Đi tìm liều thuốc tinh thần trong những biểu tượng cổ xưa
Bất cứ khi nào cảm xúc tiêu cực vượt quá tầm kiểm soát, bản năng sẽ mách bảo chúng ta tìm đến một chỗ dựa tinh thần. Đó có thể là thần linh, là người trần mắt thịt hoặc là một cỗ bài Tarot.
Chúng ta mong đợi gì ở một cỗ bài Tarot?
Ngày càng có nhiều người trẻ đi tìm ý nghĩa cuộc đời mình trong những lá bài, chòm sao cùng các biểu tượng huyền học. Khởi nguồn là trò chơi của giới thượng lưu Ý vào thế kỷ XV, suốt một thời gian dài Tarot bị xem là công cụ để giới pháp sư – phù thuỷ giao tiếp với thần linh và ma quỷ. Trải qua bao cuộc đổi dời trên địa cầu, các cỗ bài cổ xưa chẳng những không bị đào thải mà còn đang được sùng bái hơn bao giờ hết trong kỷ nguyên kỹ thuật số. So với những biểu tượng tín ngưỡng được tạo nên bởi thế hệ trước như Đức Phật, Bồ Tát, Chúa Trời, Khổng Tử… thì các Millennials (sinh vào khoảng thời gian 1981 – 1996) và Centennials (sinh từ 1997 đến 2012) xem 78 lá bài ẩn chứa thông điệp từ vũ trụ kia có vẻ hấp dẫn, thực tế hơn nhiều. Xét cho cùng, xã hội càng không ngừng biến động, loài người càng không thể ngừng bất an. Ở thời đại nào đi chăng nữa, chúng ta vẫn sẽ đi tìm niềm an ủi giữa cơn khủng hoảng nơi thế giới siêu linh.
Trong trường hợp bạn chưa biết thì Tarot là một hệ thống các lá bài gồm 78 lá được thể hiện qua những hình vẽ mang tính tượng trưng và triết lý. Một bộ bài Tarot chuẩn có 22 lá Ẩn chính (Major Arcana) – đại diện 22 hình thái phát triển của một con người, và 56 lá Ẩn phụ (Minor Arcana) được chia thành 4 nhóm tính chất (Wands, Cups, Swords, Pentacles) – tượng trưng cho các khía cạnh của đời sống. Nói cho đơn giản, thế giới trong cỗ bài Tarot mô phỏng vòng đời xã hội thu nhỏ còn bạn – người tìm kiếm sự giúp đỡ – chính là nhân vật chính.
Nhiều người bạn mỗi khi bất thình lình biết được tôi có biết chút đỉnh về Tarot liền sẽ hỏi các câu đại loại như: “Khi nào tớ giàu?”, “Khi nào tớ có người yêu?”, “Khi nào nên lấy chồng?”. Những lúc đó, tôi chỉ gỏn lọn đáp: “Khi nào cậu muốn.”.
Đa số mọi người vẫn nghĩ về Tarot như là một hình thức bói toán nhìn thấu được tương lai. Điều đó vừa đúng lại vừa không đúng, bởi vì chúng ta đâu chỉ có một tương lai? Tôi tin bạn đã từng từng tiếp xúc với thuyết đa vũ trụ và các chiều thời gian song song ở đâu đó, có thể là trong tài liệu nghiên cứu khoa học (học thuyết của Einstein chẳng hạn) hay các tác phẩm văn học, điện ảnh đại chúng. Từ Doraemon, Sailor Moon đến Your Name và Avengers: Endgame đều nhắc tới một nguyên lý: Một thay đổi quyết định trong hiện tại có thể thay đổi cục diện tương lai. Vậy nên tuỳ vào trạng thái tại thời điểm ấy của người hỏi cũng như cách thức trải bài mà Tarot sẽ trả ra một hoặc nhiều kết quả tương ứng. Sau tất cả, lựa chọn nằm ở bạn chứ không phải trong tay Đấng cứu thế vô hình nào đó.
“Chúng tôi không thực sự đọc vị tương lai. Chúng tôi sử dụng những biểu tượng quen thuộc vốn đã tồn tại qua hàng thế kỷ để lần gỡ các vướng mắc trong suy nghĩ của chính bạn, rồi từ đó, giúp bạn xác định hướng đi tốt nhất cho mình.” - Trích bài viết “The Psychology of Tarot Cards” (Carl Cervantes) trên trang Medium.
Thế thì chúng ta có thể trông đợi gì ở một cỗ bài cổ xưa? Không có giới hạn nào cho chủ đề của cuộc chuyện trò tâm linh, nó có thể xoay quanh các vấn đề thường nhật - một góc nhìn mới cho mối quan hệ bế tắc, một lời khuyên hành xử, một phép so sánh khách quan giữa hai lựa chọn nghề nghiệp, một định nghĩa cụ thể cho cảm xúc không biết gọi tên…, và cũng có thể chạm tới những vấn đề to tát hơn, chẳng hạn như “Đại dịch COVID-19 sẽ còn kéo dài đến khi nào và tôi nên chuẩn bị trước điều gì?”.
Cuộc đại khủng hoảng mang tên “mất kết nối”
Chúng ta đang sống trong một thời đại bất an. Như Yuval Noah Harari đề cập trong cuốn “21 Lessons For The 21st Century”, các cư dân địa cầu đang mất niềm tin vào các thể chế xã hội. Không còn “chân lý” nào để ta dựa vào, nhân loại buộc phải bước ra khỏi cái kén an toàn tồn tại vài thập kỷ qua để xác định hướng tồn tại và phát triển mới cho mình.
Chúng ta đang sống trong một xã hội phân mảng, bởi không còn mấy sự hiện diện của những lãnh tụ tinh thần được thần thánh hoá – người mang đến thứ tín ngưỡng mạnh mẽ, có khả năng kết nối và dẫn dắt chúng ta tiến về phía trước.
Chúng ta là những cá thể nổi trôi trong một thế giới mất kết nối. Internet có thể trao cho nhân loại tự do thông tin cùng cơ hội kết nối toàn cầu, song đồng thời, khi không có một hệ thống giá trị để tựa vào, một lý tưởng để hướng tới, ta trở nên lạc lõng. Và trên cuộc hành trình đi tìm giá trị sống cho riêng mình, nhiều người đã đánh mất kết nối với chính tâm hồn, mà theo cá nhân tôi, là khởi nguồn của hầu hết những cuộc khủng hoảng tâm lý thời hiện đại. Trầm cảm là khi ta đánh rơi ý niệm về giá trị của bản thân, đổ vỡ trong một mối quan hệ thường là vì bạn đã nhầm lẫn giữa thứ mình thích và điều mình cần, nỗi sợ thất bại có khi là bởi ta không tìm được mối liên kết giữa khả năng hiện tại tới hình ảnh lý tưởng đặt ra…, đó là những gì tôi quan sát được trong một vài năm xem Tarot của mình.
Vậy thì Tarot giúp được gì cho tâm hồn “mất sóng” của chúng ta? Hãy hình dung tới việc đơm nút áo, nếu mỗi người là một chiếc nút đơn lẻ thì câu chuyện do Tarot tạo nên chính là sợi chỉ luồn qua tâm, xâu ta vào với dải lụa cuộc đời. Bản thân cỗ bài Tarot có thể nói đã là một sản phẩm kể chuyện thành công bậc nhất của nhân loại, chứa đựng 78 lát cắt cuộc sống mà bất kỳ ai cũng sẽ tìm thấy mình trong đó. Một khi có thể nhận thức mình là một phần không thể tách rời của vũ trụ, với những băn khoăn và trăn trở thường tình, rằng mỗi chướng ngại trước mặt đều có ý nghĩa nhất định đến sự phát triển trong tương lai, thì chúng ta hẳn sẽ phần nào an tâm bước tiếp.
Nhưng đừng lầm tưởng Tarot là “hòn đá của nhà giả kim” hay cây đũa phép Cơm Nguội trong Harry Potter để mà bày biện hết đường đi nước bước một đời lên bàn ăn cho bạn chọn. Chúng chỉ đưa ra các lời gợi ý, gợi mở để bạn từng bước đào sâu vào thế giới nội tâm, học cách thấu hiểu và nhất là, chấp nhận chính mình.
Hành trình đi từ miền ánh sáng vào bóng tối tinh thần
Thường thì phải khi cảm xúc đi xuống tồi tệ lắm, nhiều ngày liền không nhìn thấy ánh sáng mặt trời, tôi mới dám lôi bài ra để nghiêm túc thiền định. Bộ Aleister Crowley Thoth Tarot mà tôi gắn bó 5 năm qua được cái thẳng tính, không “thương hoa tiếc ngọc” chút nào (bạn đã biết mỗi cỗ bài Tarot là một linh hồn mang cá tính riêng chưa ấy nhỉ?). Điểm khiến Tarot trở thành công cụ hỗ trợ việc tự chữa lành tinh thần hữu hiệu, theo tôi, nằm ở việc trên một lá bài luôn thể hiện hai mặt sáng – tối của vấn đề. The Fool có thể là lời động viên ta bước vào cuộc hành trình mới, gạt bỏ toan tính để nhìn đời bằng ánh mắt ngây thơ nhưng trong trường hợp khác, lại mang nghĩa nhắc nhở bạn đang quá khờ khạo và bất cẩn. The Devil thường khắc hoạ nỗi ám ảnh mù quáng trong một mối quan hệ độc hại, nhưng có lúc, nó lại khẳng định cho nền tảng cam kết bền vững hay sự say mê tuyệt đối giữa hai con người. Dù thích hay không thì khi đối diện với cỗ bài, bạn vẫn sẽ phải đối mặt với những mảng tối tâm hồn mà bao lâu qua lảng tránh, vô tình hay hữu ý. Một cuộc hành trình không mấy vui vẻ lúc đầu nhưng thoả mãn về sau.
“Chúng ta không bao giờ dung thứ cho người khác, vì chúng ta tự biết mình tội lỗi. Chúng ta bảo dưỡng lương tâm của chúng ta, vì sợ nói sự thật ra với người khác; chúng ta nương mình trong tính tự tôn tự đại, vì sợ nói ra sự thực với chính mình.” – Trà Đạo (Kakuzo Okakura)
Hãy thẳng thắn đi nào: Liệu bạn có đang thực sự chấp chận toàn bộ con người mình, kể cả trong những khoảnh khắc không hề tốt đẹp? Chấp nhận ở đây không phải là nhận biết rồi gạt nó sang một bên, hay cố gắng tìm ra vài ưu điểm để “đè lấp” lên nó đâu nhé. Bạn có yêu thương “cái tôi” hèn mọn, tự ti, bất an, ích kỷ, thiếu chín chắn, hay giận dữ, thích kiểm soát của bản thân không?
Gần đây, tôi đang đọc một quyển sách về tâm hồn – “Care Of The Soul - A Guide For Cultivating Depth And Sacredness In Everyday Life”, thấy tâm đắc đến độ như chân lý được ném trúng đầu (Mà đúng là cuốn ấy đã rơi trúng đầu tôi thật, lúc tôi đang lục lọi trong một tiệm sách ở Kathmandu). Khác với cách tiếp cận lý trí như nhiều nhà tâm lý học khác, Thomas Moore chia sẻ góc nhìn của ông về tâm hồn cùng sự chữa lành theo một hướng tâm linh và tràn đầy sự cảm thông hơn. Trong thời gian còn làm chuyên gia trị liệu, Moore nhận thấy hầu hết các khách hàng khi tìm đến ông đều bày tỏ mong muốn được chữa trị tâm lý dứt điểm, như thể cầu xin bác sĩ phẫu thuật hãy cắt bỏ “khối u” xấu xí kia ra khỏi bản thân. Thế nhưng, làm như thế chẳng khác nào bạn đang tự phủ nhận chính mình. Bất cứ sự vật, sự việc trong vũ trụ nào cũng tồn tại mặt đối lập: Ánh sáng – Bóng tối, Nóng – Lạnh, Hoà bình – Chiến tranh, Loài săn mồi – Con mồi, Lý trí – Tình cảm… Chúng song hành không phải để triệt tiêu lẫn nhau mà là để tạo nên thế cân bằng và thúc đẩy sự phát triển. Mọi người thường chỉ nhìn thấy một cái cây vươn cao mạnh mẽ chứ không biết được đằng sau sự sinh trưởng khoẻ mạnh đó là cả một quá trình vừa hấp thu dưỡng chất vừa học cách thích nghi với các loài thiên địch trong môi trường. Tâm hồn chúng ta cũng vậy, luôn cần đến những âu sầu, chán nản, căm phẫn để nhắc nhở rằng bản thân đang đánh mất kết nối bên trong. “Bóng tối tinh thần” trước hết là dấu hiệu của việc tâm hồn bị bỏ quên; và chăm sóc tâm hồn không phải là chữa trị, loại bỏ, khắc phục cái tiêu cực, mà là thực sự lắng nghe “tiếng nói” cảm xúc của mình mỗi ngày. Điều ấy giống như khi ta trồng một cái cây vậy, cần những khoảng lặng, vừa đủ nước và rất nhiều lần luyện tập.