Een zeer specifieke ervaring
Ik heb hard moeten lopen om op tijd te zijn; de trein had een kwartier vertraging. Dat is geen goede aanloop naar een film, die je zou kunnen opvatten als een meditatie-oefening. Maar ik zit, verplaats mijn stoel, heb water naast me op de grond staan, ik gebruik mijn jas als een soort kussen op mijn schoot om mijn armen op te leggen. Klaar voor de meditatie.
Stel ik ben op latere leeftijd doof geworden, maar heb alle natuurgeluiden goed opgeslagen in mijn geheugen. Ik kijk naar de film en het is een en al geruis, gekletter, geknerp, gepiep, gesuis. Droog gras ritselt, takjes breken, water kabbelt, krekels tjirpen, een vogel vliegt flapperend voorbij. Maar ik ben horende, en het is stil, bijna de hele film lang. Ik ben ook ziende, en het is een voortdurend bewegen van water, gras, bomen, struiken, riet en bloemen. Een jongen loopt keer op keer door het beeld, heel gewoon en heel kunstmatig. Van meditatie is geen sprake, of het is het de bekende, chaotische aanloop naar de zo begeerde leegte. Mijn geest werkt als een razende, schiet heen en weer tussen scènes, bevraagt, analyseert, focust, benoemt (wilgenroosje-lupine-grasklokje-ganzenbloem-ranonkel-egelantier-doornappel-witte papaver), ik krijg een plotseling inzicht, dat achteraf weinig voorstelt, ik word me extreem bewust van het kijken zelf, ik hoor ieder ander geluid in het gebouw. In mijn studententijd maakte ik nog de laatste fase van de performance-kunst mee en leerde: zitten blijven, niet weglopen, niet oordelen, kijken, luisteren. Het kost me geen moeite geconcentreerd te blijven.
Als ik met de trein naar Friesland reis en ik me af wil sluiten van mijn omgeving, dan luister ik bijna altijd naar Bachs Goldbergvariaties door Glenn Gould. Mijn aandacht voor de film krijgt dan ook een impuls als ik de eerste klanken hoor. Maar zoals de filmbeelden verbleekt,bekrast en met rafelige randen zijn, zo is de kwaliteit van het geluid totaal vervormd, dof, vals. Dat blijkt veel minder te verdragen te zijn dan de fragiele kwaliteit van het beeld.
Dat wij kunnen leven in een werkelijkheid die onophoudelijk, volhardend en opdringerig in beweging is! - bedacht ik tijdens het kijken. Wij komen uit het niets, verdwijnen in het niets en daartussen leven wij in tumult. In die 78 minuten observeerde ik niet de natuur en een jongetje lopend door de natuur, maar ik keek naar een door de tijd aangetaste film, ik luisterde niet naar de Goldbergvariaties van Bach, maar naar een erbarmelijke tape, ik zag niet een werk van de beroemde Agnes Martin maar eerder een werk van Anonymus, het was niet het kijken naar een kunstwerk, maar een zeer specifieke ervaring, oplossend in die eeuwige beweging. Deze tekst is overigens niet die ervaring.
… tijd en mens …