Graffiti deyince aklımıza hemen Amerikan filmlerinde gördüğümüz, çeşitli isimlerin renkli boyalarla ya da permanent kalemlerle yazıldığı duvar yazıları gelmektedir ve bu pek de yanlı bir düşünce tarzı değildir. Özellikle Hip-Hop gençliğinin ya da daha da derinlerine inersek “Smells like teen spirit” kuşağının önayak olduğu ve Banliyö Sanatı (Subway Art) olarak anılan graffiti zamanla dünyanın pek çok yerinde yaygınlık kazanmıştır. Tarihsel süreç incelendiğinde aslında ilk graffitinin ilk kamusal açık alanla birlikte doğduğunu söylemek çok da yanlış bir düşünce olmaz. İşte bu nedenle kamusal açık alanlarla ilgilenen peyzaj mimarlarının da bu konuda biraz fikir sahibi olması gerekir.
İlk insanların mağara duvarlarına yaptıkları ilkel resimlerden günümüzün kompleks graffiti tarzlarına kadar pek çok aşama kaydeden bu tür yazılar artık kendisini duvarlardan başka yerlerde de göstermeye başlamıştır. Bunun en yakın örneği “hacker” lar tarafından sitelere etiketleme yapılmasıdır. Ancak bu yazı graffitilerin sanatsal yönünden ya da daha doğru bir ifadeyle ne kadar sanat olduğundan çok kamusal açık alanlara olan etkileri üzerinde duracaktır.
Yandaki fotoğraflarda gördüğünüz başarılı graffiti çalışmalarının ortak özellikleri temiz ve boş bir yüzey gerektirmeleri, benzer malzeme ile oluşturulmaları ve görülebilirliği en yüksek yerlerin seçilmiş olmasıdır. Bunun yanında graffitiler kimi durumlarda protest bir duruşun dışavurumu, kimi durumlarda bir çetenin sınırlarını belirleme, bazen bir akım yaratma ve nadiren de sanatsal kaygı ihtiva etmektedirler.
Graffiti sanatının en ilkel hali “Tagging – Etiketlemek” olarak bilinir, yazarın imzasından oluşur ve genellikle permanent kalemle ya da sprey boya ile yapılır. Sanatsal olarak etiketleme graffitinin kökenidir ve başarılı bir graffiti sanatçısının etiketleme konusunda başarılı örnekler vermiş olması gerekir.
Eğer graffiti sanatçısı olmaya karar verdiyseniz ilk yapmanız gereken şey bir etiket (tag) veya graffiti camiasında tanınmanız amacıyla bir isim seçmektir. BUNU HAFİFE ALMAMAK GEREKİR; eğer “aptalca” bir isim seçerseniz bu durum başınızı epey ağrıtacak demektir. “Aptalca” şeyler arasında kısaltmalar kullanmak, lakaplar kullanmak, halen kullanılan isimleri kullanmak, ünlü kişilerin adlarını kullanmak, basmakalıp – modası geçmiş isimler kullanmak ve yalın, duygusuz isimler kullanmak sayılabilir. Etiket genellikle 3 ile 7 karakter uzunluğundadır ancak gerçekten ihtiyaç duyulursa daha uzun ya da daha kısa da olabilir. Eğer etiket 4 karakterden daha uzunsa hem zamandan hem de etiketleme yapılan yerden kazanmak için kısaltmalar kullanılabilir. Etiketlemede en önemli şey (_Subway Art_ isimli Graffitinin kutsal kitabı sayılabilecek kitapta da değinildiği gibi) graffiti yazarının bir tarzı olması gerekliliğidir.
_Subway Art_ tarz hakkında şu bilgileri veriyor : “Tarz yazarlar arasında katı bir farklılıktır. Formdur, harflerin biçimidir, birbirleriyle bağlantılarıdır. Çok çeşitli tarzlar vardır ve bunlar basit ve eski balon harflerden, çok fazlaca evrim geçirmiş vahşi harflere kadar çok fazla çeşitlilik gösterebilir. Bunun yanında harflerin birbirleri ile bağlantılarını sağlamak için oklar ve diğer formlar da graffitiye hareket ve yön verir”. Bir kişinin basit bir “teşekkürler” kelimesini söylemek için pek çok vurgu alternatifi vardır ve karşıdakinin bu vurgulardan anlam çıkartması için de bir o kadar alternatifi mevcuttur. Tarzsız bir graffiti, monoton bir ses tonu gibidir, muğlak bir şeydir, ve çoğunlukla yanlış anlaşılır. Tarzsız her etiket sanat için gerekli olan emeğin eksikliği anlamına gelmektedir. Tarz elde etmek için gerekli olan, saatler süren çalışmaları yapmadan hızlı bir şöhret ve kabullenme arayan bir yazar anlamına gelmektedir.
Büyük boyuttaki graffitilere “piece” denir. Bir graffiticinin ulaşacağı en yüksek mertebe eserini yolculuğa çıkartmaktır yani trenler üzerine yapılan graffitilerdir. Graffiti boyalarının zehirli maddeler içermesi ve çevreye verdikleri zarar anşatılması gereken bir kavramdır.
Bunun dışında her ne kadar graffiti kategorisine girmeselerde duvar reimleri diye bir alt başlık da açabiliriz. “Mural” olarak adlandırılan bu tür resimler genellikle protest bir duruşu ya da sanatsal bir kaygıyı yansıtmaktadırlar ve çoğu durumda otoritelerin bilgisi doğrultusunda oluşturulurlar.
Ülkemizde çağdaş graffitilerin yavaş yavaş varolmasının yanında uzun süredir aşina olduğumuz duvar yazıları da hala popülerliğini korumaktadır. Bunların arasında tabii ki Tosun imzalı yazılar hemen akla gelenleridir. Genellikle tuvaletler, telefon kulübeleri, okul sıraları gibi yerlere yazılan ya da kazınan bu tür yazılar da bir anlamda graffiti statüsü içine girebilir. Sanatsal olarak bu tür yazılar graffiti sayılmasa da kamusal açık alanlarda bu tür yazıların verdiği rahatsızlıktan dolayı graffiti ile aynı üst-başlık altında incelemek olasıdır. Bu tür yazıların genelde en önemli ortak noktaları insanların sıkıldıkları mekanlarda bu tür bir eyleme başvurmalarıdır. Otobüs koltukları, okul sıraları, tuvaletler bu tür mekanlardan sayılabilir. Yazıların içerikleri genellikle argo ifadeler, futbol takımları, siyasi görüşler ya da esprilerdir. Bunların ortak paydası iç mekan vandalizmi olmalarıdır. Bizim için daha önemli olan dış mekan vandalizmleri arasında ise üstgeçit ayakları, boş duvarlar, apartman yüzeyleri, istinat duvarları ve ne yazıkki ağaç gövdeleri sayılabilir. Bu tür dış mekan yazılarında ise içerik genelde futbol, siyaset ve aşk üzerinedir. Bunun yanısıra kuralsız şekilde asılan siyasi afişler, reklam afişleri, reklam yazıları ve son dönemde popüler olan telefon numarası yazma da vandalizm kategorileri içine girmektedir.
Aşağıda sayılan önlemler tüm bu kategoriler için bir çözüm aramaktadır. Kimi çözüm önerileri ülkemiz kamusal açık alan yönetimi için fazlaca masraflıdır ancak bunun yanında kimi öneriler de çok ekonomik ve basit çözümler sunmaktadır. Kamusal açık alanlarla birlikte özel mülkiyetlerde de benzer önlemler almak mümkündür.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Graffiti yazarınıi ne motive eder?
Popüler olan görüşün aksine graffiti yazarını motive eden en önemli faktör muhalif görüşleri değildir, aksine neredeyse bütün graffiti yazarları ünlü olmak ister. İnsanlar tarafından sıkça görülen yüzeylerde kendi etiketlerini uzun bir süre için bulundurma şansına sahiptirler. Graffiti yazarlarının kent yöneticilerinden intikam alması ya da muhalefet yapması sık görülen bir durum değildir.
Kamusal açık alanlar neden suistimal edilmektedir?
Parklar gibi kamusal açık alanlar genellikle graffiti yazarları için çekicidir. Bunun nededni graffiti için uygun yüzeyler barındırması ve bekçi sayısının azlığıdır. Park yöneticileri genellikle tanımlanabilir bireylerdir ve temizleme işlemi sistemin omzuna yüklenmektedir, bir kişinin sorumluluğunda değildir. Kamusal açık alan sorumluluğunu kişiselleştirmek bu problemi çözmek için ideal bir fikirdir.
Park yönetiminin mevcudiyeti graffitilerin yaygınlaşmasını engelleyebilir mi?
Parklarda görevli elemanlarla yapılan diyaloglar parklarda güvenlik elemanları ya da hizmet elemanlarının bulunmasının park kullanımının suistimal edilmesini azalttığını göstermektedir. Ancak sadece bu yöntem tek başına graffiti miktarını düşürmeyecektir.
Ne tip yüzeyler graffitiler için uygundur?
Boş, düzgün yüzeyler graffiti yazarlarının en çok ilgisini çeken yüzeylerdir: duvarlar, işaret levhaları, tuvaletler. Düzgünlük ve ışık arttıkça, graffiti yazarının renkleri kullanımı da artar. Görünme yüzdesi yükseldikçe tercih de artmaktadır. Graffiti yazarları da ressamlar ve diğer sanatçılar gibi çalışmalarını göstermek istemektedir.
Graffiti bazı sorumluluklar gerektiren çok yönlü bir problemdir. Buna karşı park yöneticileri iki şekilde hareket edebilirler: Dolaysız yaklaşım ziyaretçi davranışlarını direkt etkileyen kurallar koymak şeklindedir, park içinde rehberlik hizmeti ya da aktivite yasakları gibi. Dolaylı yaklaşım ise çeşitli tasarım stratejileri ile graffiti yaratmak için şansları azaltmak ve kamusal hizmet anlayışı doğrultusunda bireylerin mekanları sahiplenmesini sağlamak şeklindedir.
Her iki yaklaşımda ziyaretçi davranışlarını etkilemek amacı taşımaktaysa da dolaysız yaklaşımın personel istihdamı sağlanmasını gerektirmesi finansal güçlükler yaşanan kamusal açık alanlarda zor gibi gözükmektedir. Önleyici süreç için en iyi yöntem katmanlama olarak gözükmektedir. Katmanlama önleyici önlemlerin üstüste bindirilmesi anlamındadır. Daha fazla sayıda önlem katmanı graffiti oluşumunu daha da azaltacaktır.
I. Graffiti İmkanını Minimize Edecek Tasarım Stratejileri
Binaları ve kamusal hizmetleri kapsayan Projeler ve Fiziksel Tasarımlar graffiti yazarının cesaretini kırmak için önemlidir. İnsanlar tarafından fazlaca kullanılmayan ve geniş boş yüzeyleri olan alanlar graffiti yazarlarını çeker. Örneğin, sıkça kullanılan ve görünürlüğü yüksek alanlarda heykel kullanımı istismarı azaltır. En yoğun alanlara bu tür objeler yerleştirmek büyük bir koruma ve beğeni kazandırır. Bunun yanında, işaret levhaları ve tabelaların görünürlüğü yüksek olmalı ancak erişilebirliği düşük olmalıdır.
Kent Mobilyaları ve diğer Donatı Elemanları erişilebilirliği düşürülmüş olan yüzeylere ve işaret levhalarına erişimi kolaylaştıracak manevralar yapılmasına izin vermeyecek şekilde yerleştirilmelidir. Yazı yazılmış ya da graffiti yapılmış yüzeylere dikkat ederseniz, eğer yüzey normalde insanın ulaşamayacağı bir yükseklikte ise etraftaki baklar, çöp kutuları vb. malzeme yardımıyla oraya ulaşılmış demektir. Bu tür donatı elemanlarını sabitlemek ya da yerlerini değiştirmek suistimal edilen yüzey miktarını azaltacaktır.
Park tasarımı yaparken doğal aktivite bağlantıları çok önemlidir. Örneğin, tuvaletleri ya da graffiti yazarlaının diğer hedefleri olan mekanları bekçi kulübesi ya da sıkça kullanılan aktivitelerin yakınına almak önemli bir önlemdir. Yazı yazılan yüzeyin tuvalet içinde erişimini zorlaştırmak da başka bir önlemdir. Örneğin kullanıcının oturduğu yerden yüzeye ulaşamaması gerekir. Tuvalet içindeki duvarların boş bırakılmaması da bir diğer önlem olabilir. Bunun yanında dduvarların önüne masa, lavabo, ayna vb. malzemelerin koyulması da suistimali azaltır. En son olarak da güvenlik kameralarıın görünen bir yere konumlandırılması da etkili bir yöntemdir ancak pahalıdır.
Denetim ve Aydınlatma daönemli bir etkendir. Graffiti yazarları ürettikleri şeyin görünmesini isterler, tabii üretim aşamasında da (suç işlerken) gözükmek istemezler. Graffitiyi önlemek için, işaret levhaları, boş duvar yüzeyleri ve yapılar gündüz oldukları kadar gece de görünebilir olmalıdır. (Aydınlatma elemanlarına erişim zor olmalı ve elemanlar vandalizme karşı dayanıklı malzemelerden seçilmelidir.) Resmi denetimin (polisler, güvenlik elemanları, bekçiler) işe yaraması için bu mekanların aydınlatılması şarttır. Bundan daha önemlisi resmi olmayan denetimdir. Yani mekanı doğal bir biçimde kullanan sivil insanların bu noktaları görmesi önemlidir. Kamusal kaynakları korumak için harekete duyarlı aydınlatma elamanlarının yerleştirilmesi de bir çözüm olabilir. Ancak aydınlatma tek başına yeterli bir önlem değildir, görüş açısının da engellenmemesi gerekir. Örneğin ağaçlar ya da donatı elamanları görüş açısını ve ışığın önünü kapatırlarsa arttırılan aydınlatma önlemlerinin faydası azalır.
Girişleri ve Kullanımı Engellemek stratejik olarak bariyerleri ya da çitleri yükseltmek anlamına gelmektedir. Bitkilendirme yüzeylere verilebilecek zararları azaltmada etkin olabilir. Değerli yüzeylere erişimi azaltmak için yoğun kullanuılmış çalı grupları faydalıdır. Eğer graffiti yazarı yüzeye erişimi zorlaştıracak önlemlerle karşılaşırsa çalışması için de uygun olmayan bir ortam anlamına gelir ve daha rahat çalışabileceği yerler aramaya başlar. Bir diğer önlemde yüzeyler yakınındaki bitkilendirmenin yanına “Dikkat zehirli bitki” tabelası koymaktır. Profesyonel olarak bitkilerle alakalı olmayan pek çok kişi bitkinin zehirli olup olmadığını anlayamayacaktır ve uzak duracaktır. Özellikle dikenli türler etrafında bu önlem faydalı olabilir.
Yüzeyleri kaplayacak Bitkilendirme de graffitinin çekiciliğini azaltacaktır. Örneğin, sprey boya ile graffiti yapılmış olan bir sağlık tesisinin yöneticileri bu sorunla nasıl başa çıkacakları konusunda düşünürlerken gelen bir öneri üzerine duvarın önüne böğürtlen dikmeye kara vermişler. Bu hızlı büyüyen, dikenli tür hem graffiti yazarlarının duvara yaklaşmasına engel olmuş hem de graffiti ile kaplanan dduvarı kısa zamanda örtmüş. Bu tür bir önlem alınırken en önemli nokta kullanılan bitkisel malzemenin çevre ile uyumlu olması ve graffittistlerin, alınan önlemin kendilerine karşı bir eylem olmadığına ikna edilmesidir. Bu tür önlemler diğer önlemlerle birleştirildiği zaman etkili olabilmektedir.
II. Vandalizme Dayanıklılık
Graffiti yazarlarına karşı geliştirilen tasarım stratejilerine ek olarak değerli yüzeylerin vandalizme dayanıklı malzeme ile tesis edilmesi de önemli bir noktadır. Buna “hedef zorlaştırma” adını verebiliriz. Yapıların vandallara karşı dayanıklı malzemeden üretilmesinin yanında konstrüksiyondan sonra hassas yüzeylerin (örneğin işaret levhaları, tuvalet duvarları, piknik masaları vb.) koruyucu malzeme ile kaplanması bir çözüm yöntemidir. Bunlar iki tiptir:
Engel Örtüler en yaygın örtü malzemeleridir.Bunlar sürekli örtülerdir ve temiz yüzeyler üzerine sürülerek elde edilir ve ileride yapılması muhtemel graffitilerin kolayca silinebilmesi özellikleri vardır. Yapışmayan, leke bırakmayan bu tür örtüler florokarbonlar gibi poliüretan malzemelerden üretilir ve hem iç hem de dış mekanda rahatlıkla kullanılabilir. Daha pahalı bir engel örtü yöntemi ise (işaret levhaları ve kent mobilyalarında kullanılabilir) fiberglas ya da porselen örtülerdir. Emaye yüzeyler de daha sonra ovalama ya da fırçalama gibi yöntemlerle rahatlıkla temizlenebilir.
Alüminyum ya da herhangi bir emaye kaplama ile imal edilen masalar da olası zararlara karşı dayanıklıdır. Aslında en değerli objeler (ışıklı reklam panoları, işaret levhaları gibi) laminat plastik kaplama ile kaplanabilir. Bazı rekreasyonel tesisler yüzeyleri pürüzlü boya ile boyamak (boya içine kum katılması gibi yöntemlerle) veya çok düzgün cilalı yüzeyler oluşturma suretiyle graffiti yazarlarının boyamasını engelleyici yöntemlerle korunabilir. Bu tür örtü malzemeleri tasarlanan yüzey üzerinde ciddi fiziksel değişikliklere neden olmakta ve uygulanmadan önce dikkatli bir şekilde düşünülmesini gerektirmektedir. Örneğin, ahşap nefes almak zorundadır, poliüretan gibi engel örtüler nefes almayı engeller ve ahşabın bozulmasına neden olabilir.
Gözden Çıkartılmış Örtüler ise adı üstünde örtüldükleri yüzeyden çıkartılıp yerine yenisi örtülebilen örtülerdir. Üzerine graffiti yapılan yüzeydeki bu tip örtüler çıkartılırsa geriye tekrar temiz bir yüzey kalır. Bu noktada yeni bir örtü kullanılır. Yapışkan temelli koruyucu örtüler (yapıştırma örtüler) diğer örtülere göre daha hassastırlar. Yüksek basınçlı spreyle ya da sıcak su ile erime ihtimali vardır.
Yapışkan temelli örtüler yakınlarındaki bitkilere zarar vermezler. Ek olarak, alttaki materyalin nefes almasına imkan verirler ve bozulmaları önlerler. Sonuç olarak, tasarruf amacıyla, temizleyici bir deterjanla ve soğuk suyla üzerlerindeki graffitiyi temizlemek mümkündür. Bu durumda, tekrar örtü ile kaplamaya gerek kalmaz ancak örtü ile kaplamak için gerekli olan sürenin en az iki misli bir süre harcanır.
Bu tür durumlarda karar verek için, örtülerin vereceği potansiyel hasarı dikkate almak gerekir. Pek çok uzun vadeli bilinmeyen etki görülme olasılığı vardır. Riskler hakkında ciddi bir araştırma yapmak gerekir. Değerli yüzeyleri korurken (tarihi yapılar, heykeller, taş işçilikleri, narin bitkilerin yakınındaki yüzeyler gibi) İlave Özen göstermek gerekmektedir. Yapıda meydana gelebilecek herhangi bir bozulma (örneğin yüzey sızdırması vb.) durumunda yapının görünümünü değiştirmekten dolayı suçlanabilme olasılığı vardır.
III. Diğer Koruyucu Önlemler
İklim Koşullarına Dayanıklı Plastik Örtü – Yapı malzemesi satan yerlerden temin edilebilir; ilan panoları, geçici işaret levhaları ve posterleri korumak için ucuz bir malzemedir. Aynı zamanda yapışkanlı olan türleri de mevcuttur ve graffitiye rastlanması durumunda sökülüp yenisi yapıştırılabilir.
Duvar Resimleri – Duvarlar üzerine karışık renkli tasarımlar ya da resimler yapılması graffiti yazarlarının cesaretini kırmaktadır. Bu tür duvar resimleri özellikle yerel artistler ya da öğrenciler tarafından yapılırsa graffiti problemini çözdüğü gözlemlenmiştir. Bunun ötesinde, duvar resimlerini yılda bir kaç kez değiştirmek toplumun ilgisini de çekmektedir. Park yöneticileri liselerden her yıl mezun olan sınıfların boyamaları için graffistlerce tehdit edilen yüzeyleri sunabilirler.
Graffiti Panelleri – Çeşitli nedenlerle diğer önlemlerin işe yaramadığı durumlarda, hassas yüzeylerde, geniş ahşap panellerin graffistlerin kullanımına açılması da bir çözüm yöntemidir. Duvar üzerine monte edilen bu paneller çıkartılabilir ya da değiştirilebilir.
IV. Kamusal Mülk (İyelik) Duygusu Yaratmak
Toplum için tasarlanmış kamusal açık alanlarda graffiti yazarları ve diğer vandallar istenmeyen bir durumdur. Kullanıcı kitlesindeki çeşitlilik mekanın fiziksel tasarımının etkilerini maksimize edebilir. Çeşitli gruplar için çekici olan aktivitelerin kamusal açık alanlarda bulunması çeşitliliği arttırmak için önemlidir. Örneğin yaşlılar gibi bazı kullanıcılar, gençlerin aktivitelerini gözlemlemek ve uygunsuz gördükleri durumlarda müdahale etmek, yetkililere bildirmek gibi bir davranış gösterirler.
İdeal park şartlarını oluşturmak için gönüllü park bekçileri ya da benzeri uygulamalar hem kamusal sorumluluğu arttırır hem de mekanların toplum tarafından daha fazla sahiplenilmesine katkı sağlar. Graffiti yazarları olarak risk grubunu temsil eden gençlerin bu tür çalışmalara katılımı hem onların cesaretlendirilmesi ve eğitilmesi hem de park için bir sorumluluk duygusu altına girmesine olanak tanır. Ayrıca graffitilerin temizlenmesi işlemlerinin gençler tarafından yapılması hem kamusal iyelik duygusunu hem de suçluların teşhis edilebilirliğini arttırıcı etki yapar.
Graffitiyi temizlemeden önce... Birkaç dakikanızı graffitinin fotoğraflarını çekmeye ve ne zaman yapıldığı ve diğer koşullar (örneğin graffiti yapıldığı gün bir etkinlik var mıydı?) gibi noktaları not etmeye ayırmanız faydalı olacaktır. Bu tür veriler graffiti ile mücadele için çok faydalı olacaktır.
Polisi uyarmak gerekir. Kanun güçleri graffitiyi bir tehdit olarak görmektedir ve diğer pek çok probleme neden olabileceğini düşünmektedir. Amerika’ da pek çok polis departmanı graffitiler ile mücadele etmek için özel birimler kurmuştur ve bilgi veren kişilere verilen ödüllerle hatta bu konuya karşı web siteleri ile etkili olmuştur. Pek çok birim semt sakinleri ile koordine bir şekilde çalışıp bu suçtan dolayı pek çok tutuklama yapmıştır. Bu tür bir programın kentinizde var olup olmadığını öğrenmek için polis birimlerine danışmanız gerekir.
Araştırmalar göstermektedir ki graffiti daha fazla graffitiyi çekmektedir.İyi durumdaki bakımlı mekanlarda graffitiye daha az rastlanır, bunun nedeni de yüzeyin temiz olması demek graffiti yazarının eserinin orada fazla barınamayacağı anlamına gelmesidir. Her bir graffitinin temizlenmesi vandalizm ile olan mücadelenin devam ettiği ve bu konuda kimseye yardım edilmeyeceği anlamına gelmektedir.
Eğer graffiti temizlenmezse bbu kamusal güvenlik konusunda bir zaaf kabul edilmektedir. Graffitinin örneğin bir bina üzerindeki varlığı bu binaya fazla önem verilmediği, otoritelerin organizasyon eksikliği içinde olduğu ya da socail denetimin eksik olduğu gibi anlamlar içermektedir.
Graffitinin yeni yapıldığı zaman (boya tazeyken) temizlenmesi daha kolaydır. Birkaç hafta hatta gün beklemek temizliği imkansız kılabilmektedir. Bunun için de nerede graffiti yapıldığı konusunda çalışma yürütecek sağlam bir enformasyon sistemine ihtiyaç vardır.
Graffiti Temizliği İçin Seçenekler – Deterjan özelliği olan temizleyiciler ile graffitiyi çıkartmak mümkün olsa da bu tür malzemeler genellikle aşırı derecede toksik özellikle içermektedir, bu nedenle her zaman toksik olmayan limon özellikli temizleyiciler kullanmak önemlidir. Temizleme malzemesini ilk defa kullanırken küçük bir yüzeyde test etmek ve bir kaç saat sonra gözlemlemek gerekir.
Graffiti temizliği için profesyonel destek almak gereklidir. Temzilik firmaları ile yılda birkaç kez ya da devamlı olarak bu yönde sözleşmeler imzalanabilir. Bu tür firmalarla anlaşma sağlandıktan sonr aişin kontrolü çok önemlidir. Kendisini profesyonel sayan pek çok firma yüzeylere aşırı derecede zarar verebilmektedir. Firmaların kullandıkları malzemelere ve kimyasallara dikkat etmek gerekir.
Tüm bunların sonucunda ülkemiz için uzun süredir büyük bir problem olan ve çözümü konusunda henüz çağdaş girişimlerde yeterince bulunulmayan bu konuda çalışmalar yapmak ve uzmanlaşmak olasıdır. Ancak tamamen yasakçı ve baskıcı bir zihniyetin ötesinde bu tür eğilimleri olan ve bunu sanat olarak görerek saygı duyan gençlere çalışmaları için bazı mekanlar tahsis edilmelidir. Gençler bu tür eylemlerin ceza kanunlarında yeri olduğu ve kamu malına zarar vermenin suç teşkil ettiği konusunda uyarılmaları gerekmektedir.
· The Last Public Space, The Thistle, Volume 13i Number 4, June/July 2001.
· www.pps.org – Project For Public Spaces
· www.graffiti.org – Art Crimes – The Writing On The Wall
* Yazıyorum öyleyse varım
