Η φωτογραφία ως θεραπευτικό μέσο (part 2)
image source:https://wordovation.in/2018/03/12/photography/
Πιο συγκεκριμένα η φωτογραφία ως εργαλείο χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον φωτογράφο και τον ψυχίατρο «Hugh Diamond» από το 1848 έως το 1858 , ο οποίος φωτογράφησε πειραματικά στο άσυλο του «Surrey County Lunatic Asylum», τους ασθενείς και εντόπισε στις φωτογραφίες αυτές τους διαφορετικούς τύπου ψυχικής ασθένειας, ανακαλύπτοντας πως οι φωτογραφίες αυτές θεραπεύουν με ένα αποτελεσματικό τρόπο τους ασθενείς. Αφού τις έδωσε στους ίδιους τους ασθενείς για να τις εξετάσουν παρατήρησε πως αυτοί κατανοούσαν τη φυσική τους ταυτότητα και έδιναν έμφαση στην εμφάνισή τους. Στις φωτογραφίες που έδειχναν και ένιωθαν καλά παρατήρησε πως η αυτοεκτίμησή τους αυξανόταν (Aξιωτίδου,2018) .
Τη δουλεία του «Diamond» ακολούθησε η ψυχολόγος «Judy Weiser» το 1975, η οποία εισήγαγε για πρώτη φορά τον όρο «φωτοθεραπεία» που σημαίνει την αξιοποίηση της τέχνης στη θεραπεία ως ένα μη λεκτικό όργανο για να βοηθήσει στην έκφραση του ίδιου του ασθενούς και της ιστορίας του. Με βάση αυτό, πραγματοποιήθηκε το πρώτο διεθνές συνέδριο για τη «φωτοθεραπεία» (1979) στις Ηνωμένες Πολιτείες και κατ’ επέκταση ιδρύθηκε και το κέντρο «Photo Teraphy Centre» (1982) στο Βανκούβερ του Καναδά για την αξιοποίηση «ψυχοθεραπευτικών φωτογραφικών τεχνικών».
Η «φωτοθεραπεία» βασίζεται στη δράση της συμβουλευτικής διαδικασίας που χρησιμοποιεί τις αλληλεπιδράσεις ασθενών με δικές τους φωτογραφίες, είτε προσωπικές είτε οικογενειακού περιεχομένου, καθώς και με φωτογραφίες που δεν τραβήχτηκαν από τους ίδιους (π.χ. από ασθενείς για θεραπευτικούς σκοπούς) (Aξιωτίδου,2018).
Σε επίπεδο ψυχανάλυσης ο Kohut (1970), αξιοποίησε την τέχνη της φωτογραφίας για να διευκολύνει την διάγνωση, την αξιολόγηση, καθώς και την διευκρίνηση των «σημαντικών πτυχών της παιδικής ηλικίας του ασθενούς» απ’ όπου πηγάζουν και τα περισσότερα τραύματα.
Η φωτογραφία δείχνει καινούριες όψεις του εαυτού μας και γι’ αυτό ακριβώς το λόγο μπορεί και να λειτουργήσει και σαν θεραπευτικό εργαλείο. Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε την κάθε φωτογραφία και τα νοήματα που μπορεί να προξενήσει είναι συνήθως αρκετά απλός αλλά έχει μεγάλη σημασία στις προσωπικές φωτογραφίες, καθώς σε αυτή η «αντιληπτική διαδικασία» προστίθεται η εμπειρία και η ανάμνηση. Κατά συνέπεια, αυτές οι εικόνες ανακαλούν συναισθήματα και «προβάλλουν» έννοιες που οι άνθρωποι που περνούν τη θεραπευτική διαδικασία δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν και να εκφράσουν (Aξιωτίδου,2018).
Μια εικόνα μπορεί να αποτελέσει την «είσοδο» σε μια ανάμνηση, σε ένα συναίσθημα, καθώς, μπορεί να είναι ένα πορτρέτο μας σε μια χρονική στιγμή που ήμασταν διαφορετικοί ή πορτρέτο ανθρώπων που δεν βρίσκονται πια στη ζωή μας ή απλά ατόμων που έχουμε περάσει πολλά μαζί τους. Κατά τη διαδικασία αυτής της θεραπείας ως βάση, παραμένει η συζήτηση του θεραπευτή με τον ασθενή, αλλά, η χρήση της φωτογραφίας επιτρέπει η συζήτηση αυτή να αποκτήσει διαφορετικό νόημα, λόγω του διαφορετικού τρόπου έκφρασης που προσφέρει η φωτογραφία σαν εργαλείο. Λειτουργεί σαν ένα βοήθημα που δείχνει τον τρόπο σκέψης και την αντίληψη του κόσμου που έχει ο θεραπευτής.
Ο στόχος του θεραπευτή, είναι να κάνει τους θεραπευόμενους να συνειδητοποιήσουν τις αντιφάσεις της ιστορίας τους και των αντιλήψεων τους, μέσω της φωτογραφίας δηλαδή, να δει μια διαφορετική οπτική των πραγμάτων. Γι’ αυτό το λόγο οι φωτογραφίες που θα χρησιμοποιηθούν έχουν περιεχόμενο τους ίδιους τους θεραπευόμενους ή ανθρώπους γύρω τους, δίνοντας έτσι μια ιδιαίτερη σημασία στο υλικό και μια ταύτιση με το περιεχόμενο. Αφού ο ασθενής τοποθετήσει σύμφωνα με τη σειρά που θέλει τις φωτογραφίες, ο θεραπευτής κάνει κάποιες ερωτήσεις για να εμβαθύνει στο λόγο για τον οποίο τοποθετήθηκαν σε αυτή τη σειρά οι φωτογραφίες και τα συναισθήματα που προκαλούν αυτές. Μπορεί η φωτογραφία να περιγράφει μια στιγμή, αλλά αυτή η στιγμή «ξεκλειδώνει» μια σειρά από συναισθήματα και συσχετίσεις. Καταφέρνει να αγγίξει και να εξωτερικεύσει το ασυνείδητο και εκφράζει σκέψεις και συναισθήματα που δεν έχουν εντοπιστεί ακόμα από τους θεραπευόμενους.
Έτσι λοιπόν, η φωτογραφία ως θεραπευτικό εργαλείο βοηθάει να «παγώσουμε» μια στιγμή στο χρόνο και να την επεξεργαστούμε για όσο διάστημα θέλουμε και κατ’ επέκταση μας ωθεί στο να ανακαλύψουμε τις επιθυμίες μας και τον χαρακτήρα μας, μέσω της αφήγησης σημαντικών στιγμών της ζωής μας που αποθανατίστηκαν σε μια εικόνα.
Αμαλία Αξιωτίδου-Ψυχοθεραπεύτρια
https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxikis-ygeias/psyxotherapeia/gia-eidikoys/6221-i-fotografia-stin-psyxotherapeia.html