Het vage begrip kunst; wat moeten we nou eigenlijk voelen?
Kunst. Ik moet heel eerlijk bekennen dat ik er soms maar weinig van snap. Dingen laten raken is iets wat je moet leren, denk ik. Misschien heeft het ermee te maken dat ik vroeger nooit veel musea heb bezocht. Of dat ik nooit echt heb opgelet bij de lessen handvaardigheid van die artistieke docente uit Den Haag, met haar stadse accent en cynische houding tegenover de dertig pubers in haar klas. Of dat ik er te nuchter voor ben. Tegen het eind van mijn tienerjaren vond ik kunst ineens reuze interessant, maar die liefde bekoelde op hetzelfde tempo als dat het ontstond. Sindsdien weet ik niet zo goed wat ik van kunst moet vinden. Wat ik er mee moet, hoe ik het moet laten raken. Soms raakt het wel, soms ook totaal niet. Althans, dat hangt af van wat je onder kunst verstaat.
Ik houd van schoonheid. Schoonheid in kleine dingen, in grote dingen, in ‘gemaakte’ dingen, maar ook in natuurlijke dingen. De zon die bijvoorbeeld met schaduwen speelt, of hoe de bladeren aan de bomen zo magisch verkleuren als de wereld weer van seizoen wisselt. Ik houd van de kracht van beeld, van hoe je iemand heel puur, precies zoals diegene is, kunt vereeuwigen in pixels. Ik houd van woorden, van het samensmelten van letters in mooie verhalen. Ik houd van illustraties, van details en van street art in grote steden. Zo kan ik nog wel even doorgaan.
Ik ben gek op creatief denken en zelf dingen maken (zolang het geen schilderen of tekenen is, want dat kan ik écht niet). Ik ben een echte beelddenker. Maar kunst? Dat is een woord dat voor mijn gevoel iets heel anders betekent. Een woord dat gaat over grootmeesters met (on)bekende schilderwerken. Over bizarre installaties zoals de pindakaasvloer van Wim T. Schippers. Of over die gekke Française Orlan die zichzelf volledig toetakelt omdat zíj het kunstwerk is. En dat is nou precies de kunst waar ik vaak niet zoveel mee heb en waar ik niet zo goed van weet wat ik ermee moet.
Wat is kunst
Wat mij meer aanspreekt dan het begrip kunst, zijn de woorden creativiteit en innovatie. En toch zijn deze drie naar mijn idee onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zonder creativiteit geen kunst en zonder kunst geen innovatie. Maar ook: zonder creativiteit geen innovatie en zonder innovatie geen kunst.
Maar wat is kunst precies? Vooral een ingewikkeld woord, als ik het artikel ‘Over de betekenis van dat verwarrende woord ‘kunst’’ van controversiële kunstenares Tinkebell, pseudoniem van Katinka Simonse, op trouw.nl mag geloven. “De betekenis van kunst is onmogelijk vast te stellen zonder de context van het woord. Het kán betekenen dat iets nep is. Het kán betekenen dat iets geënsceneerd is. Maar er bestaat ook altijd de mogelijkheid dat kunst een grote spiegel van de realiteit is”, concludeert Tinkebell. Dat laatste ziet zij als ‘echte’ kunstenaar - want ze ziet niet iedereen die zichzelf kunstenaar noemt ook echt als kunstenaar - als haar werk. Een weerspiegeling van de realiteit dus.
Niet iedereen deelt die mening over het begrip kunst(enaar) met Tinkebell trouwens. Een van de opvallendste voorbeelden is misschien wel dat van kunstenaar Marcel Duchamp. Hij kwam met de revolutionaire visie dat iets kunst wordt zodra je het kunst noemt, schrijft Deborah Davis in het boek Andy Warhols Roadtrip. Als voorbeeld noemt Davis het urinoir dat Duchamp in 1917 kocht en onder de titel Fountain inzond voor een tentoonstelling. Hiermee wilde hij vaste vooropgezette meningen over kunst aan de kaak stellen door de aandacht te verschuiven van het object naar de interpretatie van dat object door de toeschouwer. Zo zie je maar hoe breed het begrip kunst is en dat de meningen hierover behoorlijk uiteenlopen.
Foto: Igor Miske voor Unsplash
