Elegantie in de Côte des Blancs - De Sousa
Enkele weken per jaar vinden Belgen massaal hun weg naar de Champagnestreek om nog snel snel een voorraadje in te slaan voor de feestdagen. Ook ik kon de afgelopen jaren niet weerstaan aan dit ideale excuus om nieuwe domeinen te ontdekken en mij te laten verbazen door de massa’s en massa’s wijngaarden die je onderweg passeert, iedere keer vol enthousiasme en nieuwsgierigheid naar wat we weer kunnen proeven. Voor de prijzen moet je het op zich niet doen, een fles kost gemiddeld zes euro minder als je ze ter plekke koopt, maar je moet toch al per doos kopen om de vervoerskosten er uit te halen. Veel belangrijker is dat je de keuze hebt, dat je in een klein dorpje meer wijnbouwers kan bezoeken dan de gemiddelde Belgische wijnhandel aanbiedt, en dat je vooral zelf een mening kan vormen over wat je al dan niet lekker vindt.
Zoals de voorbije jaren was de eerste stop van ons blitsbezoek de Côte des Blancs, 3500 hectaren vol chardonnay. Het is een prachtige streek om door te rijden, om de vijf kilometer heb je een klein dorpje waar de enige economische activiteit het verbouwen van druiven en het maken van champagne is. Tussen de dorpjes in heb je niets anders dan wijngaarden. Dezelfde streek, amper een kilometer of 20 lang in vogelvlucht denk ik, en slechts een variëteit zouden je doen denken dat het min of meer gelijkaardige champagnes zouden zijn, maar niets is minder waar. In Cramant worden bijvoorbeeld zeer strakke champagnes gemaakt, met een uitgesproken mineraliteit en een mooie finesse, terwijl de champagnes uit Avize, volgens google maps slechts drie kilometer verder, veel rijker zijn, eerder een combinatie van een uitgesproken frisheid met vol wit fruit. Deze keer beperkten we ons tot slechts een domein in Avize, De Sousa.
De familie De Sousa emigreerde in het begin van de vorige eeuw, na de Eerste Wereldoorlog, naar de champagnestreek en verkreeg de eerste uitstekende wijngaarden via een huwelijk in de jaren 60. Het domein stond in eerste instantie niet echt bekend om zijn unieke of wereldvermaarde champagnes en een groot deel van de vendange werd dan ook verkocht aan de grote huizen. Hier kwam verandering in met het aantreden van Erick de Sousa in 1986, die onder andere door de invloed van Jacques Selosse, een voorloper van de nieuw beweging van zelfstandige wijnbouwers, er resoluut voor koos om accenten te leggen op biodynamische wijngaarden en een nieuwe identiteit voor de champagnes van het huis.
Het grootste deel van de wijngaarden is ouder dan 45 jaar. Dit is op zich al vrij uitzonderlijk in de streek, waar regelmatig hele wijngaarden worden vervangen door jongere stokken omdat het rendement hiervan hoger is. Maar oudere stokken leiden tot complexere basiswijnen, de wortels dringen dieper door in diverse grondlagen (de beroemde kalk) en enkel de sterkste en de beste stokken houden het zo lang vol. Daarnaast wordt er gewerkt volgens biodynamische principes, zo weinig mogelijk interventie met herbiciden en pesticiden en meer aandacht voor de gezondheid van de wijngaarden, zelfs als dit ten koste zou gaan van het rendement. Erick wist ons te vertellen dat ze sinds kort, onder invloed van zijn dochter die in de Bourgogne studeerde, de oudere wijngaarden ook meer en meer met paard bewerken om de grond zo weinig mogelijk te beschadigen.
Nu, hoe vertaalt zich dit in het glas? We hadden het geluk dat we op een rustig moment langskwamen, en Erick de Sousa heeft dan ook ruimschoots de tijd genomen om ons door het grootste deel van hun gamma te loodsen. Ik heb in Vlaanderen nog geen verdeler gevonden van de champagnes, in Waver of Woluwe zijn ze wel te krijgen bij de Comptoir des Vins, aan zeer schappelijke prijzen. Het is niet mijn bedoeling hier alle champagnes te bespreken, dit zou tot een zeer droge opsomming leiden, maar ik ga me beperken tot de toppers, wat op zich al moeilijk genoeg kiezen was gezien het hoge niveau.
De instapwijn van het domein is de Tradition, voornamelijk chardonnay aangevuld met pinot noir, enkel opgevoed in inox cuvées. Zeer toegankelijk, mooi fris in de mond met een heel lichte fruitigheid in de neus dankzij de pinot noir. Een tweede wijn van het basisgamma is de 3A. De gebruikte cépages zijn afkomstig van drie Grand Cru dorpen, Avize, Ay en Ambonnay (chardonnay uit het eerste dorp, pinot noir en pinot meunier uit de andere twee). Deze champagne werd enkele jaren geleden toegevoegd aan het gamma na de acquisitie van wijngaarden in Ay en Ambonnay. De basiswijnen werden opgevoed in kleine gebruikte houten vaten, wat eerder zorgt voor een mooie stevige structuur met slechts een heel kleine hint van vanille. De frisheid van de chardonnay steunt mooi op de eiken opvoeding, terwijl de volheid in de mond vooral afkomstig is van de pinot noir en pinot meunier. Dit is een zeer elegante wijn, die toegankelijk is om bvb. als aperitief te drinken, of ook al gecombineerd met lichte visgerechten.
De topper van het huis is ongetwijfeld Les Caudalies. Chardonnay uit grand cru wijngaarden van 60+ jaar oud, een dosage van slechts 5 gram (tegenover 8 gram voor de Tradition), zeer lage rendementen in de wijngaard en élevage in kleine houten foeders leidden alvast tot hoge verwachtingen. Ieder jaar wordt een deel van de nieuw geoogste wijnen toegevoegd aan de reservewijnen in de kleine houten vaten (het beroemde solerasysteem). Dit systeem wordt sinds 1995 gebruikt, wat betekent dat les Caudalies een assemblage is van maar liefst 12 verschillende wijnen (95 tot 07).
Uniek is dat er geen ouillage wordt gedaan. Als wijn in houten vaten wordt opgevoed moeten deze regelmatig worden bijgevuld met reservewijn als compensatie voor het deeltje wijn dat verdampt. Als dit niet gebeurt verhoog je het risico op oxidatie door het contact van het grotere oppervlak met zuurstof. Voor sherry wordt dit bijvoorbeeld niet gedaan, wat leidt tot de beroemde flor, een gistlaag bovenop de wijn, wat ook mogelijk is door het gebruik van poreuze houtsoorten voor de vaten. In de champagne krijg je deze gistlaag niet door dikkere eiksoorten en gebruikte vaten, waardoor er niet voldoende zuurstof doordringt om het oxidatieproces te versnellen. In het glas vertaalt zich dit allemaal tot delicate wijn, alhoewel het hier om een blanc des blancs gaat is dit een verbazend volle wijn, aroma’s van licht gerijpt wit fruit, nootjes en fijne houttoetsen door de lange rijping van de reservewijnen en een heel pure afdronk. De wijn blijft heel lang hangen maar is totaal niet storend. Een beetje trivia, een caudalie is een lengtemaat voor de afdronk van een wijn, en in dit geval merk je dat de naam zeer gepast is, een heel elegante finish
Les Caudalies Rosé wordt gemaakt volgens hetzelfde principe, maar met minder complexiteit. 90% chardonnay, opgevoed volgens het solerasysteem maar dan over een tijdsspanne van 8 jaar en 10% pinot noir opgevoed in gebruikte eiken vaten. Minder verfijnd in de neus, vanilletoetsen en gegrild hout komen iets steviger naar voor, noten van licht rood fruit, bosaardbeien en zelfs een beetje framboos. Rijk in de mond, heel zacht in de afdronk. Zou nog wel enkele jaren kunnen blijven liggen om de verschillende smaken iets beter te laten versmelten met elkaar, maar een zeer mooie rosé champagne, ik vind het persoonlijk steeds een uitdaging om hier iets moois in te vinden omwille van het soms te plompe karakter van deze wijnen, maar dit is op zich al top.
Om af te sluiten hadden we geluk, enkele dagen voor ons bezoek was er een journalist langs geweest om kennis te maken met het huis, en die kreeg de gelegenheid om de echte toppers te proeven. In uitzonderlijke jaren wordt er voor les Caudalies ook een millésime gemaakt, dit was oa. het geval in 2005. Dit was een uitzonderlijk jaar, en dan specifiek in de wijngaard van Mesnil-sur-Oger. Voor de kenners is Mesnil een begrip, enkele van de meest gereputeerde champagnehuizen zoals Krug hebben hier gronden, en een van de duurste en meest gegeerde champagnes, Salon, wordt gemaakt van een piepklein lapje grond in deze gemeente. De Sousa bezit hier ook enkele aren, en van de 2005 werd slechts een beperkt aantal flessen gebottled, waarvan er per jaar ook nog maar 200 van worden verkocht, wat voor mij alvast een schitterende kans was om dit te mogen proeven.
Ondanks het feit dat de fles reeds enkele dagen open had gestaan was de champagne zeer levendig, zeer fijne bubbels en een lichtgouden kleur verrieden al dat dit geen gewone chardonnay was. In de neus had je al meteen door dat dit iets zeer speciaals was, een heel licht oxidatieve toets, zeer complex en zelfs majestueus, prachtige fraîcheur maar met een mooie punch achter. Zeer vineus in de mond maar een en al elegantie, uitzonderlijk zacht bijna, alsof de wijn bijna smelt in je mond om dan belachelijk lang te blijven hangen. Dit is een sensatie die ik nog nooit in champagne heb aangetroffen en in mijn notities heb ik deze wijn dan ook simpelweg als prachtig omschreven. Volgens Erick kun je deze ook zonder problemen decanteren en enkele uren in de koelkast laten staan om nieuwe aroma’s en impressies te ontdekken, iets wat ik niet zou nalaten te doen als ik ooit een fles te pakken kreeg!
