kılıcını gövdesine saplamak suretiyle hayatına son verdi.

Nicot

Jean Nicot de Villemain, Fransız diplomatı ve bilgini,  1530 yılma doğru Nîmes’de (Fransa) doğdu, 1600 yılına doğru öldü.

Portekiz büyükelçisi iken, Fransa’ya tütünü getirdi ve yayılmasına yol açtı. Fransa kraliçesi Catherine de Mödicis, devamlı baş ağrısı çekiyordu. Jean Nicot, iyileşmesi için ona, ispanya ve Portekiz’de çok kullanılan tütün tozundan gönderdi. Bu tütün tozundan bir parça burnuna çeken kraliçe, kendisini daha iyi hissettiğini söyledi. Tütün de bu şekilde Fransa’ya girmiş oldu. Tohumu ekilmeye, yaprakları tüttürülmeye başlandı. Başlangıçta İlâç olan tütün, kısa sürede, aşırı bir alışkanlık halini aldı. Bu bitkideki, çok sigara İçenlerin sağlığına zararlı olan maddeye, çabucak «nikotin» adı verildi. Dolayısıyla insanlara çoğu kere, kötü bir alışkanlık vermekte katkısı bulunan Nicot’nun İsmi sık sık anılmaktadır. Nicot, diplomat oluşunun yanında, aynı zamanda büyük bir bilgindi de. Ölümünden sonra (1606’da), Fransız dili hakkında bir eseri yayımlanmıştır.

Gerhard Kremer Mercator

Flaman coğrafyacısı ve matematikçisi, 1512’de Rupelmonde’da (Belçika) doğdu, 1594’te Duisburg’da (Almanya) öldü.

Gemicilerin yararlanabileceği ilk dünya haritasını yaptı. Dünyanın ve denizlerin yüzeyi aşağı yukarı küresel bir biçimde olduğu için bunları düz bir harita üzerinde doğru olarak göstermek ve bu harita üzerinde tutulacak yönü bulmak kolay bir iş değildi. Ünlü Yunan bilgini Ptolemaios, yüzyıllarca önce enlem ve boylam çizgilerini çizmişti. Bunu göz önüne alan Mercator, yaptığı dünya küresi üzerindeki belirli noktaların, ekvatora dayanan bir silindir üzerinde İzdüşümünü çıkarmayı tasarladı. Bu şekilde meridyenler düşey, paraleller ise yatay olmak üzere doğrusal çizgiler şeklinde ortaya çıkıyordu. Dünyanın İlk haritası 1569 yılında yapıldı. «Mercator’un iz düşüm sistemi» devrimizde hâlâ, birçok hava ve deniz yolları haritalarının çizilmesinde kullanılmaktadır.

[ataristanbul-blog]

Avrupa’da Enteresan Bir Olay “100 Mark Açık ve Bir Türk”

Gisela Löffler, Berlin’de Gerichtstrasse’deki postanenin havale bölümünde çalışıyordu. Para alır, para verirdi. Akşam iş ‘bitince gişeyi kapadı ve hesabını yaptı. Tam 100 mark açık vardı. Kanı dondu. 100 mark onun için büyük paraydı. Kendisinin ödemesi lazımdı. Diğer memurlar arkadaşlarının yardımına koştular. Gişedeki girdi, çıktıyı, bir daha tekrar incelediler, döktüler, saydılar… Hesap tamamdı, 100 mark açık vardı.

Çaresiz, zavallı kadıncağız bu parayı cebinden ödeyecekti. Ve ödedi. Ertesi gün gişede çalışırken telefonu çaldı. Açtı, iyi Almanca bilmeyen bir ses kendisine bir fabrikanın adresini veriyor ve 100 marktan söz ediyordu. Bir daha, bir daha tekrarlattı ve çözebildiği kadar, açık verdiği 100 markla ilgili bir şeyler söylenmek istendiğini anlayabildi. Fabrikanın adresini tam olarak anlamıştı. Hemen şefine çıktı ve durumu bildirdi. Şefi Giseia LöffleTe izin verdi. Kadıncağız apar topar, nefes nefese fabrikaya gitti. Kapıdaki Almana durumu anlattı. Adam Evet! dedi. Haberim var, bizim Türk işçilerinden biri sizi arıyor.

Kadın personel şefinin odasına çıktı, onun da haberi vardı. Biraz sonra içeriye iki Türk işçi girdi. ‘Biri yarım yamalak Almanca biliyordu. Diğeri ise Almanya’ya geleli birkaç ay olduğu için hiç konuşamiyordu. Az bilen biraz önce telefon edendi. Ve anlattı: Arkadaşım dün sizin gişeden para almış. Akşam cüzdanındaki parayı sayarken 100 mark fazla olduğunu görmüş. Bana anlattı. Ben de size telefon ettim. >100 markınızı iade edecek! Giseia Löffler, donup kaldı. Haşan Ali Bodur adındaki işçi, cüzdanından 100 markı çıkarıp uzattı ve Türkçe bir şeyler söyledi. Arkadaşı da tercüme etti:

Biz Türkler helale haram katmayız. ‘Ben vatanımdan “buraya çalışmak için geldim. Alnımın teri ve emeğimle kazandığım parayı Türkiye’deki çoluk çocuğuma gönderiyorum. Çocuklarımın kursağına hakkım olmayan bir kuruşun bile girmesini istemem. Yoksulum yoksul olmasına. 100 mark benim için de büyük para! Ama ben kimsenin hakkını yemem. Alın paranızı… Giseia Löffler ve odadaki diğer Almanlar heykel gibi duran iki Türkü seyrediyorlardı.

Bu Türkler, Viyana kapılarında kopardıkları üzüm salkımlarının parasını bağ kütüklerine asan atalarının nesliydi. Ertesi gün Morgenpost gazetesi haberi şöyle veriyordu: Bunu birçok Alman yapmazdı. Giseia Löffler de şöyle diyordu: Şimdiye kadar ben ve arkadaşlarım çok açık verdik. Ama kimse parayı iade etmedi. Kendi vatandaşlarımın çoğunun bu parayı geri getirmeyeceğini biliyorum. Bir rahatlık çöktü İçinize değil mi? Hem de nasıl bir ferahlık. Gururun da ötesinde bir şey.

[ataristanbul-blog]

Eski Hikayelerimizden Derleme

Ucu, Kime Dokunur

Cumhuriyet Senatosu’nda içişleri Bakanlığı bütçesi görüşülüyordu. Oturuma başkanlık eden ‘Ihsan Hamit Tigrel, konuşan da CHP’li İçişleri Bakanı Hıfzı Oğuz Bekataidi. Bekata “Huzur dan bahsediyordu. Huzursuzluğun çeşitli sebeplerini saydı ve günün konusuna temas ederek “Milletvekili ve Senatörlerin borçlarını faizsiz taksite bağlayan kanun bir huzursuzluk kaynağı olmuştur”  dedi. Başkan İhsan Hamit Tigrel hemen müdahale etti : “Bakan bey! Bu husus sizin bütçenizi ilgilendirmez… Lütfen bütçeyle ilgili konuşun!”

Ufak bir not “İhsan Hamit Tigrel’in Ziraat Bankası’na 30 bin 782 lira 49 kuruş borcu vardır. Bu borç kabul edilen kanunla taksite bağlanmıştır.”

 “Ali Efendi” Sancaka Kızdı

Haydarpaşa Askeri Hastanesinde bir hastabakıcı vardı. Ona kısaca Ali Efendi derlerdi. Yıl 1958, “Vatan Cephesi” daha yeni kuruluyordu. “Ali Efendi”yi de “WC”ye davet ettiler. “Girmem!” dedi. “Ben Halkçıyım!” Bu kadarla kalsa iyi! Hastanede hiç kimseden çekinmeden devrin iktidarı aleyhinde atıp tutuyordu. Nihayet işine son verdiler. CHP Üsküdar ilçe ‘İdare Kuruluna başvurdu. “Ekmeğimden oldum” dedi. “Hakkımı arayın” “Ali Efendi”nin durumu ile o zaman Parti Meclisi üyesi bulunan İlhami Sancar meşgul oldu. İşine iadesi için başvurmadık kapı bırakmadı. Amma muvaffak olamadı. Devir değişti. “Ali Efendi”  başka bir ‘işe girdi; ihtilal oldu, Meclis açıldı, Hükümet kuruldu ve llhami Sancar Milli Savunma Bakanlığına getirildi. “Ali Efendinin inadı inattı. İlle de çıkarıldığı yere tekrar girecekti. ‘Kalktı Ankara’ya gitti. İlhami Sancar’ı buldu.

“Beyim sen Bakan oldun” dedi. “Hastane de sana bağlı. Emir ver de işime döneyim!” ilhami Sancar “Olmaz Ali Efendi” diye cevap verdi. “Sen haklısın! Amma ben seni işe alırsam, bana partizanlık yapıyorsun, derler. Ben Hakan olduğum müddetçe bu kapıdan içeri particiliği sokmam! Kusura bakma!

Şimdi “Ali Efendi” her gördüğüne “İlhami Bey”i şikâyet ediyor, “Bırak canım”diyor. “Hiç böyle de Bakan mı olurmuş!”

 Parti Derler Adına Doyum Olmaz Tadına

Tahsin Demiray Meclis kürsüsünde son olaylarla ilgili olarak açılan genel görüşmede Adalet Partisi adına konuşuyor :

“Hani şu 1958 Mayısında kıyamet koptu ya efendim… 1958 Mayısında sinirler fevkalade gergindi. Muhterem kardeşlerim. Peki 1957 olsun. 1959 olsun… Fakat 1960 değil! Hani orada taşlar atıldı. Sayın İnönü burada, hatırlayacak… Topkapı vesaire… İnönü 19 Mayıs stadına gidecek… O zaman atladım Ankara’ya geldim. Biz seksenlik Ethem Beyi öne kattık. Evvela zamanın Başbakanına gittik. Biz mütareke teklif ettik. Gittik o tarafa da söyledik. O zaman 19 Mayıs stadyumuna gidilmedi.”

Tahsin Demiray, Genel Başkanı Gümüşpala’yı işaret ederek devam ediyor :  Rumeli’nin paşası, yoktur kızın maşası. Şunun şurasında Orgeneral!” Tahsin Demiray, İçişleri (Bakanı Hıfzı Oğuz Bekata’ya çatıyor : “İçişleri Bakanı neredesin? Neye biriktirdin bu suçları? Vaktinde kulağımızı çekecektin? Topla, topla, sonra bir partiye yükle… Hepimizi tongaya bastırdı… Olmaz böyle şey!”

Tahsin Demiray bu minval üzere devam eden konuşmasını bitirdikten sonra AP’liler hariç bütün milletvekilleri tarafından fasılasız iki dakika coşkun bir şekilde alkışlandı! AP’liler de kendisini tebrik etmek (!) için koridorda beklediierse de Demiray dışarı çıkmadı!

[ataristanbul-blog]

Hayatları Fayda Sağlamış İnsanlar

Chardonnet

Hilaire Bernigaud, Chardonnet de Grange kontu, Fransız kimyacı ve sanayicisi, 1839’da Besançon’da (Fransa) doğdu, 1924’te Paris’te öldü.

İlk suni iplik fabrikasını kurarak suni dokuma sanayiinin öncüsü oldu. 1883 yılının haziran ayında fotoğrafçılığa çok meraklı bir kişi olan Chardonnet, parmakları arasında tuttuğu şişeden Önünde duran fotoğraf camına kolodyum (fotoğraf camlarının hazırlanmasında kullanılan bir madde) damlatıyordu. Yapışkan ve yanmaz sıvı, fotoğraf camı levhasından taştı. Chardonnet, parmağının ucuyla onu durdurdu. Elini çektiği zaman parmağına yapışan, ipek gibi yumuşak ve ince, uzun bir iplik meydana gelmişti. Bu olaydan sonra kimyacı bir laboratuvar kurdu, ana maddesi kolodyum olan suni iplikler yaparak bunları dokutmaya başladı. Kız işçilerinden biri, dünyanın ilk suni ipekten korsesini gururla giydi. Fakat bir fırına yaklaştığı zaman korse bir anda alev aldı, bereket versin, kıza bir şey olmadı. Chardonnet de o andan İtibaren Besançon’daki yeni fabrikasında, yanmaz suni dokumalar yapımına girişti.

Hyatt

John Wesley Hyatt, Amerika’lı matbaacı ve kimyacı, 1837’de Starkey’de (Amerika Birleşik Devletleri) doğdu, 1920’de New York’ta öldü.

İlk bilinen plastik madde olan selüloidi keşfetti. 1850 yıllarına doğru Amerika Birleşik Devletleri’nde bilârdo topu yapan zengin fabrikatörler şaşkına dönmüşlerdi. Fil sürülerini yok eden ve uzun bir zamandan beri süregelen kontrolsüz avlamalar sonucu bilördo topu yapımında da kullanılan kıymetli fildişi artık çok az bulunabilen bir madde haline gelmişti. Bunun yerini tutan bir madde bulmak İçin altın dolar üzerinden büyük bir ödül verilecek yarışmalar düzenlendi. Hyatt da, akla gelebilecek her türlü maddeyi biraraya getirip karıştırarak elde ettiği nesnelerle bu yarışmacılar arasında yer aldı… Fakat boşuna. Hyatt, 1867 yılında tehlikeli bir patlayıcı madde olan nitroselüloz üzerinde de çalıştı. Bu maddeye tesadüfen bir parça kâfuru ile alkol katarak bir yüzyıldan beri çok çeşitli yerlerde başarıyla kullanılan selüloidi elde etmiş oldu.

Carothers

Wallace Hume Carothers,  Amerikalı kimyacı ve mucit, 1896’da Burlington’de (A.B.D.) doğdu, 1937’de Philadelphia’da (A.B.D.) öldü.

Naylonu buldu. Carothers, Dupont de Nemours şirketinde araştırma laboratuvarı müdürüydü. Bu gibi büyük firmaların, araştırma laboratuvarlarında, yeni yapım imkânlarını incelemekle görevli araştırıcı ve bilginler çalışır. Dupont de Nemours İsimli amerikan şirketi, kimyasal maddeler, siyah barut, suni ipek, boyayıcı maddeler alanlarında uzmanlaşmıştı. Carothers, «neopren» denilen sentetik kauçuk ile (1931) ve «naylon» İsmi verilen değerli maddeyi, buradaki çalışmalarında buldu. Naylonun kullanıldığı sayısız yerleri hepiniz biliyorsunuz. Fakat bir odanın duvarları badana yapılırken veya bir döşemeye halı ve benzeri kaplama maddeler yapıştırılırken Carothers’in bulduğu neopren’den üretilmiş kimyasal maddelerden yararlanıldığını biliyor muydunuz? Carothers ayrıca yüksek polimerler alanındaki buluşlarıyla da ün yapmıştır.

[ataristanbul-blog]

Türk Tarihindeki Enteresan Olaylar

Tek Oy

CHP Parti Meclisi toplanıp yeni Merkez Yönetim Kurulu üyelerini seçti. Toplantıdan sonra seçilemeyen eski üyeler, İnönü ve Genel Sekreter Bakşık’la hatıra fotoğrafı çektirdiler. Bu sırada eski Genel Sekreter Yardımcısı ve Ecevit’in sağ kolu Prof. Turan Güneş, İnönü’ye “Paşam haberiniz var mı?” dedi. 1Bu seçimlerden bana bir oy çıktı!”

İnönü bir kahkaha attı: Kim vermiş sana bu bir oyu?” Turan Güneş “Şimdi söylesem şaşarsınız” dedi. ”Seçimden sonra bütün arkadaşlarımı tek tek kenara çekip sordum. Hepsi, de, ben verdim, dedi. Oysa o bir oyu ben kendi kendime vermiştim!”

Dürbünle Bakınca…

Karadenizlinin biri açık tribünde maç seyrediyor muş. Birden bağırmaya başlamış. Ama ne bağırma! Yer gök inliyormuş:

“Cazim, Cazim caziiim!” Yanındaki sinirlenmiş: “Yahu Kâzım kim? Nerede? Ne bağırıp duruyorsun? Kulağımın zarı patlayacak.” Karadenizli karşıdaki kapalı tribünü göstermiş: “Şuradaki adamı Cazim’a benzeteyrum da.” Ve başlamış yine bağırmaya. Yanındaki dürbünü uzatmış:

“Dürbünle bak da, o mu, değil mi anla!” Karadenizli dürbünü gözüne yerleştirince Kâzım’ı yanında görmüş ve bağırmayı kesip hafif sesle seslenmiş:

“Cazım buraya gelsene, da!” yanındakine dürbünü vermiş:

“Çok teşeççür edeyrum. Bağırmaktan sesum kısılacaktu. Söyledim Cazimın kulağına, gelir şimdi puriya!”

Sayılı Kanun Nasıl Uygulanır?

Hikaye bu ya! Adamın bir işi varmış. Bu iş bir türlü bitmezmiş. “Bugün git yarın gelden canı çıkmış. Kime sorduysa” “Haklısın!” derlermiş. O da haklı olduğunu bilirmiş de, bir türlü hakkını alamazmış. Tanıdıkları “Bir kere de git kendin konuş!” demişler. “Belki yüz yüze anlaşmak mümkün olur!” O da giyinmiş kuşanmış, huzura varmış. Başlamış derdini anlatmaya :

“Efendim biliyorsunuz sizde bir işimiz var. Durum şöyle şöyle… İşimizin hâlâ sürüncemede kalması bizi çok müşkül durumda bırakıyor. Zarar görüyoruz. Eğer lütfedip durumu incelerseniz, haklı olduğumuzu anlayacaksınız. Sizden ricamız hakkımızı teslim etmenizdir.” Bay yetkili gömüldüğü koltuktan zile basmış ve odacıya, “Falan beyi çağır!”  demiş. Falan bey gelmiş, baş başa konuşmuşlar. Sonra bay yetkili hakkını atamaya gelen adama “Durum biraz karışık ama” demiş “Bir şeyler yapmaya çalışacağız.”

Ve düşünmeye başlamış. Sonra bulmuş: “Size 1715 sayılı kanunu tatbik ederiz.” Adam anlamamış. “1715 sayılı kanunu tatbik edelim, dedik ya! Siz gidin de iki gün sonra gelin.”  Adam çıkmış dışarı. 1715 sayılı kanun ne ola? Düşüne düşüne giderken aklına bir avukat arkadaşı gelmiş. “Gidip ona sorayım” demiş. Durumu avukata anlatmış. Avukat da önce anlamamış, sonra kanunlar kılavuzuna bakmış… Ve başlamış gülmeye. Adam sinirlenmiş: “Yahu ne gülüp duruyorsun? Benim derdim başımdan aşkın… Yardımını istedik, sen gülüyorsun. Neymiş bu 1715 sayılı kanun?”   Avukat hem gülmüş, hem de “Çıkar cebinden bir kâğıt para!” demiş. Adam cebinden bir beşlik çıkarmış: “Oku bakalım üzerini”

“11 Haziran 1930 tarih ve 1715 numaralı kanuna göre çıkarılmıştır.” Avukat “Anladın mı şimdi?” demiş. “Sana tatbik edilecek kanunun ne olduğunu?” Adam anlamış tabii.

 Fener’de Patlayan Dinamitin Ardından

Geçtiğimiz çarşamba günü Fener’deki Rum Lisesine dinamit kondu ve patlatıldı. Vukuat-ı adiyeden sayılan bir şey olduğu için kimse, “Sonra ne oldu?” diye sormadı. Gazetelerde iki satır haberle geçiştirildi. Oysa bakın neler olmuş Fener’de… Fakir fukara mahallesi Fener’de dinamit patlayınca! Vatandaş Erdoğan Özarslan oturup bir mektup yazmış, “Bombacı bey kardeşim” diye başlamış söze:

24 Mart 1971’de bizim mahalleyi ziyaret edip bir de hediye bırakmışsın. Farkında olamadık, sessizce gelip gürültü ile gitmişsin. Oysa biz çok misafirperverizdir. İnsan hiç selam sabahsız geçip gider mi? Otursan sana ikramda bulunurduk, hiç olmazsa bir çayımızı içerdin.

Aziz kardeşim, bu semti iyi bilmediğin belli. Merde o eski Fener. Nerde şimdiki. Bugün Fenerin çoğunluğu fakir, gurbete çıkan köylünün ilk yerleştiği 100 -150 lira kira ile bir odada 5-6 kişilik ailelerin oturduğu, gönlü zengin kişilerin İstanbul’da sığındığı tek semttir.

Biz böyle gürültülü hediyelere alışık olmadığımızdan gece yarısı uykumuzdan sıçrayarak kalktığımız İçin bizi affet. Yadırgadık birden. Korkudan bayılan, çocuk düşürmek tehlikesiyle karşı karşıya kalan hamile kadınları, tüm pencereleri kırıtan odalarımızda sabaha dek acı, soğuk ve sulu kar yağışıyla titreyip ağlayan, zatürree olmak tehlikesiyle karşılaşan yeni doğmuş bebekleri, yaşlı hastaları da affet. Sana teşekkür edemedikleri için üzülüyorlar. Ardından ana avrat şovenlere aldırma, bilinçsiz olduklarından öyle davranmışlardır.

Ertesi gün ise bir başka âlem oklu ki sorma. Ay sonu olduğu için kırılan pencerelerimize cam taktırmak için, sağa sola borç para almak için nasıl koşuştuğumuzu, camcılara nasıl yalvardığımızı görsen dört köşe olurdun zevkinden. Beni sorarsan camları taktırmak için borç almadım. Doğuracak karımın hastane masrafları için üç ordan, beş hurdan bir araya getirdiğim parayı tamamen verip taktırdım camlarımızı. Kabahat sende değil, bizim evi yapan ustada! Bu kadar çok pencereli ev yapılır mı canım?

Ay başına daha dört gün var, bakkal veresiyesiyle otlatırız onu da… Hanım da kendi kendine doğum yapsın artık, na’palım yani? Aziz kardeşim tekrar bekleriz seni; hem de dört gözle, İyi bir havada gel ki bozuk yollarımızın çamurları ayakkabılarını kirletmesin. Ama bu kez hediyeni mağrur ve alayla dimdik duran Rum Lisesinin demir kapısına değil, tek tek evlerimizin kapısına bırakıver. Bırakıver ki, tüm olarak kurtulalım bu dertlerden; anlıyor muşun, tüm olarak.”

[ataristanbul-blog]

Ahmet Ağa’nın Köpeğine Muska

Ahmet Ağa’nın Köpeğine Muska

Topkapı troleybüsüne kucağında ayakları sakat çocuğu ile bir köylü bindi. Çocuğun ayakları tutmuyordu. Bir genç kaîkip adama yer verdi. Köylü bitkindi. Istırap yüzünden akıyordu. Yanında oturan yaşlı bir adam kendisiyle ilgilendi ve “Geçmiş olsun!”  dedikten sonra “Neyi var çocuğun?” diye sordu. Köylü anlattı: “Ayakları tutmuyor bey!” “Eeee ne yaptınız?” “Dolaştırmadığım hoca kalmadı.” “Doktorlara götürmedin mi?” “Götürdüm beyim ama onlardan da hayır yok! Şimdi Şehremi’de nefesi kuvvetli, »ilmi derin bir hoca varmış, ona götürüyorum.”

İkisi de yüksek sesle konuştukları için troleybüstekiler onları dinliyorlardı. Yaşlı adam «nefesi kuvvetli hocayı duyunca kızdı. “Bana bak” !i dedi. “Kelin merhemi olsa başına sürer”! Hocalarla hacılarla çocuğun ayağı iyi olmaz. Benim oğlum doktor, gel seni götüreyim. Bir de sana hoca hikâyesi anlatayım da dinle.”

Herkes kulak kabartmıştı:“Köyün birinde köpeğine çocuklarından daha düşkün bir adam varmış. Çocuklarından bir kalem pirzolayı esirgerken, köpeğine gerekirse koç kesermiş. Bir gün köpeği hastalanmış… Dolaştırmadığı hoca kalmamış. Köpek iyileşmiyor… Ha öldü, ha ölecek! Uzak köylerden birinde, senin duyduğun gibi, nefesi kuvvetli bir hocanın namını duymuş… Hemen sırtlamış köpeği, iki saatlik yola gitmiş. Kan ter içinde hocayı bulmuş. Hoca köpeğe bakmış sonra ‘Olur!’ demiş. ‘Bunun ceremesi bir kıvırcık kuzu! Ben muskayı yazarken sen git kuzuyu kap gel!’ Adam gitmiş kuzuyu alıp gelmiş, muskayı köpeğin boynuna takıp köye, dönmüş…

Köpek birkaç gün sonra iyileşmeye başlamaz mı? O ölecek köpek dirilmiş, kuyruğunu dikmiş, başlamış sağa sola hırlamaya! Adamın keyiften yanına yaklaşılmıyor. Köpek iyileşince, hocanın muskada neler yazdığını merak eder olmuş… Bir gün merakını yenemeyeceğini anlayınca, muskayı açmış! Muska yedi kat muşambaya sarılı. Aç ha aç! Sonunda bir kâğıt çıkmış, kâğıdı okuyunca hırsından kan beynine fırlamış!”

Troleybüste hikâyeyi dinleyen herkes meraklanmıştı. Önde oturan bir genç dayanamadı sordu: “Peki bey amca ne yazılıymış kâğıtta?” Yaşlı adam “Söyleyeyim, söyleyeyim!”  dedi. Ama kadınlar kulağını tıkasın! ‘Bakın nefesi kuvvetli hoca muskaya neler yazmış: “Muska yazdım Ahmet Ağanın itine,

Ben kavuştum (kıvırcık kuzunun etine, İyi olursa da bilmem neyime, iyi olmazsa da bilmem neyime.” Herkes bastı kahkahayı. Ve otobüs  Gureba’nın önünde durunca yaşlı adam yanındaki köylüye «Hadi bakalım!» dedi, «Kalk, bizim doktora gidelim!  Zaten ben sokakta kimi yakalarsam bizim oğlana götürürü m”

“Muska yazdım Ahmet Ağanın itine, Ben kavuştum (kıvırcık kuzunun etine, İyi olursa da bilmem neyime, iyi olmazsa da bilmem neyime.” Herkes bastı kahkahayı. Ve otobüs Gureba’nın önünde durunca yaşlı adam yanındaki köylüye “Hadi bakalım!” dedi, “Kalk, bizim doktora gidelim!  Zaten  ben sokakta kimi yakalarsam bizim oğlana götürürü mı!”

Tiyatroyu Duyunca Parladı…

Geçenlerde Rize’ye bir tiyatro geldi. Hoparlörlü bir cip şehirde dolaşıp reklam yapıyordu. Cip bir ara yolun  kenarında durdu. İhtiyar bir adam cipe hayretle bakıyordu. Elinde mikrofon olan genç, ihtiyara, “’Baba sen de tiyatroya gel!” dedi, “Memnun kalırsın!” Cip uzaklaştıktan sonra ihtiyar yanındaki adama sordu: “Ha ne deyi bu adam?” “Sana bu akşam tiyatroya gel, dedi.” İhtiyar bir parladı ki: “Uy pen onin yedi ceddunu… “Bilmem nenin uşağı! Ha pu yaşımdan sonra cideceğim karıya kiza ha! Bende o cöz var mi?”

Lütfen Kesip Çerçeveletiniz!

Demirel’e basın toplantısında sordular: “Dış pazarlarda bize ait bazı mallar taklit edilmektedir. Bu konuda ne tedbir alınıyor?” Demirel de cevap verdi: “Ticarette hile esas değildir. İyi tüccar hilekâr olmaz. Hilekâr mutlaka eninde sonunda bir yere kafasını çarpar. Taklitçilik, malların kalitesini bozma vesair hususlar ticaret ahlakına aykırı şeylerdir.”

[ataristanbul-blog]

YEŞİLÇAM VE AYLON SOKAKLARI NİSUAZ PASTANESİ

Bazı eski sinemaların (Melek, Emek, Opera, İpek, Ar) ve yapım şirketlerinin olduğu, bu yüzden de adını Türk sinemasına veren Yeşilçam Sokağı’ndan sapalım. Buranın da eski adı Yeşil Sokak’tı. Kimler geçmedi ki bu sokaktan… Sol tarafta, Emek Sineması’nın yerinde İstanbul’un ilk paten pisti bulunuyordu. Sağ taraftaki sinemaların en bilineni Saray’dı. Saray’ın yerinde yeller esiyor ama az ilerisinde Sinepop hâlâ duruyor. Tabii ilk açıldığı günlerde, yani 1943’te adı Ar Sineması’ydı. Sonra, Yeni Ar, 1973’te de nihayet Sinepop oldu. Sokak, Tarlabaşı’na doğru devam ediyor. Yeşilçam’m tam karşısında bugünkü Ayhan Işık Sokak’ın bir köşesinde Della Suda Eczanesi, diğer köşesinde de Nisuaz Pastanesi bulunuyordu.

1847 yılında açılan Della Suda Eczanesi, İstanbul’un ilk eczanelerinden biriydi. Sahibi François Della Suda, 1826 yılında annesinin ölümü üzerine İstanbul’a gelmiş bir İtalyan’dı. Osmanlı ordusuna hizmet veriyordu. Önce devletin başeczacısı, sonra da paşa unvanmı aldı. Adını da bir süre sonra Faik Paşa olarak değiştirmişti. Faik Paşa ölünce ailenin diğer üyeleri Beyoğlu’nun çeşidi yerlerinde aynı adı taşıyan eczaneler açtılar. İstanbul’un İtalyan karakteristiği en yoğun sokaklarından biri olan Çukurcuma’daki Faik Paşa Sokağı, admı bu ünlü eczacıdan almıştır.

Nisuaz’a gelince… Nisuaz Pastanesi, 1920’li yıllarda, günümüzde Garanti Bankası’nın bulunduğu köşede açılmıştı. Müdavimleri arasında Orhan Veli, Salah Birsel, Necip Fazıl, Sait Faik, Avni Arbaş,İbrahim Çallı, Bedri Rahmi Eyüboğlu gibi sanatçılar vardı. Nisuaz, özellikle Ah Beyoğlu, Vah Beyoğlu adlı denemesinde Salah Birsel tarafından sayfalar dolusu anlatılmıştır. İçinde küçük bir Atatürk büstünün de olduğu mekanda siyah elbise-beyaz önlüklü şık Rus kızları ve şuh bakışlı Rum kadınları ellerinde tepsilerle müşterilerin etrafında pervane olurlardı. Nisuaz’m yaz spesiyalitesi o zamana kadar İstanbul’da bilinmeyen buzlu kahveydi. Kışın soğuk günlerindeyse borç çorbası çıkardı. Nisuaz, 1950’lerde kapandı, binası da kapanışını takip eden senelerde yandı.

Taksim yönüne doğru yürüyüşümüze devam edelim. Az ileride, üst kısmında antik dönem kaynaklı mitolojik hayvan figürlerinin, girişinin iki yanında da birer heykelciğin bulunduğu, bugünlerde kapısına kilit vurulmuş olan Alkazar Sineması’m görüyoruz. Caddedeki en eski sinemalardan birisi olan Alkazar Sineması 1920’lerde açılmıştı. Alkazar, özellikle 1930’lu yıllarda Frankeştayn ve Drakula benzeri korku filmleriyle ün yaptı. Uzun yıllar kapalı kalan sinema 1990’lı yıllarda Onat Kutlar’ın çabasıyla yeniden açıldı. Özellikle gösterime sunduğu bağımsız filmlerle bilinen sinema 2010 yılının Mart ayında izleyicilerine perdelerini son kez kapattı. Alkazar Sineması ile aynı adı taşıyan pasaj ise 1880 tarihinde yapılmıştı ve Alyon (Alleon) Geçidi olarak biliniyordu. Alyon Geçidi, adını Fransa’dan İstanbul’a göçen Antuan Afyon’dan (Antoine Alleon) alıyor. Diğer iki kardeşiyle birlikte bankerlik sayesinde zengin olan Antuan Alyon, İstanbulluların dilinde “Alyon kadar zengin” tabirinin yer etmesine yol açmıştı. Aile fertleri zaman içinde teker teker Fransa’ya döndüler ve orada öldüler. Ancak çoğunun cenazesi İstanbul’a getirilerek Feriköy deki Katolik Mezarlığı’na gömüldü. Geçit, arka sokaktaki tanınmış Dostlar Birahanesi’ne açılıyordu. Alyonlar’dan geriye kendi adlarını taşıyan Alyon Geçidi Sokağı kaldı.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında nominalist politikayla sokak adlarının değiştirilmesi gündemdeydi. Grand Rue de Pera’nın İstiklal Caddesi yapılması gayet anlaşılırdır, doğaldır. Anlaşılmaz olan ise orada yaşayan kişilerden veya bulunan binalardan adını almış sokakların adlarının değiştirilmesidir. Levanten ailelerin isimlerini almış sokaklar da bir şekilde Türkçe’ye dönüştürüldü.

Alyon Sokağı’nın adı Gazeteci Erol Dernek olurken, önceki bölümlerde gördüğümüz Glavani Sokağı’nın adı Kallavi’ye, Balyos Sokağı’nm adı da Balyoz’a uyarlandı. Tarihin izlerini silmeyi, sokak isimlerini kafamıza göre değiştirmeyi öyle görünüyor ki bir yere kadar başarabiliyoruz. Bugün bildiğimiz Hava Sokak’m adı, muhtemelen Türkçe olduğu zannedilerek bırakılmış; halbuki Hava, Halepli Hıristiyan Arap bir ailenin soyadı!

[ataristanbul-blog]

Cercle Dorient Abraman Paşa İnci Pastanesi

Aynı sıradan az daha ilerlediğimizde, cadde üzerinde, sol taraftaki köşeyi boydan boya kaplayan oldukça büyük bir bina ile karşılaşıyoruz. Burası, bir dönem gayrimüslimlerin ve yabancüarın üye olabildiği, istisna olarak da Türklerden ancak en büyük rütbede iki üç paşanın kabul edildiği, zamanın en şık kulübü Cercle d’Orient (Serkl Doryan ya da Büyük Kulüp). Aslında bir şehir kulübünün adı olan Cercle d’Orient’m müdavimleri genellikle bankerler, diplomatlar, tüccarlar ve devletin diğer üst tabaka gayrimüslim kesimiydi. Kulübe kabul edilen az sayıda Müslüman üyenin arasında Prens Aziz, Yunus Nadi, Gazi Ahmed Muhtar Paşa, Damat Ferit Paşa, Talat Paşa, Enver Paşa ve Cemal Paşa vardı. Kulübün müdavimleri yukarıda adı geçenler olursa sahibi de onlardan aşağı kalacak değil!

Binayı ünlü mimar Vallauri’ye yaptıran Abraham (Eramyan) Paşa, Eğin’den İstanbul’a göç eden bir aüeden geliyordu. Ana dili Ermenice’ydi ama Türkçe ve Arapça’yı sular seller gibi öğrenmiş, Fransızca’yı da çok iyi konuşuyordu. Bir zamanların kapı kahyası olan Abraham Eramyan, sonra ayan oldu. En sonunda da divan üyesi olup paşalığa kadar yükseldi. Bu tanrının sevgili kulunun zaman içinde Boğaz’da yalıları, çeşitli apartmanları, arazileri oldu. Mesela, Beykoz’dan Riva’ya kadar bütün topraklar onundu. Benzer şekilde İstanbul’un dört bir yanında koruları, köşkleri, konaklan, dükkanları vardı. Abraham Paşa zevkine oldukça düşkündü. Avcılığa, özellikle de lüfer avına çok meraklı olduğu bilinir.

Hatta, Boğaz’da lüfer avlamak için ortasında olta sarkıtacak deliği olan, camekanlı özel bir yat bile yaptırmıştı. Tam bir zevk düşkünü olan paşa ata binmeye, tavla ve büardo oynamaya da meraklıydı. Tüm bunlar dışında Büyükdere’de bir polo kulübü de kurdurmuştu. Bir diğer tutkusu da Viyanalı kadınlardı. “Mutlu bir hafta sonu” geçireceği güzel kadınları Tuna kıyılarından bulup getirmek için adam dahi tutmuştu. Bu işle görevli adamı, Viyana’dan sarışın, beyaz tenli, renkli gözlü Tuna kadınlarının birini getirip diğerini geri götürüyordu ki, gün geldi Abraham Paşa öldü. Mirası da bir şekilde paylaşüdı gitti. İstiklal Caddesi üzerindeki bu bina da Emekli Sandığının malı oldu. Bu yüzden de kısaca Emek Pasajı diye anılmaya başladı. Özellikle de binayla aynı adı taşıyan sineması son derece bilinen bir yer.

Cercle d’Orient’m altında bir başka sembol mekan olan İnci Pastanesi’ni görüyoruz. İnci denince akla tek bir kelime geliyor: “Profiterol”. İnci Pastanesi’nin kurucusu Luca Zgonidis’e göre profitero-lün adı da kendisi de uydurmaca. Nasıl mı? İşte öyküsü: Arnavut asıllı Rum olan Zgonidis, Türkiye’ye on beş yaşında iken gelir ve babasının ölümünden sonra pastacı çıraklığı yapmaya başlar.

Mesleğinin inceliklerini Tokatlıyan ve Park Otel’de öğrenir. Sonra dört ortak, Tepebaşı’nda bir yapının bodrum katında pastacılık yapmaya başlarlar. Ortaklardan ikisi bir pastacı dükkanı açmaya karar verdiklerinde İkinci Dünya Savaşı yıllarının zor koşullarında 45 bin TL (Amerikan Doları’nın 38 kuruş olduğu dönemde) hava parası vererek İstiklal Caddesindeki İnci Pastanesinin bulunduğu mekanı tutarlar. İlk günler çok zorluk çeken iki ortak, ancak ucu ucuna kurtarır, pek bir kâr edemezler. Zgonidis, yeni bir tatlı üretmeye karar verir ve ilk yaptığında oranını kendisinin de bilmediği miktarda yağ, şeker, kakao ve unu karıştırır, bir de isim uydurur. Ancak ortaya çıkardığı tadı çok iyi tutar ve dünya pastacılık literatürüne mucidi Zgonidis, adı da “profiterol” olarak girer.

Zgonidis böyle anlatsa da etimoloji sözlükleri ve tarih onu pek desteklemiyor. Zira, profiterol sözcüğü 16. yüzyıldan kalan Fransızca bir deyim; “ufak kar” demek. Belki de şimdiki anlamını Zgonidis üe almıştır. 1942’den bugüne, İnci ve profiterol, birbirinden ayrılamaz iki kavram. İstanbul’da önüne ekler getirilerek “Bir İnci”, “Öz İnci” vesaire gibi adlarla türlü taklidi yapıldı. Ancak, İnci Pastanesi’nin profiterolünün tadı ve yıllardır duvarında asılı duran “başka şubemiz yoktur” yazısı her şeyi açıklamaya yetiyor.