Melé a cinco @praza-placaxe - Tumblr Blog

Casulo, crisálide

Na casa dos meus pais, no cuarto que malia a nosa ausencia aínda é chamado con referencia aos posuidores, o meu e de meu irmán, hai un armario con seis caixóns de madeira. Ábroos, ás veces, cando estou en Galicia, na procura dunha peza de roupa que preciso nese momento, case sempre con urxencia. E cando abro un deles, para comprobar que quizais está o que busco, planto un aceno de felicidade na miña cara, deteño a prema do inmediato e véxome na obriga de ter que abrir por completo o caixón para admirar os elementos que dentro se apertan os uns contra dos outros e que conforman o tesouro no interior daquel moble. Son as miñas camisetas de rugbi. As camisetas que perduraron e coas que xoguei e adestrei durante tantos anos.

É difícil explicar o feixe de sensacións que me ocupan o peito ao contemplalas, dobradas sobre as miñas mans. A todas fáltalles a breve serie de botóns que os fabricantes aínda teiman en colocar na apertura do pescozo e que na meirande parte das ocasións caen ao chan durante a súa estrea, liberadas dun golpe de tensión do lugar en que os mantiñan cinguidos á camiseta uns fíos sempre demasiado febles para soportar unha placaxe, unha aberta ou mesmo o entusiasmo das mans do compañeiro nesa piña física de adrenalina en que o equipo se xunta e se conxura antes de comezar o xogo.

Pero non todas pesan o mesmo, todas posúen unha textura diferente, todas elas sufriron distintas feridas porque eu era, dentro delas, outra persoa, eu era daquela un paradoxo, un vector coas coordenadas completamente revolucionadas. Elas son a proba física dun lugar común que calquera xogador de rugbi relatará coa mesma gratitude, paixón e convicción: aquelas camisetas son a testemuña do cambio, estaban alí durante o proceso de forxa, son os restos do casulo, aquilo que quedou tras o cambio de estrutura, tras a metamorfose.

E agora, que pasaron máis de vinte anos dende que puxen a primeira, o sentimento que máis me abrangue é o da conciencia do paso do tempo e a fraxilidade da nosa materia. Sobre todo cando collo coas mans, completamente estendida, a camiseta do Mareantes co número 9 e quedo abraiado da cantidade de paixón coa que tiña que completar o meu pequeno corpo para encher aquela peza de roupa. Entón sinto unha forte mestura de fachenda e satisfacción, o impulso de volver, de volver a todo ao que renunciei ao iniciar a viaxe e lembro aqueles días de mocidade en que as miñas feituras eran outras e a miña mente comezaba a aprender, grazas ao rugbi, que non debía querer ser coma ninguén, que tiña que aprender a expresarme.

Colisión, disolución. Sobre o comezo do partido

Cando o seu apertura golpea o balón para colocalo sempre máis aló da liña entrecortada de dez metros, na patada que dá inicio o xogo, xusto despois de que o árbitro dea o primeiro asubío do partido, quizais non sabedes o que sente un medio de melé ao mirar, diante dos seus ollos, os oito dianteiros que saen empurrados polo punto álxido da adrenalina en escorrentada, na procura dunha loita, dun encontro violento inevitable: o rugbi non é un deporte de contacto, o rugbi é un deporte de colisión.

O que pode comprobar o medio de melé cando queda un intre para que se produza o impacto e as integridades materiais estean postas sobre o abismo, o que verifica esa sorte de pastor naquel momento en que tanxe os bois coa aguilloada da súa lingua para espremerlles até a última pinga de alento, é o proceso repentino en que o individuo se dilúe, o fenómeno que transforma aqueles oito elementos do grupo nun compacto e forte bloque que pode modelar ao antollo das súas necesidades, a continxencia que define en cada situación ao grupo.

Ao outro lado, estou a falar de xeito imaxinario posto que non hai ningunha fronteira física palpable, os individuos que conforman a dianteira contraria que estaba espallada para ocupar a máxima porción de campo que garantise a consecución da pelota, comezan a xuntarse en canto o oval sae despedido dende o pé do apertura que fai o saque de inicio, para tomar posicións no lugar en que prevén a caída, como se aqueles oito elementos estivesen imantados ao coiro. Reorganízanse as posicións co ánimo de amparar a posesión e defenderse do inimigo que se vén como un río desmandado. Prodúcese tamén, ao outro lado, unha amalgama.

Polo tanto, non se lle chama contacto, dise colisión, despreocupación pola resistencia dos límites biolóxicos e firme convicción na virtude do adestramento, da técnica e da entrega. O bloque que avanza en carreira non retardou a inercia antes de chegar ao punto en que a disputa do balón é requirida. Xa que logo, prodúcese con violencia a colisión, os dous medios de melé escoitan o golpe, os golpes, esa estraña metáfora da alianza que forxa o credo deses pequenos homes que levan o número 9 pegado ás costas: saben que aqueles oito monstros da súa tropa nunca os deixarán a soas.

Bucle, loucura

Non ten moito sentido atribuírlle o nome dun físico ou dun estadista, non nos cómpre procurar unha autoridade que confirme e avale a veracidade da expresión que afirma que a loucura é desenvolver unha e outra vez o mesmo proceso coa esperanza de que produza un efecto diferente. Non é necesario, tampouco, achegarse ao lugar en que repousa nos andeis, ao carón de Grossman e Clausewitz, para comprobar en que lugar do seu tratado Sun Tzu nos advirte do infortunio de teimar en repetir unha táctica que xa probamos e non deu resultados positivos.

Por outra banda, hai algo que une o mundo do rugbi e do boxeo: a humildade. Quizais pola contundencia da derrota, quizais porque é física e ofrece signos visuais inequívocos da súa presenza nos nosos corpos. Cando perdes, perdes. E non podes botar man de terceiros aos que botar as culpas dos teus desacertos, confusións e enredos. É por iso que adoita dicirse que son deportes onde non hai onde agocharse, porque en última instancia sempre serás ti quen teña que responder das túas accións, dos resultados da túa forma de expresión, isto é, todo o que pos de teu sobre a balanza.

Esta inercia produce nos practicantes do deporte outra característica: coraxe e xenerosidade para desprendernos de calquera personalismo, unha tendencia que a nosa sociedade nos anima a pór en práctica co evidente obxectivo de converternos en pequenos mequetrefes. Os xogadores de rugbi sabemos que non somos nada fóra da engrenaxe do espazo que habitamos, aprendemos dende o primeiro momento a comprender o funcionamento desa máquina en que nos inserimos e aceptamos a crueza do noso anonimato final, que o noso traballo forma parte, se cadra de xeito imperceptible pero fundamental, da suma das angueiras dun conxunto.

Ademais, e o máis importante sen dúbida, por moi potente que sexa, por moi altas que sexan as súas calidades, un equipo, un grupo concreto de xente, necesita nutrirse de novas xeracións e novos puntos de vista, admitir que quizais o tempo pasou para eses xogadores e que, se non queremos quedar atrás, necesitamos saír á rúa e traballar coa sociedade e amosar os nosos parámetros, os nosos fundamentos e os nosos credos, coa seguridade de que esas tarefas darán o froito que nos corresponde. Por suposto é unha actividade, unha misión difícil, longa e desagradecida a curto prazo, pero que sempre ofrece o mellor dos froitos, ese que non lembramos malia cremos sempre que está moi preto: o froito vermello da vitoria.

Da repetición

Ese intre en que todo remata, a partir do momento en que David aínda ten entre as mans a espada do xigante que acaba de matar. Aí comeza o erro. Porque o corpo de David non é unha máquina de guerra, o corpo de David non estaba feito, en principio, para a épica que deu en ofrecer perante os dous exércitos. Pero foi este o carácter do relato, a esencia do texto que creou o sangue quente que seguiu á loita. A suor tampouco axuda a entrever os verdadeiros mecanismos dunha vitoria que lanza a adrenalina por unha enfesta que semella non ter final pero que acaba fosilizada en ladaíña relixiosa: ‘Xaúl matou os seus millares, pero David a dez millares!’

Ante a cara enmudecida dos filisteos que non comprenden nada, poucos reparan na verdadeira orixe dos triunfos e botan man do conxénito, do innato, de todo o que é sinónimo de connatural, sen acceso posible para aqueles que non foron tocados pola man de quen outorga os dons, é moi estraño que alguén faga mención do verdadeiro motivo que leva á consecución do que queremos. Probablemente porque é prosaico, porque non nos une con deus, porque non fai divino o heroe, porque quizais sexa, simplemente, moi aburrido.

Porque o que está detrás do éxito é algo que ten que ver, ademais, coa cultura, coa transmisión, coa permanencia e a evolución: a repetición.

O que quero dicir é que o texto sagrado fala do lugar concreto en que se xuntaron para presentar batalla os filisteos e aqueles homes de Israel, fala de Efesdamim, entre Socoh e Azecah, topónimos como coordenadas, o val estaba entre os dous exércitos. O libro de Samuel detalla os case tres metros de altura de Goliat, que non era un soldado calquera, que era un soldado de choque, un paladín. Podemos ler a descrición das súas armas, todas de bronce, elmo na cabeza, cinco mil siclos de coiraza sobre o corpo, grevas fermosas nas pernas, mallo ás costas e a súa lanza, que tiña unha punta de ferro de seiscentos siclos de peso, era alta como rolo de tecelán.

Pero o que o discurso inserido no primeiro libro de Samuel non nos conta é o verdadeiramente relevante no tocante a David, o fillo máis novo de Ixaí, isto é, antes de chegar aquel día ao Val de Ela cargado cos dez queixos e os dez pans de gran torrado na procura dunha proba de vida dos seus tres irmáns máis vellos, Eliab, Abinadab e Xamah, antes de chegar ao Val de Ela despois de alindar os rabaños de seu pai, pregunto eu, cantos milleiros de veces disparara David a súa fonda dende o intre en que colleu por vez primeira os extremos de coiro daquel trebello?

O mesmo partido unha e outra vez

Hai ocasións en que somos conscientes de que necesitamos cambio, sabemos que estamos diante dun punto de inflexión, nada poderá continuar como até agora. A crise faise máis ou menos evidente, pero aí está, aí estamos nun proceso que só ten unha boa saída posible: asumir que se achega o cambio e actuar en consecuencia, sexa cal for o custo. Pero non é tan doado, ás veces deixamos que sexa a man do tempo quen actúe. Máis vale malo coñecido que bo por coñecer e nesta inercia nos movemos. Ademais, se do que se trata é do grupo, dunha comunidade, por que esforzarnos en solucionar algo que pode arranxar outro?

Por exemplo, Escocia está a xogar o mesmo partido dende o ano 2000 e dá igual o xeito en que toquen o himno as gaitas, se o cantan ou non a capela... a solución non está, abofé, no enxebrismo e na poesía do que non forma parte do partido, cómprelles levar iso ao xogo e á preparación, á planificación. Inglaterra, o sábado, fóra da agresividade, tampouco non fixo moito, pero abóndalle, quizais, porque cren en si mesmos, teñen fe na vitoria, por iso o seu himno non ten nada de lírico, é un credo puro e duro, algo así como ‘profesamos firmemente este misterio de fe’.

Despois é necesario mover á xente claro, non abonda con que un individuo vexa a verdade, despois da dura tarefa de contemplala élle necesario transmitila e facer que o sigan. Din que no vestiario inglés, a primeira ocasión en que Will Carling capitaneaba ao XV da rosa vermella, contra Australia, nunha época que os ingleses estaban a recuperarse dunha longa falta de fe na vitoria, o novo capitán dirixiuse aos dianteiros para tentar sorprender ao rival dende o inicio, Inglaterra debía demostrar que estaba a cambiar os esquemas, a forma de xogar e deixar atrás, un pouco, a tradición.

Inglaterra sempre sacaba á esquerda do home que daba a patada inicial, así que Carling propuxo confundir aos australianos e sacar á dereita. Un dianteiro retrucou que Inglaterra sempre sacaba á esquerda. Carling explicou que iso era parte do truco, como o rival sabe que sempre é así, podemos contar co factor sorpresa. Entón outro dianteiro argumentou que até ese día Inglaterra sempre sacara á esquerda, que por que razón deberían cambiar, seren os primeiros en facelo. E cando Carling xa renunciara ao plan ante a cegueira e teimosía dos seus xogadores, outro dianteiro tomou a palabra e dixo: ‘Sabes, Will? Sabes como podemos despistalos de verdade? Se saímos ao terreo de xogo correndo cara atrás! Iso si que os sorprendería’.

Buscar os bois que preciso

Os versos da canción aquela, breves e concretos, falan das feituras marabillosas dun arado e van incrustadas nunha partitura épica e sinxela, de ritmo ternario, como ten que ser. Esta sabia amalgama de elementos é o que transforma o conxunto musical nun himno esmagador que non só me trae bos recordos, tamén unha agradable sensación de esperanza real, desa que nace da certeza da unión, do bo traballo. Esta canción, malia falar de conceptos do pasado rural do país, cando menos a min, impúlsame ao futuro. E agora mesmo, coma nunca.

Porque levaba anos e anos a cismar sen solución na incógnita final que até o día de hoxe non me autorizaban a cantala coa rotundidade dunha profecía que sabemos certa. Hoxe, na véspera de que Galicia e Catalunya disputen o partido que decidirá a primeira edición da Galeuscat Cup, sei, por fin, onde atopar os bois que preciso, onde hei de buscar os bois para xunguir: no campo do Poboado, nas Pontes. Adiante, Galicia! Adiante co varal!

Cancións #5: Non me colleredes vivo endexamais!

Hai cancións coas que a xente se identifica dun xeito tan intenso que sobordan o poder semántico da súa orixe e viran en símbolos da comunidade. Se asistes a un partido da selección australiana de rugbi escoitarás, sen dúbida, Waltzing Matilda, unha canción pertencente ao xénero popular das Bush Balads, composicións que comparten o feito de loar e transmitir o carácter aventureiro, rebelde e viaxeiro dun país novo no que os seus habitantes aínda son conscientes do proceso de creación.

Xa o título da canción é endiañado de traducir, imposible. Aínda hoxe en día, entre os carpinteiros alemáns, permanece viva unha tradición que consiste en viaxar durante tres anos e un día co ánimo de aprender novas técnicas e recursos doutros profesionais do gremio. A isto chámase viaxar auf der Waltz, unha expresión que pasou ao inglés de Australia co significado de camiñar dun lado para o outro portando todas as posesións dentro dunha bolsa chamada 'matilda'.

O contexto en que se inscribe a balada é o tempo en que determinados colonos, squatter, coa colaboración das forzas de seguridade, ocupaban e facíanse con terras, gando e augas de xeito irregular. O caso é que o protagonista da balada, o noso swagman, atrapa unha ovella para comer. Non tardan en aparecer un, dous, tres policías acompañados polo suposto dono do animal, o squatter. O camiñante, que é consciente de que a loita é desigual, de que o farán prisioneiro, prefire botarse a un pozo e morrer afogado cun berro na boca: 'You'll never take me alive!'

Por suposto a historia non é abondo, é necesario algo especial que poña o ramo: a lingua. O vocabulario e as expresións utilizadas son fundamentais no proceso que acabou facendo desta canción un símbolo da nación. Porque os versos está inzados de palabras relativas á paisaxe australiana, termos endémicos da súa lingua inglesa, unha sorte de barallete autóctono: swagman 'vagabundo', billabong 'brazo morto dun río', coolibah tree 'eucalipto', jumbock 'ovella'...

E agora o asunto é a lectura dos datos do Instituto Galego de Estatística, os relativos ao uso do galego. Veume a historia do swagman, os squatter e o colono ao recordar os meus compañeiros do mestrado de Política e planificación lingüística, as últimas novas sobre o profesorado do CELGA despedido e ao escoitar os rapaces de GHALEGHO, a tanta xente que traballa, pensa e fai cunha actitude concreta e sen dobreces: para que a nosa lingua estea ben viva e que nunca endexamais se vexa na situación, tan adversa e infortunada, de preferir botarse á morte sen sequera dar batalla.

A 95 quilómetros por hora

"Os expertos médicos estiman que os golpes e as feridas que o corpo humano recibe durante os oitenta minutos dun partido de rugbi son equivalentes ás sufridas nun accidente de coche a 95 quilómetros por hora."

Clive Woodward, Winning!

O árbitro pitou o final do partido. Vitoria. Apertas varias mans e fas o último amago de carreira para facerlle corredor aos xogadores do outro equipo. Aplausos e golpeciños nas costas, satisfacción. E sacas as botas, non porque che resulte agradable o pequeno pracer de sentir a herba nos teus pés descalzos, algo que non admitirías en público endexamais: o que queres é deixar de sentir os tacos a chantarse na túa pel. Escoitas o que din o capitán e o adestrador, parabéns polo resultado e a seguir así. E camiñades cara ao vestiario, todos xuntos.

Outro lugar común do rugbi: a inexistencia de auga quente nos vestiarios. Quéixaste, blasfemia, pero no teu interior sabes que é mellor así, ninguén perderá o tempo baixo a ducha, chegaredes antes ao terceiro tempo. Porque iso é o que queres, cervexa, litros de cervexa. Empezas a vestirte e chegan os primeiros síntomas, as molestias, pero a ledicia da vitoria aínda pode eclipsar toda dor. Agás os pés, porque ao poñer os zapatos volves sentir os tacos coma se fosen as pantasmas de pequenos membros amputados.

Chegades ao terceiro tempo e non tes tempo para deixar a mochila nun recuncho, achégaste á barra e faste un oco para pedir. Entón vén un piar e pídeche que lle saques unha birra, e dáslle a que che acaban de dar, un medio de melé non lle pode negar a súa cervexa a un piar. Por diante dos teus fociños pasa outra birra, o tipo do lado está despistado mirando por riba do seu ombreiro, cóllela sen pensalo. Entón vén un flanker e diche Ei, medio! E claro, como lle vas dicir que non a outro tipo que se xogou os dentes pola túa pequenísima integridade física.

Ao final consegues saír da barra cun par de cervexas, sentas nunha cadeira e sacas o bocadillo de chourizo, 30 centímetros. Un bocadillo ben cargadiño de chourizo, que a boca toda quede asolagada do sabor levemente picante, sentir algo no único músculo no que non sentes malestar: a lingua. Porque a esas alturas lembras que non é a vitoria o que che fai esas cóxegas no interior, é a adrenalina que aínda te posúe. E cando as túas glándulas deteñen a produción da droga, máis ou menos cando acabas o bocadillo, empezas a atoparte raro, como se a túa maldita alma estivese nun corpo que non lle corresponde.

Pero o caso é que xa bebiches varias birras e o alcol substitúe ao neurotransmisor. Cantas, ris, miras os teus camaradas e es plenamente consciente de que estás fodidamente vivo, cos teus 23 aniños. E pregúntaste se todo o que aconteceu durante a tarde, é dicir, a liturxia de apertar ben os tacos nas botas, a charla antes do partido, o linimento, o partido mesmo cheo de golpes e carreiras, pregúntaste se quizais todo iso non é máis ca un aparato revirado que foi argallado para poder gozar con ímpeto dese momento de camaradaxe tranquila do terceiro tempo.

Pero non. O caso é que chega un intre da noite, antes ou despois, en que decides que é tempo de marchar á casa. E abres a porta e empezas a quitar a roupa. E cando quitas o pantalón, cando articulas os xeonllos para agarrar o extremo da perna e dobras tamén as costas, entón é cando renxe o corpo, con todo. E pensas que a posición horizontal sobre a cama será definitivo. Trabúcaste outra volta: dá igual en que posición te poñas porque as sabas acariñan algunha das rozaduras que están dispersas polas pernas e mais os brazos.

E cando consegues que veña o sono, despois de repasar, coma nun bucle, todas as xogadas chave do partido, non o fas preocupado ou pensando que é a derradeira vez que xogas a isto. Porque o sábado que vén volverás facer o mesmo, o mesmiño, a 95 quilómetros por hora, porque estás vivo, fodidamente vivo.

Cancións #4: L'estaca

Cando hai todo un pobo detrás dun equipo, é máis ca un club, é unha identidade.

Julien Candelon, xogador da USAP

Gañar nos últimos compases, atopar a vitoria ao finalizar o camiño. Corría o minuto 74 de partido e Aimé Giral, o medio de apertura, un mozo de dezaoito anos, cruzaba a liña de ensaio, pousaba o balón na zona de marca e colocaba o seu equipo por riba do Stadoceste Tarbais. O partido remataría con ese marcador, 8-7, na primeira final do campionato francés que xogaban Aimé e os demais xogadores da Associació Atlètica de Perpinyà.

Os seareiros e membros de equipo sempre estiveron orgullosos da orixe dos seus xogadores, xente da terra, labregos coma eles. Aquel día feliz de vitoria deportiva era o 3 de maio de 1914 e nin Aimé nin os seus compañeiros imaxinaban que, aos poucos meses, boa parte deles caerían mortos nas trincheiras da Primeira Guerra Mundial. É por iso que o nome do máis novo deles, Aimé Giral, dá nome ao estadio da USAP e a cor azul da infantería francesa da época dá cor ás camisetas.

Narcis Llansa i Tubau era barbeiro e os domingos non podía asistir a misa porque aquel era o día de máis traballo. Isto era, cando menos, o que el alegaba para xustificar a súa ausencia nas celebracións litúrxicas. Siset, así o chamaban, foi alcalde de Besalú durante a Segunda República española, catalanista e anticlerical. Ao acabar a Guerra Civil, os fascistas obrigábano a limpar a igrexa da vila e asistir a misa.

Igual que Aimé, tampouco non imaxinaba o avó Siset o que acontecería co seu nome. L'avi Siset non imaxinaba que aquel amigo do seu neto, ese Lluís Llach co que tanto tempo pasaba a falar e a xogar á botifarra, comporía unha canción que acabaría por converterse nun himno que, como a máis doce das vitorias, poría o marcador da vida ao seu favor: L'Estaca.

En Perpinyà, na Catalunya Nord, os nomes do mozo e do vello están unidos, Aimé e Siset, grazas ao deporte do rugbi. Este ano os seareiros da USAP contemplarán ao seu equipo xogar na segunda categoría do rugbi francés, pero aqueles aos que nos gusta este deporte sabemos que os conceptos de derrota e de vitoria veñen sinalados por parámetros especiais, reais e produtivos. Entrar no estadio Aimé Giral, cantar, non esquecer, ser parte, formar parte, seguir no camiño.

E cuarto: por suposto, a Literatura

A evolución dende a tradición, as características do terreo de xogo do colexio, o feito de que o deporte formase parte dun modelo educativo, todas estas razóns alicerzan o nacemento do fútbol de Rugby. Pero foi necesario algo máis para facelo agromar fóra daquel campo de xogo verde que os estudantes de Warwickshire chamaban The Close, foi necesario espallar a palabra máis aló dos muros da escola. E isto aconteceu grazas ao mellor dos altofalantes: a literatura.

Thomas Hughes graduouse no ano 1845 e saíu de Oxford decidido a exercer a súa carreira de avogado e comprometerse co ánimo de defender unha alternativa socialista para os problemas da sociedade. Era unha época convulsa, como todas, e o pobo demandaba outra situación en forma de alzamentos e protestas. Thomas Hughes, un home de fortes crenzas relixiosas, cría que o papel da Igrexa Anglicana debía ser máis explícito, involucrarse de xeito máis activo na procura de solucións. Foi por iso polo que se uniu aos Socialistas Cristiáns para crear, entre outras cousas, o Working Men's College, unha escola nocturna onde Hughes impartiu clases de boxeo!

Conselleiro da raíña, xuíz, parlamentario na Cámara dos Comúns, antiescravista, Thomas Hughes foi un dos poucos personaxes públicos de Inglaterra que apoiou a causa dos Estados da Unión durante a Guerra de Secesión. O certo é que algúns dos seus proxectos non chegaron a bo porto, malia que foron o semente para outros que viñeron despois del. No ano 1880 fíxose cuns terreos nos Estados Unidos, no estado de Tennesse, e fundou unha colonia para poñer en práctica as súas ideas socialistas, bautizouna co nome da escola da xuventude que forxara o seu carácter: Rugby.

Thomas Hughes foi alumno de Rugby dende o ano 1834 ao 1842 e no ano 1857 publicou unha novela titulada Tom Brown's School Days, na que narra as experiencias vividas durante a súa estadía na escola dirixida polo doutor Thomas Arnold. A obra tivo éxito e axiña foi adoptado en moitas escolas como libro de texto. Entre os seus contidos: unha boa descrición dun partido da variedade de fútbol xogada en Rugby. E foi así como o deporte do rugbi saltou os muros do colexio para espallarse por todo o país e polo mundo adiante: metido nun libro, entre as letras dun alumno agradecido.

Terceiro: un novo modelo educativo

More than half of my boys never saw the sea and it is surprising how this disadvantage interferes with their understanding much of the ancient poetry.

Thomas Arnold

Ademais das razóns puramente pragmáticas referidas á antropoloxía e as condicións dos recintos onde se disputaban os partidos de fútbol, cómpre salientar o traballo e influencia dunha persoa. Durante os anos en que se comezaba a desenvolver e popularizar a súa versión do football, o colexio de Rugby estaba dirixido por un home de forte vocación pedagóxica que revolucionaría o modelo educativo dun país que estaba en profunda transformación e debate interno.

Thomas Arnold naceu na Illa de Wight o 13 de xuño de 1795, criouse nunha casa fronte ao porto nos tempos da Golden Cavalry of St. George, cando Sir John Moore era soterrado na Coruña, cando Nelson vencía en Trafalgar, en resumo, no tempo en que en Inglaterra os adultos adoitaban nomear a Napoleón para meterlle medo aos rapaces. Estudou na escola de Winchester, na Universidade de Oxford, onde destacou nos estudos de Cultura Clásica, unha paixón que despois tería eco na súa labor como educador, e viaxou por Francia, Italia e Alemaña.

No ano de 1828, despois de dedicarse durante un tempo ao traballo de titor privado, aceptou a dirección do colexio de Rugby. Daquela a institución non tiña boa fama, máis ao contrario, tiña sona de ser un lugar aburrido e de baixa calidade académica. Á súa chegada, Thomas Arnold quedou abraiado coas carencias de todo tipo en que se atopaban a escola e os alumnos, a meirande parte deles en réxime de internado. As técnicas de ensino, que se baseaban na memorización das leccións sen que existise análise ou crítica, e a pouca disciplina existente estaban sustentadas na ameaza física: argumentum ad baculum.

Lonxe de ceder ante a situación, o Dr Arnold viuse estimulado para desenvolver os seus planos educativos. En primeiro lugar ampliou o currículo, que daquela, como en todas as escolas británicas, baseábase no estudos de Civilizacións Clásicas, Latín e Grego. Isto era insuficiente para os obxectivos do novo director que introduciu as materias de Matemáticas, Linguas modernas e Historia. O segundo gran cambio estaba relacionado co funcionamento do colexio, as sinerxias e actitudes entre os seus membros. A partir de entón, os profesores estaban obrigados a involucrarse na educación dos rapaces máis aló das aulas e do contido das leccións. Ademais, instituíu un sistema polo cal os alumnos máis vellos debían responsabilizarse, en todos os aspectos, dos estudantes máis novos.

O éxito dos cambios introducidos polo Dr Arnold tivo un eco inmediato en todo o país. Foi por iso que moitos profesores e alumnos do colexio de Rugby foron contratados por outras institucións, ansiosas por poñer en práctica o novo modelo educativo. Pero o sistema de Thomas Arnold, co seu currículo e práctica, non foi o único que espallaron polos seus destinos académicos os novos profesores, levaron con eles un xogo típico da súa alma mater: o football de Rugby.

Segundo: The Close

The Sacred Seven, as "Sete Sagradas" escolas de Inglaterra: Charterhouse, Rugby, Eton, Shrewsbury, Harrow, Westminster e Winchester, xogaban cadansúa variedade do football, coas súas propias normas. De feito todas estas escolas participaron, cando menos nalgunha ocasión, das reunións e comités que supuxeron a creación da Football Association no ano de 1863. As negociacións, desacordos e renuncias entre escolas e clubs durante as devanditas reunións eran froito, precisamente, da diversidade de variacións e normas, algunhas das cales eran, para os seus practicantes, irrenunciables.

A razón que xustifica a diferenza de regulamentos entre escolas é de carácter sinxelamente funcional: o feito de xogar en espazos reducidos, os límites dos propios colexios, facía inviable practicar a versión popular onde practicamente non había estremas ou lindes para que os xogadores e a pelota se movesen. Ademais da versión de Rugby, só o football do colexio de Eton chegou até os nosos días, unha variedade na que a ausencia de espazo obrigou a incorporar o mesmo muro do recinto escolar como parte intrínseca do xogo.

Esta urxencia por adaptarse a un espazo non só implicaba a necesidade evidente de delimitar o terreo de xogo. Eran necesarios máis cambios para permitir unha actividade dinámica e fluída. O número de xogadores foi reducido e, o máis importante, introduciuse unha norma que agrandaría o terreo ao limitar as posibilidades dos xogadores: a obriga de desprazar o balón exclusivamente cos pés. E de aquí unha das máis grandes pexas para aqueles que se negaron a entrar na Football Association: a agresividade e o contacto físico do football popular, con esta norma, minguaban considerablemente.

Pola contra, o lugar onde se disputaban os partidos da escola de Rugby, The Close, tiña as dimensións de máis de tres campos actuais e polo medio había tres grandes ulmeiros que non supuñan un atranco. No ano 1839, co gallo dunha visita da raíña Adelaide ao colexio, disputouse un partido entre os internos da 'School House', 75 alumnos, contra o resto, 225 alumnos. É dicir: The Close era o suficientemente grande como para que o desenvolvemento do xogo do football se asemellase á versión popular practicada nas aldeas e vilas da illa.

A seguinte razón que explica a continuidade e éxito do rugbi, e que desenvolveremos a semana que vén, ten que ver coa posta en vigor de novas teorías e prácticas educativas en Inglaterra e que se podería caracterizar cunha das primeiras normas que, malia non estar vixente na actualidade, segue moi viva no espírito do fútbol de Rugby:

No prizes or medals will be given.

Primeiro: o fútbol popular

Falar das orixes do Rugby football implica, tamén, falar do nacemento do Association football. Segundo a narración dos feitos é supostamente esta variedade de fútbol a que estaba a xogar William Webb Ellis no campo do colexio de Rugby. É esta imaxe o centro do relato: o estudante collendo o balón coas mans evoca un claro desprezo polas normas do Soccer, unha actitude que, en xeral, aman os ferventes seguidores do balón oval. Pero velaquí a primeira inxustiza que se tira da análise do relato, a falsidade, o anacronismo: o Association football é máis vello ca o Rugby football. Nada máis lonxe da realidade.

Os xogos con balón eran daquela un deporte popular en toda a illa e en cada lugar xogaban de xeito diferente. O monxe galés Nennius, na súa Historia Britonnum, escrita ao redor do ano 828, dá conta dun lugar "onde os rapaces adoitan xogar á pelota". Cómpre salientar que na meirande parte destas variedades de football a pelota era desprazada coas mans, non pateada, e o campo de xogo incluía toda unha parroquia ou unha cidade. Tamén describe competicións específicas de entroido William Fitzstephen na súa pequena descrición do Londres do século XII, Descriptio Nobilissimi Civitatis Londoniae.

Outra destas actividades de entroido é o Shrovetide football, xogado en Ashbourne o día de martes lardeiro e o mércores de cinza. Esta sorte de fútbol é coñecida tamén como Hugball e xógase nesta vila da bisbarra de Derbyshire entre dous equipos: Upwards contra Downwards, isto é, "os de arriba" contra "os de abaixo". O balón é botado á multitude dende un palco situado no centro da poboación, non hai límite de xogadores nin un espazo delimitado para que se desenvolva o xogo. Hai dúas zonas de marca, dous monolitos semellantes a marcos separados por 3 millas (algo máis de 4,80 quilómetros). O primeiro equipo que consiga levar tres veces o balón á súa zona gaña o encontro.

Pola súa banda, na localidade de Scone e dentro das castes de fútbol popular ou Ba games xogadas en Escocia, o partido enfronta a solteiros contra casados. O motivo adoita ser celebrar as datas de Nadal e o xogo iníciase ao pé da cruz da parroquia. Non está permitido patear o balón, o obxectivo dos casados é levar tres veces a pelota á súa zona de marca mentres que o obxectivo dos solteiros é tirar a pelota no lugar máis profundo do río.

A cuestión relevante na época en que o fútbol popular evoluciona, xorde da vontade de xogar partidos entre colexios, entre aldeas e vilas, entre clubs, isto é: establecer un código único coñecido por todos. Iniciativas coma a dos membros do club da localidade inglesa de Sheffield, que redactaron as súas propias normas o 21 de outubro de 1858, e diferentes reunións das que participaron clubs, universidades e colexios, tamén o de Rugby, finalizaron coa creación, no ano de 1863 da Football Association, dezaoito anos despois da redacción do primeiro regulamento do Rugby football: William Webb Ellis non xogaba ao soccer aquel día de 1823.

Sobre a verdadeira orixe do lume

Certo tipo de poemas épicos producen un espellismo que inmobiliza militarmente.*

Xabier Cordal

Moitas veces deixámonos levar pola estética, polo poder da narración fermosa. Envolvemos os sentidos coa gasa da metáfora malia que camiñar ás apalpadelas vaia en contra dos mesmos propósitos que orixinaron o discurso. É certo que a realidade é en moitas ocasións difícil de mirar e de enfrontar con determinación, pero se nos paramos a analizala poderemos atopar as orixes, os feitos e as ferramentas que nos axudarán a transformala.

Todo o que se lle narra aos novatos nos vestiarios dun equipo de rugbi, todo o que eu contei neste espazo sobre a orixe do deporte que hoxe en día coñecemos como rugbi é, sinxelamente, mentira, unha narración épica, fermosa. Eu sabíao, pero quen non necesitou dun berce mítico na procura dunha esperanza? Quen non preferiu nalgún momento unha orixe heroica para sustentar e xustificar o seu presente? Quedarnos pampos e enganados perante unha media verdade elaborada por nós mesmos é un camiño errado, estéril.

O problema coa historia idílica de William Webb Ellis collendo do chan o balón coas mans non é só que sexa unha trola. Como acontece con todos aqueles espellismos, o conto expropia o significado, a materia realmente aproveitable. A vella lenda sobre o mito fundacional do rugbi saca da escena aos verdadeiros protagonistas, uns personaxes e unhas situacións que resultaron na redacción, no ano de 1845, das primeiras normas escritas dunha variedade do football popular que se xogaba en Inglaterra.

Nas vindeiras semanas tentarei trasladarvos os feitos históricos, en catro entregas, dos feitos que fan da historia do Rugby football algo realmente fermoso, e tamén revolucionario, moito máis aló do acontecemento deportivo: a evolución da tradición, a educación, os movementos sociais e, por suposto, a literatura.

*Como non está sacada dun Texto, esta cita non é unha cita. É un comentario máis extenso de Xabier Cordal ao fío dunha canción irlandesa, "A marcha de Brian Boru".

Sentirse na casa

A Aitor Rivas, que pagou as entradas e as camisetas

Ás sete e vinte minutos da tarde, o día 11 de setembro de 2007, dous galegos entraban no Stade de Gerland, Lyon, vestidos coas cores brancas e azuis da selección arxentina de rugbi. Os dous galegos sentaron nun dos fondos e, segundos antes de comezar o partido que enfrontaría aos albicelestes coa selección de Xeorxia, acabaron totalmente rodeados por ducias de rapaces das escolas de rugbi da bisbarra que baña o Ródano, o Saône e mais o viño beaujolais.

Aos galegos non lles era difícil identificarse coas cores arxentinas, sentir aquela noite que eran arxentinos ou cando menos, levados desa estética da derrota, que ser galego era, un pouco, ser arxentino e viceversa: Sean eternos los laureles que supimos conseguir, que supimos conseguiiiiiir... Daquela a selección do puma non disputaba un torneo anual fixo, teimaba en formar parte do campionato anual que enfronta ás seleccións máis potentes do hemisferio sur (Nova Celandia, Suráfrica e Australia), e o seu presuposto era, por exemplo, unha cuarta parte do manexado pola selección francesa a quen derrotaron en dúas ocasións naquel mundial de 2007.

Ao acabar o partido a noite caera sobre os ríos, sobre as pontes e os barrios todos. Os dous galegos formaban parte da marea humana que asolagou a cidade fermosísima de Lyon e foron na procura dalgún manxar co que encher os seus estómagos. Entraron no Bouchon des Filles vestidos coas súas cores cheas de vitoria, sentaron nunha mesa minúscula, a única que quedaba libre, e a música francesa da radio que ambientaba o local fíxoos sentir ben, que estaban no lugar axeitado para gozar un pouco da capital gastronómica de Francia.

Un camareiro moi noviño, efectivamente francés, achegouse a eles para tomar nota. Tendo en conta que Arxentina xa vencera a Francia na xornada inaugural do mundial, o primeiro que dixo o camareiro tiña moito mérito, máis aló do lingüístico: Hola, argentinos! Viva Argentina! Dende aquel intre, a lingua española non saíu da boca do rapaz. Poderiamos dicir que os dous galegos non querían corrixilo, que non querían cortar dun xeito frío o ímpeto, aquela vontade de agradar, dicirlle que non, que non eran arxentinos. Pero o certo é que eses dous galegos estaban esfameados e pasaron completamente de disquisicións patrióticas, foron ao miolo do asunto: o menú.

E seguiron asumindo o rol de arxentinos até que o camareiro políglota se achegou coa botella de beaujolais, de Moulin à Vent e dixo: He cambiado la música para que se sientan como en casa. Os galegos, que estaban inmersos nalgunha conversa sobre a carta, repararon na música. Miráronse abraiados dos quilómetros que podía percorrer a súa identidade, decatáronse de que o asunto chegara lonxe de máis, de que agora era tarde para o trasacordo, que xa non era pertinente corrixir ao mozo. Limitáronse a sorrir e agradecer o xesto de hospitalidade: Sí, como en casa, gracias, muchas gracias!

Ao rematar a cea, ovos ao viño e solombo ao estilo bourguignon, e de deixar unha propina xenerosa, saíron do Bouchon des Filles, pola rúa Sergent Blandan, cantando como dous auténticos galegos, como dous arxentinos enxebres, polas rúas de pedra de Lyon, sentíanse coma na casa: "El cariño que te tengo no te lo puedo negar, se me sale la babita, yo no lo puedo evitar..."

O retorno do Salmón Oval. William Webb-Ellis: Revolución

Coller o balón de fútbol coas dúas mans e botar a correr cara a liña de goal, algo así como deixar que a porta esmague, con violencia, os teus dedos contra o cadro. E facelo perante os escandalizados ollos vitorianos dos observantes compañeiros, facer costume e institución da desviación, da aberración e do pecado, do que nos estivo prohibido terminantemente.

Cancións #3. Pero aínda podemos...

A Sergi Mainer, escocés de Sant Andreu e amigo

Era o 17 de marzo de 1990 e eu sabía que, naquel partido a piques de comezar, Inglaterra e Escocia se xogaban a Copa Calcuta, a Triple Coroa e, sobre todo, o triunfo no campionato. Pero o que non sabía era que eu non sería o único en escoitar o Flower of Scotland por primeira vez. Eu non o sabía pero até aquel día, a primavera chegaba a Edinburgh, todas as seleccións escocesas cantaban o God save the Queen antes dos seus partidos.

E tampouco non sabía que era a primeira vez en toda a historia do 5 Nacións en que dous equipos se enfrontarían na última xornada para decidir o Grand Slam, isto é, gañar todos os partidos do campionato. Os ingleses levaban semanas a presumir das súas posibilidades, estaban moi fachendosos, seguros de que gañarían aquel partido e que os seus rivais non tiñan nada que facer. É por iso que os escoceses pensaron nun golpe de efecto, un golpe, como sempre, de actitude.

A selección inglesa saíu dos vestiarios ao campo de Murrayfield correndo. Os seareiros berraron. E cando as gaitas escocesas levaban xa uns compases da mítica Scotland the Brave, a selección escocesa saíu ao campo dun xeito diferente, camiñando, marchando coma un exército que se despraza moi amodo, dicíndolle aos ingleses "non hai présa, temos 80 minutos para metervos a arrogancia por onde peor vos caiba".

E o segundo grande golpe foi non cantar o himno británico, que non inglés, God save the Queen. Aínda agora, a uns meses do referendo pola independencia, Escocia non ten himno oficial e a canción escollida foi Flower of Scotland, unha melodía composta polo grupo The Corries, un grupo de música tradicional con moito éxito nos anos 60, cunha letra que celebra a vitoria das tropas escocesas sobre o exército do rei inglés Eduardo II nos campos the Bannockburn.

O pasado e o futuro camiñamos a un tempo, a isto chamámoslle presente. Aquela tarde de San Patricio, cando o rugbi aínda era un deporte estritamente amateur, Escocia gañou o partido por unha pequena marxe, 13-7. E a vitoria comezou cos versos da música popular, desa canción que lembra a grande xesta do pasado. Pero para min foi sempre inevitable pensar na tremenda esperanza e verdadeira elipse coa que remata o Flor de Escocia: "aqueles días pertencen ao pasado e no pasado deben ficar. Pero aínda podemos rexurdir e ser, de novo, o pobo que permaneceu en pé e os mandou a casa a pensalo ben".

Trending Blogs

Recently Viewed Blogs

Melé a cinco