Haar maar waar!
Mensen hebben haar. De een is er dol op, de ander heeft er niks mee. Feit is dat haar ons al sinds de oudheid bezig heeft gehouden. Haar speelt in overgangsrituelen over de hele wereld vaak ook een bijzondere rol: het wordt bedekt, bewerkt, afgeschoren, versierd of geverfd: bijvoorbeeld alsteken van iets nieuws of als het afleggen van iets ouds.
Naast de functionele kant van haar bezit het nog iets anders: magische kracht. Men noemt dit ook wel ‘mana’. Mana is het toekennen van magische krachten aan een voorwerp, verschijnsel of mens. Het wordt ook wel primitieve psychische energie genoemd. (1) Mana van haar gaat over viriliteit, verleiding, gezondheid , wijsheid, overgang en kracht. Allerlei eigenschappen die dus aan haar toebedeeld zijn door onze voorouders. Maar ook tegenwoordig heeft haar mana. Kijk maar naar de weelderige haardossen die modellen heen en weer gooien in reclames. Haar verkoopt! Vooral shampoo.
Een bekend verhaal over haar en kracht is natuurlijk dat van Simson en Delilah. Simson’s moeder is onvruchtbaar maar toch krijgt zij een kind. De boodschap die bij deze ietwat bekend in de oren klinkende bijzondere geboorte wordt gegeven is dat Simson over een enorme kracht zal beschikken en zo de Joden zal bevrijden van de onderdrukking door de Filistijnen. Voorwaarde voor zijn kracht is dat zijn haar er nooit afgehaald mag worden. Niet eens af en toe een beetje bijpunten. Zijn lange dikke haar is de drager en dus het symbool van een door god gegeven kracht. Wanneer Delilah ervoor zorgt dat Simson zijn haar eraf gaat verliest hij deze kracht.
Het afknippen van haar kan dus staan voor ontkrachting maar ook weer als uiting van vrijheid en zelfbeschikking, zoals in de begin jaren van de feministische beweging waar vrouwen als rebelse daad hun haar afknipten. Iets wat in die tijd als aanstootgevend en ongehoord werd gezien. (2)
Maar hoe zit het nu met die toename van baarden in het straatbeeld? Haar in de vorm van een baard kan symbolisch staan voor mannelijke wijsheid, kracht en viriliteit. Zijn mannen er weer aan toe hun mannelijkheid en gezag openlijk te kunnen tentoonspreiden door een flinke baard te laten groeien? Of is het een nieuw verworven functie van de baard, die laat zien dat mannen tegenwoordig zich bewust zijn van hun kracht en stoerheid maar ondertussen ook ecologisch verantwoorde sapjes kunnen drinken om hun lichaam, wat hun tempel is, goed te onderhouden. We hebben het hier natuurlijk wel over de hipster-baard maar de baard dient hedentendagen meerdere parochies want ook de ruwe-bolster-blanke-pit-mannen kiezen weer voor haar op hun kaak. Stoer en gevoelig. Of machtig en imponerend?
Symbolisch gezien kan een baard ook een waarschuwingsfunctie hebben. In het sprookje Blauwbaard is de combinatie van blauw en een baard ook weer een uiting van iets magisch. Want welke normale man heeft nu een blauwe baard?! Blauwbaard is een enorm rijke en machtige man die eigenlijk een mislukte tovenaar is. Bij Erika, de kersverse jonge vrouw van Blauwbaard gaat geen belletje rinkelen dat die blauwe baard misschien wel iets onheilspellends kan betekenen aangaande haar echtgenoot. Zij wordt verblind door zijn rijkdom en niet wakker geschud door dat blauwe teken aan de wand om zo het dreigende gevaar te kunnen zien naderen. Want Blauwbaard blijkt een vrouwendoder te zijn, die nieuwsgierige echtgenotes onthoofd zo blijkt wanneer zij de verboden kamer opent en daar de dode echtgenotes van Blauwbaard vindt.
Echte die-hard Jungianen zoals Marie Louise von Franz zien in dit sprookje de blauwe baard als symbool voor de eindeloze stroom aan inhoudsloze woorden die vrouwen zonder ontwikkelde ‘logos’ (lees logisch denkapparaat) uit kunnen kramen. Blauwbaard staat in dit geval voor een onbewust mannelijk deel in de psyche van vrouwen wat onderontwikkelt is en daardoor destructief kan zijn. Ze doodt je met woorden, die enerzijds zeer imponerend kunnen zijn en vernietigend maar enige vorm van ware logica missen. (3)
Zo zie je maar weer dat haar niet alleen een cosmetische functie heeft. Het kan allerlei geheime informatie bevatten over jou!
Stel jezelf daarom eens de vraag: ‘Waarom verandert mijn kapsel elke keer weer? En wanneer? En waarom voel ik de onweerstaanbare behoefte om mij de komende zes jaar niet meer te scheren? Zo kan haar je wat dichter bij jouw waarheid brengen.
Haar maar waar!
© door Christa Bode - 2015
1. p. 367, Herinneringen, dromen en gedachten, C.G. Jung, Lemniscaat 1994
2. p. 348, Het boek der symbolen, div. auteurs, Taschen 2011
3. Houden van Blauwbaard, Christa Bode, 2014, Scriptie.