šešėliai

nie była to idea niezmienności kamień

[seseliai]

Twierdzenie, że tu, w Europie Środkowej, nieświadomie żyjemy na jednym wielkim cmentarzysku, to komunał. Często wszakże nie jesteśmy po prostu gotowi, by zaakceptować ten fakt, i rękami i nogami bronimy się przed tym, trzeba przyznać, niespecjalnie uspokajającym wyobrażeniem. Jak ludzie, jak my żyjemy z taką wiedzą, jak się do niej dostosowujemy, jak godzimy ją z naszą codziennością? Czy taki krajobraz, miejsce, gdzie mimo to mieszkamy (musimy mieszkać) - bo to nasze strony, tu są nasze domy, nasze pola - po odkryciu masowego grobu widzimy tymi samymi oczyma co przedtem? Albo czy takie doświadczenia sprawiają, że coś się zmienia w ludziach? I nie tylko w ludziach.

Martin Pollack, "Skażone krajobrazy"

[seseliai]

Ludzie nie patrzyli na mnie wrogo, w ogóle na mnie nie patrzyli i chociaż wydawali się zajęci głównie staniem, bezcelowym wystawieniem, ta czynność tak całkowicie ich pochłaniała, że nie mieli już siły na nic innego. Nie wydarzyło się nic niebezpiecznego ani poruszającego, ale im dłużej tam przebywałem, tym mocniej czułem, jak bardzo i jak paraliżująco to "nic" ciąży.

Karl Markus Gauss, "Psożercy ze Svini"

[seseliai]

W drodze do Palestyny | fot. Henry Guttmann | ok. 1925.