fam femme schrijft

[famfemmeschrijft-blog]

An art connoisseur that loves flashiness can eat his heart out at Art Rotterdam

But the opposite is true as well. Soft and subtle pieces are there to embrace those who do not like to see their own image reflected. After all, that could be way too confronting post-impulse-buy. Here is an exploration of mostly hanging pieces.

Art Rotterdam 2016 is diverse, pleasing, unpleasant and shiny. It is also noisy, big, crowded and shiny. It is anything you could ever want—and it’s shiny.

Shiny, mirroring, glittery—however you wish to call it. Glossy too. A sense of glimmer works well on art fairs, apparently. Reflecting surfaces is the key to standing out between all the other white cube presentations. And with pieces like Hard Copy [Tribal Spirit 2016] by David Jablonowski (gallery Fons Welters Amsterdam), sold for something around fourteen hundred euros, it is a very effective key. The black lacquered sculpture is four metres high and rests on light-reflecting mirrors. Blinding.

Some galleries do something else. Snap Projects from Lyon shows Ninakarlin Prinz with pieces that are comfortably soft and sculptural. It is a study of materials and visibility. Textures come out of the frame, the canvas not completely covering it but giving a glimpse of what is inside. Three-dimensional paintings consisting of white and light grey—as if wanting to be invisible. The power is in its shadows and the absence of colour. Transparency as the opposite of reflecting.

Natalie Reusser’s solo presentation at Swiss’ gallery Balzer Projects makes a similar statement. Clothes as draperies or better yet: swaddles. Frail gold, ripped fabric produces a see-through vulnerability. It almost hurts. Vulnerability is something wonderful sometimes.

Italian gallery SpazioA shows artist Ode de Kort, whose photographs are at once clean and confusing. Translated as ‘Weight of a Line’, the photo shows a metal wire that pierces (or does it?) leather. Yet maybe the wire is not the line that referred to here. The dark, soft colours seem to absorb the light, and to absorb the viewer. The small photo series shown is simple and subtle: a hand playing with objects (or are they falling?) made out of clay. Breaks easy.

Now to Amsterdam. Gallery GRIMM displays an impressively sized piece of nature. Artist Nick van Woert has managed to unfold the bark of what seems half a tree. Absorbed by this dichotomy of structure and sculpture, the materiality of it all is pulling me in. Of course there is the desire to touch it. Or better yet: to rub a cheek against it. Both rooted and unrooted, the bark is isolated in an all-compassing metal frame. Nature is neatly encapsulated here.

At Martin van Zomeren, Navid Nuur strikes with a technology-infused painting. And it comes with a task. Take a photograph with your mobile phone, and then switch the flash on. The result: light absorption and black walls. Fluid beams of metallic brightness seem to come out of the image. As if the work has come to life and is through my screen reflecting back at me.

Olivier Mosset’s confetti-carpet gives Galerie van Gelder Amsterdam quite a task keeping it in place. Of course it is not a carpet really, but regardless some careless onlookers treat it as such. What a mess. The brilliant idea to put an “it has always been here”-looking fence around it makes things clearer and cleaner. The piece is monotonous gray but also makes me feel playful: especially now that it’s not possible anymore I would like to stand—or better yet, jump—in it, being absorbed in this dotty ball pit.

Then there is Sophie van der Velde from Antwerp, a newcomer in gallery land. With Dutch artist Germaine Kruip the space is used as with a projection while it’s no projection. Well perhaps it is. The piece of geometric mirrors forms a puzzle. Its reflection neatly casts lights and shadows on the wall, small but bright. There it is, somehow shiny.

[famfemmeschrijft-blog]

Gallery visit Ed van der Elsken Archives: Me and You

Mario Testino’s photographs mixed in with Ed van der Elsken’s, it seems a rather far-fetched combination. On the one side Testino who is famous for glamorous, high-fashion and commercial pictures. On the other Van der Elsken who invokes a feeling of quotidian streetstyle and romantic bohemianism. But, here the former illustrates and illuminates how profoundly the latter has influenced him. Mario selected these photos for Me and You, implying a dialogue or an exchange of snapshots between him and Ed.

The exhibition is somewhat of a enigma. Only the press release handout indicates who has taken which photo. Indeed, it’s not an easy task to get it right by just looking. Standing still in front of a photo that pictures a girl in almost see-through underwear. She is looking out of the window to a snowy-mountainous scenery. I am positively convinced it’s a Testino. But no, the plaster-casted leg should have given it away: a Van der Elsken. I feel tricked, this is not some model, but just a girl that broke her leg while skiing.

Like a game of hide and seek I feel I am tested and on examination: how much do I know? It’s tempting to be lured into thinking Testino’s photo Not Alone of a couple having intercourse behind a park-tree for a Van der Elsken. I actually imagined it to be taking place in Amsterdam’s Vondelpark, while it’s in fact Sweden. As an admirer, Testino makes a clear case of showing his kinship with Van der Elsken’s work.

The two photographers share a pervasive “flâneurial” commonality and a preference for unique moments. And I distinguish another kindred spirit: upclose and very personal. Due to the pictures’ diaristic element it hardly ever becomes clear if it’s just a model or a lover of the photographer that is the subject here. Who are all those nudes? It’s sometimes almost possible to sense the subjective involvement of those behind and in front of the camera. Perhaps there is intimacy on more levels than immediately perceivable. Maybe Testino wants to demonstrate his Van der Elsken side. Possibly the exhibition could also be: Me is You. Walking back out, I pass a floor to ceiling image of a guy’s boxer concealing a full erection. There is no question about who took it: Testino.

[famfemmeschrijft-blog]

Gallery visit Annet Gellink: Rezi van Lankveld – Si tu sors, je sors

On large white walls hang small colorful paintings. A lot happens within these tiny frameworks, most a mere 40 by 50 centimeters. This solo exhibition with a title that translates as If you go out, you will see as I do, focuses on both painterly techniques as well as an improvisatory projection of the artist’s inner world. Here is a chance to see as she does.

Knowing that Van Lankfield has applied and subsequently removed several layers of paint, the urge to take a very close look is irrepressible. Within one canvas you can find thick brush strokes as well as light flowing, almost liquid-looking shapes. This technique of adding and erasing results in a visual conversation between the spectator and the artist; as onlooker I cannot help but zooming in and out, asking what it is I am seeing here, or am supposed to.

Then there is the tendency to associate. Are those clouds I see? Is that a horse? But no, its does not make sense; my sight seems to be playing tricks with me. These works are figurative in an ambiguous sense and allow ‘the subject and the painting to become one’[1]. Imaginary shapes can one moment make up a figure, and the other an unexpected nothingness. And if my eyes do manage to disassociate such figures from the rest in the first place, that subject soon coincides again with the rest of the shapes.

The works have a certain naive element to them: unsaturated colorful, and almost accidental. Brown Sun for example, depicts ‘a figure in a dress with white light falling on it, stepping towards the brown sun’[2]. After reading this, my eyes indeed find that figure and sun on the canvas. The rest of it describes two other yellow figures: ‘a man holding his hand in front of the woman's mouth as though he gives her something to eat’. Those my eyes find harder to distinguish immediately. I zoom out again. Ahh there it is! And it’s gone…

The playfulness of these pieces makes me feel like seeing for the first time. With sight not fully developed yet, and eyes not able to discern categories. It continues to make me wonder, this lingering feeling of sweet childlikeness, I can only describe it as vibrant drops of innocence. Have I now “gone out, and seen as she does”, as the artist intended?

[1] http://www.annetgelink.com/exhibitions/240/overview/

[2] http://www.annetgelink.com/exhibitions/240/overview/

[famfemmeschrijft-blog]

Schepper der verwarring Nelle Boer manipuleert met kunst

Hij staat me bij de bushalte op te wachten. Petje, oude sneakers, rolt een sjekkie. Zijn kleding kleurloos. Onderweg naar z’n atelier frommelt hij aan het vloeitje, valt me op: rusteloze handen. ‘Ik spreek mezelf vaak tegen, of zo lijkt dat althans in interviews’.

Nelle Boer is een kunstenaar die relatief veel media-aandacht genereert, maar doet dit zonder zijn eigen gezicht te laten zien. Door online personages te creëren speelt hij met thema’s als waarheid, identiteit en de macht van media én lokt daarmee heftige reacties uit. Op het moment werkt hij aan een nieuw project, het is dus mogelijk dat hij ons nu zonder dat we ons er bewust van zijn weer in de maling neemt. Ik interview hem eind 2015.

Het oude schoolgebouw waar hij anti-kraak een ruimte huurt, ruikt naar school en vroeger. De geur van linoleum, graniet en vooral: het handenarbeidlokaal. Veelkleurige glazen verfpotten, kunstwerken, een oude kinderwagen. Ook sculpturen van pur en ingelijste krantenartikelen, met prijskaartje: €5000 euro (niet verkocht). ‘Ik had nog opgeruimd, toevallig kwam de huisbaas net langs. Die vond het niet netjes genoeg. Maar het is toch een atelier?’

Zijn pet gaat af, driftig roert hij suiker door zijn koffie. De Zwollenaar schept werk dat het best omschreven kan worden als verwarring. Met zijn alter-ego’s maakt hij mensen boos, gaat hij de discussie keer op keer aan en staat daarmee in de spotlights. Het spelen van deze personages omschrijft hij als kunst an sich, een vorm die het misschien dichtst in de buurt van een performance of interactieve kunst komt. Zijn bekendste personage was de in 2014 debuterende ‘media-Marokkaan’ Nizar Mourabit. ‘Ja, ik noem mezelf leugenaar. Maar daar bedoel ik het manipuleren mee. Kunst is natuurlijk nooit een verslag van de werkelijkheid, altijd de werkelijkheid die de kunstenaar naar zijn hand zet. Vandaar “professioneel leugenaar”.’

Hij voldoet aan het beeld van de clichématige verwarde kunstenaar, balancerend op een dunne scheidslijn tussen briljant en wereldvreemd. Soms zegt hij incoherente dingen. We zitten in de geïmproviseerde zithoek van zijn atelier, twee stoelen en een tafeltje. ‘Sorry dat ik niets bij de koffie heb. Oh ja, jij hebt thee’. Hij praat binnensmonds en met een licht Overijssels accent. Studeerde aan de lokale kunstacademie en bewondert het werk van Beuys en Kafka. Prefereert de afgezonderde rust van Zwolle, ook al betekent dit dat veel musea en kunstenaarscollega’s op afstand zijn en hij vanaf een zijlijn meekijkt.

In een artikel schrijft hij: the double lives I live are a lot more interesting than real-life. Ik vraag hem of hij zichzelf saai vindt. ‘Ja dat ben ik denk ik wel. Ik hou niet van spannende dingen en leef teruggetrokken. Voor mijn gevoel neem ik niet echt deel aan de samenleving. Ik ben van nature iemand die zich snel aanpast, niet heel kleurrijk. Dat aanpassen helpt wel bij een personage aannemen.’ Hij begint te stamelen. ‘Ik heb altijd al het gevoel gehad nergens bij te horen. Daardoor blijf ik altijd met een afstand naar dingen kijken. Ik vind het interessant als kunstenaars niet simpelweg ageren, maar zich onderdeel maken van een club en van binnenuit, op een onverwacht moment opeens een tik uitdelen. Ik denk ook dat in deze tijd keihard ageren misschien niet eens meer werkt. Oh nu begin ik mezelf misschien al tegen te spreken...’ Hij krabt in z’n nek en begint weer te klingelen met zijn koffielepel.

Buitenstaander willen zijn maar je toch mengen, en daarmee reacties uitlokken. Word je liever uitgekotst dan omarmd? ‘In eerste instantie was ik juist wel daarvan, ageren, maar de beste manier is geloof ik om zelf met nieuwe dingen te komen. En op een gegeven moment krijgen mensen ook zoiets van; heb je hem weer. Ik wil graag laten zien dat het ook anders kan’. Later vertelt hij me dat wat hij er van vond toen hij voor het eerst een goede, lovende recensie ontving. ‘Daar ben ik toch minder blij mee. Ik wil graag een reactie, liever heftig dan niets’.

Achter hem hangt een van de portretten geschilderd door een alter-ego. Hij vertelt dat zijn diploma van de kunstacademie verkocht is, ook deze daad was een kunstwerk. Wel heeft hij het manifest van een imaginair kunstenaarscollectief staan. Op de foto van de ultrapopart-groep staat hij vijfmaal zelf, extreem herkenbaar en duidelijk gephotoshopt. Desondanks beseft niet iedereen dat er steeds dezelfde persoon afgebeeld is. Hardop prevelt hij ‘het lijkt wel of mensen het niet willen zien, alsof ze er niet op ingesteld zijn’. Hij speelt met rollen en identiteiten, ogenschijnlijk alsof het niets is. Al op academie liet hij een ander geluid horen en zonderde hij zich af, wat niet gewaardeerd werd door medestudenten. Hij hoorde er niet bij, werd een buitenbeentje.

  Hij heeft veel personages gespeeld. Dit doet hij voornamelijk vanuit zijn studio door het schrijven van artikelen, het maken van schilderijen en het vervalsen van bewijs dat hiervan de echtheid zou verifiëren, zoals uitgebreide profielen of certificaten en documenten van experts en kunstkenners. Zo trok hij aandacht met Conrad Boy in 2009, een fictieve schilder die in de vijftiger jaren David Hockney zou hebben beïnvloed. Er volgden meer. De vele maskers illustreren het voordeel van een outsider: gemakkelijker een rol aan kunnen nemen. Ik vraag hem of hij door andermans identiteit aan te nemen, het gevoel heeft wél ergens bij te horen. ‘Ja dan wel. Bij het laatste project [Nizar Mourabit] was ik eventjes iemand die met dezelfde vervelendheden werd bejegend [als Marokkanen vaak worden], en door die laatste groep juist omhelst. Dan voelde ik me eigenlijk meer een echt mens dan mezelf. Dat maakt het moeilijk om afscheid te nemen van een persoon. En daarna is het weer veel stiller geworden. Nu vindt niemand mijn mening nog belangrijk, maar “toen ik nog voor de Volkskrant schreef...”’, lacht hij schamper.

Boer schreef geruime tijd voor verschillende online en offline media, allemaal onder pseudoniem Mourabit. Op 21 oktober 2014 onthult hij zijn ware identiteit in een interview met de Correspondent. ‘Toen heb ik overigens een vergissing gemaakt. Ik had de laatste punt van de Volkskrant-column[1] nog niet geschreven en toen naar de Correspondent[2] ben gestapt: “nu ben ik klaar, dit is wat ik heb gedaan”. Daar had ik eigenlijk mee moeten wachten, om dingen op een rij te zetten. Ja, eigenlijk moet ik dan afscheid nemen van die figuur. Ik heb me een jaar lang in die rol ingeleefd. Natuurlijk heb ik hem zelf verzonnen maar toch moest ik ontwennen. Daar heb ik geen tijd voor genomen en reacties heb ik me daardoor meer aangetrokken.’ Zijn identiteit fluïde en maakbaar, creëert hij gemaskerd bewust interactie met hen waartoe hij niet behoort. Maar de consequenties hiervan zijn voor hemzelf niet zonder risico’s; het is niet makkelijk steeds weer op te gaan in een ander, zelfs al is die imaginair.

‘Ik probeer Nelle Boer helemaal te vergeten. In een rol denk ik niet meer na over wie ik zelf ben. Dat is wel riskant, dan raak je soms de grens van wie je zelf bent. En tegelijkertijd brengt dat de tofste dingen naar boven, hierdoor kwam Mourabit erg geloofwaardig over en  overtuigde hij mensen van zijn echtheid. Tsja... ik zat inderdaad nog met één been in die ene persoon en met die andere mezelf.’ Hij raakt zichzelf kwijt tijdens dit laatste project. ‘Als ik dingen teruglees denk ik: “heb ik dat geschreven?” Dat is echt bizar. Dat heeft ook wel te maken met sociale media en zo, en de inbox van Mourabit was altijd veel interessanter dan die van mijzelf. Dan wordt het helemaal lastig om het te scheiden.’

Niet alleen voor de kunstenaar is het verzonnen personage problematisch. Naast lovende recensies zijn mensen zijn boos, onthutst en reageren massaal. Ze voelen zich gefopt, noemen het geen kunst maar kul[3], Nelle een aandachtstrekker, sneu en crimineel en de actie ongeoorloofd[4]. En dat zijn alleen nog artikelen, opiniestukken en columns. Zogenaamde reaguurders (let op: mensen die onder een nickname – dus niet hun eigen naam – online een reactie achterlaten) gaan nog veel verder. In een tijd waarin het online toch al niet duidelijk is wie achter een account zit blijkt het extra pijnlijk wanneer identiteitssimulatie aan de kaak gesteld wordt.

Wat hij hiermee wil bereiken is niet zonneklaar. Waartegen denk je dat liegen helpt? ‘Het helpt om te laten zien dat iets anders kan. Op die manier laat je toch verrassende dingen zien, en dat kan ook alleen op die manier [van binnenuit]. Ik geloof niet dat er andere kunstenaars zijn die zichzelf zo profileren’. Ik opper dat hij hiervoor ook een politiek statement kan maken, of actievoeren. ‘Nou, ik hou er zelf totaal niet van om in de schijnwerpers te staan. Misschien dat ik daarom ook wel de alter-ego’s naar voren schuif, dan kunnen zij de reacties opvangen. Het heeft te maken met dat wat ik dan doe ook niet zozeer over mij gaat. Uiteindelijk wil ik dat men kijkt naar en het heeft over wát ik laat zien. In kunst gaat het over mensen meenemen in je verhaal. Dus daarom heb ik misschien specifiek daarvoor gekozen. Ja, vragen als “is dit kunst” of “waarom is dit kunst” – als dat aan een kunstenaar gevraagd wordt gaat het eigenlijk altijd mis’. En dan: ‘Daar moet ik nog maar eens goed over nadenken’.

Als buitenstaander is hij in een geschikte positie om uit te dagen. ‘Ik doe iets wat niet mag, maar ik zeg wel recht in je gezicht dat ik dat doe. Zo van: “wen er maar aan”. Om mensen uit te testen en zo’. Alleen zij die afwijken kunnen je dwingen opnieuw te kijken. ‘Tsja, dingen die mensen klakkeloos aannemen en geloven, die je niet zeker kunt weten – daarmee moet je oppassen. En ik vind dat media onderwerpen behandelt waarbij dat nogal tricky is. Media drukt al snel een stempel op iets, maar je moet je afvragen of die duiding wel klopt.’

Dus eigenlijk vind je het vervelend als anderen niet de waarheid vertellen? ‘Ik zie bijvoorbeeld kunstenaars die uit hun nek kletsen, die kunst presenteren alsof het van hun is terwijl dat niet zo is. Dan heb ik heel erg de behoefte om daarop te wijzen, om dat te zeggen tegen mensen. Dat iemand liegt. Terwijl ik dat zelf natuurlijk ook doe. Maar ik vind daar wel een verschil in zitten; ik heb een duidelijk doel van tevoren. En ik doe het niet alleen maar om te pesten ofzo. Én ik ben uiteindelijk heel eerlijk over het feit dat ik gelogen heb. Ik probeer altijd alle feiten op een rij te zetten en die allemaal te vergelijken. Uiteindelijk zou ik natuurlijk iedereen die liegt moeten omarmen, maar dat lukt nog niet’.

Zijn kunstenaarschap is er een van schuren. ‘In kunst gaat het om verwondering, daar ben ik in eerste instantie mee bezig, maar uiteindelijk prik ik het door. Dan heb ik twee verschillende rollen. Tsja, ik zit ook een beetje hardop na te denken natuurlijk... Die eerste rol is een andere dan de tweede. Slaat dat ergens op? Nou ja, volgens mij wel.’ Wéér geklingel, is die koffie nu nog niet op?

Ik wil foto’s maken, pak mijn camera uit m’n tas. ‘Goed, maar liever niet van mij’. Ik weet hem toch te overtuigen, maar het lijkt wel of het te dichtbij komt. ‘Ik kan je ook wel foto’s sturen hoor’ verzekert hij me meerdere malen. Hier in Nelle’s atelier, omringt door werken van zijn hand, boeken en authenticiteitcertificaten is het me niet meer duidelijk wie ik voor me heb. Speelt hij de perfecte rol van kunstenaar? Er rest mij nog één vraag: heb je eigenlijk veel gelogen vandaag? ‘Nee, ik maak onderscheid tussen dat werk als kunstenaar en het praten óver mijn kunst. Ik merk wel wat mensen twijfelen aan wat ik zeg. Maar ik heb er niet zo veel belang bij om over mijn eigen kunst dingen te zeggen die niet waar zijn. Ik ben in het dagelijks leven, als mezelf, eigenlijk het tegenovergestelde en misschien té eerlijk. Dan vraag ik me achteraf af: had ik dat nu wel moeten zeggen?’

[1] http://www.volkskrant.nl/opinie/laat-ons-marokkanen-eindelijk-nederlander-onder-de-nederlanders-zijn~a3767423/?akamaiType=FREE

[2] http://decorrespondent.nl/1935/Zo-word-je-een-veelgevraagde-mediamarokkaan/59504050-736d71a8

[3] http://www.nrc.nl/handelsblad/2014/10/25/nizar-mourabit-identiteitsfraudeur-verschuilt-zich-1431221

[4] http://www.trouw.nl/tr/nl/5133/Media-technologie/article/detail/3773921/2014/10/22/Nizar-Mourabit-de-mediamarokkaan.dhtml

[famfemmeschrijft-blog]

Sapori Pugliesi

De chef is net uitgegeten, kruimels liggen nog op tafel. Er staat brood en gemarineerde olijven tussen volle wijnglazen. Smaken uit Puglia, de hak van de laars. Andere gasten bestellen in het Italiaans, ik doe mijn best: ‘grazie’. Overtuigend klinkt het niet, maar ik krijg een warme glimlach terug.

De zaak is klein, zoals nonna’s keuken. Er zijn 10 stoelen. De harde TL-verlichting zorgt dat oma alles goed kan zien. We zien een bonte verzameling van grote Chianti-flessen, gekleurde tegeltjes, trossen knoflook, rood-wit-groene vlag. In Italië weet men: is het eten goed, dan doet interieur er niet toe. Wie bezoekt er immers een lelijk restaurant waar matig wordt gekookt?

Er is geen volledige kaart, wel een allervriendelijkste uitleg over het dagaanbod door de mamma in dit verhaal. De pappa drinkt in de keuken een glas wijn, dochter zwermt rond de vitrine. Zoals bij la famiglia thuis.

De antipasto misto is een fijne eetlustopwekker van ingelegde groenten, kaas en vleeswaren, recht uit de voorraadkast. We eten een decadent huiselijke ragù van worst en uiteenvallend rundvlees (€13,50) en een delicate melanzana alle parmigiana (€6,50) van aubergine, mozzarella en tomaat uit de oven. De torta di limone is afwisselend zoet-zuur en ouderwets lekker.

Verdienen we niet allemaal een nonna die ons liefdevol vetmest met familieklassiekers en ons Italiaans leert (inclusief handgebaren)? Wie niet zo’n oma heeft kan hier terecht. Natuurlijk, in de hak doet geen restaurant zo zijn best Italiaans te zijn, en het Amerikaanse accent van de hoogblonde eigenaresse is erg opvallend. Maar ik speel graag mee. De pan ragù staat immers niet voor niets de hele dag te pruttelen. ‘Ciao!’

Waar te vinden?

Weteringschans 187d

[Edit: helaas is Sapri Pugliesi door privéomstandigheden inmiddels gesloten]

La cucina povera De regio Puglia staat bekend om la cucina povera: de armeluiskeuken. Vaak omschreven als een kookstijl voortgekomen uit schaarste: een beetje boers, niet heel verfijnd. Uiteindelijk draait het er vooral om ingrediënten en smaken tot hun volste recht laten komen, een kunstvorm op zich.

Ragù Ragù is de originele versie van (de overigens Amerikaanse) bolognese-saus. Overkomsten zijn tomaat en vlees, maar de Italianen maken er uiteraard een culinair hoogstandje met slechts één regel: heel veel tijd en liefde.

Mamma en pappa restaurant Eetestablishment in de stijl van een cafetaria met het gevoel van thuis. De gerechten zijn eenvoudig en hartverwarmend. Vaak helpt de hele familie mee, is de ambiance comfortabel, en het eten voornamelijk huisgemaakt, traditioneel en voedsel voor de ziel.

[famfemmeschrijft-blog]

Viezigheden: wit bloed

Soms vallen er puzzelstukjes samen terwijl je niet eens wist dat er nog gepuzzeld kon worden. Ooit schreef ik essay met een vergelijkbare titel. Een antropologische verkenning over de symboliek van lichaamssappen in een klassiek etnografische setting, bij de Zuid-Soedanese Nuer. Dat was in 2009.

 Een van de conclusies die ik trok was dat bloed en melk, afgezien van hun biologisch nut, vergelijkbare functies vervullen. Maar ook: bloed en melk zijn niet zo verschillend. Behalve de kleur dan. In koe- en moedermelk zit witte bloedcellen, en het kan bloed bevatten. Ugh.

Rooie melk.

Afgelopen week zag ik foto’s van Franse fotograaf Frédéric Fontenoy uit de serie Alkama. Mooie beelden van, je raadt het al: melk en bloed. Een gemarmerde storm van vloeistoffen die contrasteren en mêleren. Het organisch gewervel wekt reacties op: griezelig, vies, macaber. Mooi, ook. Maar waarom is dit controversieel? Hebben we niet allemaal bloed door onze aderen stromen? Zijn we niet groot geworden op melk?

 Toch weer even terug naar wat ik ooit schreef. Melk en bloed worden gezien als grensoverschrijdend. Dat zit zo: we kennen vele scheidslijnen in ons denken, in dit geval tussen binnen en buiten het lichaam. Maar bij zowel bloed als melk staan deze niet vast, het kan van binnen naar buiten (en vice versa). Hetzelfde geldt overigens voor dingen als pus, uitwerpselen en sperma (kom maar op met die associaties!). En ook: zo lang dit nog in het lichaam zit is er niets aan de hand.

Taboes dus. Maar waarom heeft dit zo veel aantrekkingskracht?

Mary Douglas gebruikt de term vervuiling (pollution) om te omschrijven hoe taboes omtrent onreinheid tot stand komen: in reactie op het overtreden van maatschappelijke grenzen. Dat werkt als volgt. De sociale situatie (duidelijk omschreven scheidslijn, namelijk binnen en buiten) wordt ter discussie gesteld door de fysieke werkelijkheid (het overbrengen van lichaamssappen, bloed en melk). Wanneer deze van binnen naar buiten gaan, of andersom, of, in dit geval mengen, past het niet in de duidelijke classificaties en worden ze gevaarlijk.

En spannend vooral.

Want ja, als je niet zo weten dat het op deze foto’s om bloed en melk zou gaan, is het ook niet zo mooi meer. Dan is fascinerende een beetje weg.

Waarom de fotograaf hiervoor koos is niet helemaal duidelijk. Wil hij taboes doorbreken? Mensen confronteren met hun classificaties? Of vindt hij de kleurencombinatie gewoon mooi?

Wat het ook is, ik ben in ieder geval nog niet uitgepuzzeld.

Frédéric Fontenoy’s werk: http://www.fredericfontenoy.com/alkama.html

[famfemmeschrijft-blog]

Lessen en leren vergeten

 Onderweg naar Crea Café betwijfel je of je er als student ooit gegeten hebt. Hoogstwaarschijnlijk wel...

Ah nostalgie!

...maar de enige herinneringen zijn drankjes na college.

Telkens verwachten jullie de verkeerde route te hebben genomen, en eenmaal binnen wordt het niet duidelijker. Waar mag je zitten? Niemand merkt jullie op wanneer je uitdrukkelijk langs de bar schrijdt.

Crea is studentikoos: het laat je terugverlangen naar een simpeler tijd. Kleine kaart, net-niet Spartaanse inrichting, tweedehands meubels, rumoerig. Typisch kot eigenlijk.

Als student wordt er van alles verwacht waarop je niet voorbereid bent. Deze plek lijkt een verlengstuk van dat idee. Je wacht en je wuift, maar er komt niemand. Uiteindelijk begint het te dagen: bestellen moet aan de bar.

Daar vind je opeens de gehele bediening, en dat zijn er veel. Het is lunchtijd. Je bestelt verse jus, en gin-tonic voor je tafelgenoot die een vrije dag heeft. Aan tafel blijkt de tonic-fles al weken open, en bekijk je een kaart inclusief bruingele flats. Jullie hopen op een onschuldige pindakaas-en-hummus-combinatie. Misschien hoort smoezeligheid bij studeren.

Terug naar de bar om te vragen naar de dagsoep. Die is op. Dan maar weer dat plakkende geplastificeerde printje erbij. Eenmaal een pittige tosti en een broodje hummus en groenten die niet op de kaart staat. Tien minuten later is daar een verontschuldigende bediening: ham in plaats van hummus. Of je het alsnog wilt? Neen. Het wachten gaat verder.

De tosti komt met inwendige ketchup. Niemand weet waarom. Het verlate broodje is prima. Klassieker na: thee en bier. Zelfs dat laatste is matig.

Onderweg naar de wc’s alweer verdwaald en het vermoeden dat je, nog steeds, getest wordt. Dan de confrontatie: studenten wassen hun handen niet. Je begrijpt niet dat persoonlijke hygiëne niet onderwezen wordt.

Van nostalgie is weinig over. Je hebt iets in je maag, duur was het niet. De rest een trip-down-memory-lane om nooit te vergeten.

[famfemmeschrijft-blog]

In(k) je zelf

“Welcome to the club” zei mijn tattooist toen hij uitgeprikt was. Ik zette bijdehand mijn nep-niet-begrijpende-gezicht op en vraag “oh, is er club?” wat hem geloof ik het gevoel gaf dat ik m’n gloednieuwe en allereerste tatoeage helemaal niet zo interessant vond. Verder maar naar de pleister en instructies. Ik kan alleen nog denken: “oei, ben ik nu een slecht clublid?”

Op de valreep bezoek ik twee maanden later Body Art in het Tropenmuseum. “Ja, zeker nu zelf een tattoo hebt moet je het écht zien!” riep een vriendin. Doordat ik ooit een vak volgde dat de ietwat fantasieloze naam ‘Antropologie van het Lichaam’ had toebedeeld gekregen maakte tentoonstelling door alles wat ik al over lichaamkunst wist iets minder indruk maakt dan op die enthousiaste vriendin. Maar goed, alsnog een excuus om mooie beelden bekijken.

De expositie bevat inderdaad veel esthetisch verantwoorde plaatjes. Beginnend bij een video van een man die volledig geplamuurd is om de tatoeages te verbergen die zijn lichaam van top tot teen bedekken. Langzaam verwijdert hij de schminck. Verder zien we veel piercings, gesleten tongen, onderhuidse implantaten, McQueen schoenen (ik slaak: “zó mooi!”) die doen denken aan lotusvoetjes, permanent ingesneden gezichten en een kleinzoon met het kampnummer van zijn grootvader op z’n arm, heel symbolisch. Uiteenlopende expositie dus.

Ik blijf vooral hangen bij: is dit nu mijn club? Niet dat ik me er niet mee wil associëren, maar meer: is dit eigenlijk wel een club, want wat hebben deze mensen daadwerkelijk gemeen? De expositie is zorgvuldig samengesteld, maar illustreert duidelijk hoe uiteenlopend lichaamskunst kan zijn. Laat ik daarom even teruggaan naar tatoeages, de clan waartoe ik zou behoren...

Tattoo’s zijn trendy en overal. Dat maakt het clubwezen toch een stuk minder overtuigend. Lichaamsinkt is er van over de hele wereld en met verschillende vormen en ideeën erachter, kleurrijk of juist ingetogen. De duizenden jaren oude traditie was ooit vooral voor bereisde zeelui, gevangenen, gangleden en bikers. Maar de tatoeage vind haar oorsprong in een setting waar het niet los te zien is van symboliek en ritueel. “Stammen” gebruikten deze vorm van lichaamskunst om een overgang te duiden, een zogenaamde rite de passage, of te laten zien waar je bij hoort (en vooral: wie er niet bij hoort). Is het enige wat er overeenkomt met hen en mij niet gewoon gepijnigd worden met een naaldje inkt?

Tattoos zijn niet alleen meer voor de lefhebbers of hun afstammelingen maar tegenwoordig die zichzelf willen identificeren als anders en een statement te maken. Nu het ‘in’ is geldt het omgekeerde: mensen willen anders zijn dus nemen ze géén tatoeage. Dus wat zegt een tatoeage tegenwoordig nog over je identiteit? Doe het dat überhaupt nog wel? Ik dacht er al een jaren over een tatoeage te laten zetten, maar het feit dat ik ook mensen wat het best omschreven kan worden als “De Mutsen Stam” mee zag schrok me af. Dat was dus een groep waarmee ik me niet wilde associëren. Uiteindelijk besloot ik dat ik het voor mezelf deed, over mijn identiteit zegt het weinig. En waarom m’n tatooist bovenstaande zei weet ik niet, misschien deelt hij de wereld gewoon in als:

wel

of

geen

tattoo. Simpel. Oh, m'n tattoo is overigens redelijk pietepeuterig. Misschien is hier een sub-club voor?

[famfemmeschrijft-blog]

Geobjectificeerde ziel

Er gaat dat mythische verhaal… In sommige culturen zijn mensen zó op hun hoede wanneer iemand hen wil fotograferen dat ze dat veelal weigeren. Ze zijn er van overtuigd dat de ziel gestolen kon worden in het fotografieproces. Misschien een mooi fabeltje, maar het zet me wel aan het denken: neemt een foto misschien echt iets weg?

Heel gek is het niet. Binnenin filmcamera’s en moderne SLR’s bevindt zich een spiegel. In de Maya religie en cultuur worden spiegels beschouwd als poorten naar het bovennatuurlijke of transcendentale, waardoor goden en voorouders zich tussen deze werelden kunnen bewegen, en passeren. Groot gevaar dus. Kijk niet in de spiegel, ook niet in die van de fotograaf. Op het nemen van foto’s in een kerk staat in sommige Mexicaanse steden zelfs gevangenisstraf. En van kinderen worden al helemaal geen foto’s gemaakt; die zijn veel te vatbaar om dan hun lichaam te verlaten.

Het eeuwenoude gezegde dat ogen spiegels van de ziel zijn klinkt nu best logisch. Of in ieder geval, misschien zit er wel wat in. Tegenwoordig duikt soms de ‘ik zou willen dat mijn ogen foto’s konden maken’-quote op, met onduidelijke afkomst en volstrekt onzinnig. Mensen willen helemaal niet dat hun ogen foto’s kunnen maken, daar hebben ze immers hun smartphones al voor. Verlangen ze niet eerder hun belevingswereld kunnen overbrengen? Of ehm… hun ziel, laten we maar zeggen.

Het blijft fascineren: dat door de ogen een foto iets innerlijks kan grijpen. Dat het in plaats van een momentopname is het iets veel diepers portretteert en/of zelfs afpakt. En ja, er gebeurt wel degelijk iets wanneer je gefotografeerd wordt, naast ongemakkelijkheid van je glimlach of zelfbewustzijn over de activiteit die je normaliter zonder enig besef doet.

Roland Barthes komt in Camera Lucida met het statement dat een foto een moment reproduceert en blijft reproduceren terwijl dat enkel iets was. De foto beïnvloed de realiteit dus door het moment te “stelen”. Hierdoor is het portret ver verwijderd van de identiteit of ziel van degene die gefotografeerd word. Barthes stelt zelfs dat door het heden in het verleden te plaatsen de foto suggereert dat het gefotografeerde object eigenlijk al dood is.

Zoals je moeder vroeger zei: ‘denk aan je houding, je weet nooit wanneer iemand onverwachts een foto van je maakt’. Door de constante mogelijkheid gefotografeerd te worden verandert je pose, bewustzijn, etcetera, én vermoord eigenlijk nogmaals de spontaniteit van het moment. Compleet geïnternaliseerd zorgt dit er misschien wel voor dat je ziel, als die bestaat, nooit tot z’n recht komt. Wordt op deze manier de ziel doodgecultiveerd voordat hij überhaupt gezien kan worden?

Sinds kort maak ik zelf foto’s met een oude spiegelreflex. Geliefden zijn favoriete objecten. Mijn vriendje kijkt nietsvermoedend met grote ogen de lens in. Zijn hart had ik toch al, dat zieltje kan er nog wel bij.

[famfemmeschrijft-blog]

Bagage: beperkte beschouwing

Op een regenachtige middag vraagt mijn moeder me haar moderne kunst te laten zien. Naar het Stedelijk dus. Sindsdien zul je me nooit meer horen zeggen dat animatiekunst voor mij niet echt werkt. En als ik niet zo gebiologeerd had staan kijken naar The Charade van Indonesisch kunstenaarstrio Tromarama had ik me nu misschien nog kunnen herinneren hoe ver mijn mond open viel bij het zien van deze video.

In een donkere zaal vol videoschermen en geluid uit alle hoeken sta ik vastgekluisterd aan een koffer-drama. Zonder eigenaars staan ze op herkenbare plekken als een koffietentje en een speelplaats, of rijden ze een garage of een metaaldetector door. De stop-motion beelden wekken veel vragen op. Van wie zijn deze koffers? Wat zit er in? En direct realiseer ik me dat ik deze vragen mezelf veel minder zou hebben gesteld wanneer er mensen in plaats van koffers in beeld waren.

Er zit een aftandse oranje koffer achter een computer in een viezig kantoortje, en ik smelt: och arme. Twee staan zo dicht tegen elkaar in een hal dat ze haast lijken te zoenen. Wat lief! Ik begin steeds minder na te denken over hun inhoud. Een bekraste zwerfkoffer die op straat slaapt, een paar ijdeltuiten voor de spiegel, wat kleurrijke hangjongeren die op een trap chillen.

Ze zijn met zovelen dat er iets verschuift. Die met grijs streeppatroon vind ik maar saaie kantoortypes. Maar wanneer en waarom ben ik opgehouden met mezelf vragen te stellen over de inhoud? The Charade houdt me een spiegel voor met daarin de werkelijkheid; mijn gecategoriseerde werkelijkheid. Natuurlijk heb ik concepten en classificaties nodig om de wereld te begrijpen, maar ook bij het kijken naar een kunstwerk? En wat mis ik daardoor allemaal?

Een deel van het publiek gaat zitten bij de beelden, een beetje terloops en op de grond. Alsof ze geïnspireerd worden door de eenvoud ervan. Een blauwe koffer voor een urinoir werkt gegiechel en gelach op. De werken zijn inderdaad vaak humoristisch en speels, wat ook versterkt wordt door de stop-motion-techniek die normaliter vaak voor kinderanimatie gebruikt wordt. Tromarama zegt zelf over hun werken graag de frictie tussen het analoge (de objecten) en het digitale (de technologie) willen benadrukken. Ze adresseren onder andere moderniteit en animisme en zijn nieuwsgierig naar de verbanden tussen heden en verleden, maar er zit zo veel meer in.

De associatie met hokjes-denken en de vragen die daarop volgen worden vergezeld door de onbehagelijke realisatie dat ik dit allemaal meeneem het museum in. Maar dat je je eigen concepties meebrengt is vrij normaal toch? Kunst maakt vaak dat wat zich aan het gewone zien onttrekt zichtbaar, in dit geval mijn perceptie en/of perspectief die is geworteld in mijn blik en ervaring. Tromarama’s werk doet een beroep op en vergt van mij een inwendig inzicht en ik wordt als toeschouwer vooral met mezelf geconfronteerd. Misschien is het precies die ervaring van mijn eigen werkelijkheid die ook de basis vormt voor hoe ik kunst ervaar; dan is dit kunstwerk voor mij als spiegel een heel subjectieve oogopener. Koffers zijn symbolen, het antropomorfiseren van objecten, ik als oordeler. En hoe erg is het als je in de veilige omgeving van het museum aan jezelf zichtbaar gemaakt wordt? Is het misschien het enige wat er aan kan schelen dat je mist waar het werk over gaat? Of is dit juist wat zich aan het gewone zien onttrekt? Door al dit denken vergat bijna het eerste en ook laatste wat ik bij het zien van The Charade opmerkte: wat slepen we toch veel bagage met ons mee.

PS. Tromarama’s zingende bankbiljetten Happy Hour bij de ingang vond ik ook briljant. Ga het vooral zien.