Bedenkingen bij 'Basta Ep2 slot (Neveneffecten)'
De reactie van VMMa: stopzetting van de belspelen.
http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=DMF20110118_054
Geromantiseerd en in scène gezet? Ja, akkoord.
Tezelfdertijd is een dergelijke media-stunt toch ook bijzonder intrigerend met het oog op kritisch consumentisme en prosumership... De show en haar effect lijken de kracht van de (kritische) consument weer te geven. Bij nader inzien lijkt dergelijk zin voor kritische reflectie en 'activisme' enkel weggelegd voor enkelingen die niet enkel over de nodige kritische zin, maar ook de nodige middelen beschikken (tijd, geld, materiaal, medewerkers en achterban).
Vooral de sketch die eerder in dezelfde aflevering werd vertoond legt de vinger aan de pols wat dit betreft: onrust onder de consumenten betreffende de eerlijkheid van het spel wordt slechts na geruime tijd gesust door het uitschrijven van een Koninklijk Besluit dat de eerlijkheid van het gebeuren moet garanderen... waarna de activiteiten onverminderd worden verder gezet en er in de praktijk nagenoeg niets is veranderd. Bovendien bemerkt Lieven Scheire van Basta terecht: "Eigenlijk is het erg dat er gewacht wordt tot er een reportage in primetime op Eén komt, voor er iets aan gedaan wordt. Er zijn in het verleden al zoveel reportages over gemaakt." (http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=DMF20110118_120)
Dat de show zelf een vrij drastisch effect heeft op de dagdagelijkse praktijk, betekent - zoals eerder gesteld - niet meteen dat het gebeuren moet verheerlijkt worden als zijnde een verwezenlijking van het marxistisch ideaal waarbij de consument de gecorrumpeerde kapitalistische producenten onttroont. Ongeacht het feit dat de protagonisten van Basta interactie aangaan en in confrontatie gaan met de programmamakers van de belspelen, kan wat de show (Basta) zelf betreft niet gezegd worden dat kijkers waarlijk participeren aan het geheel. De show wordt immers verspreid via televisie (het broadcast-medium bij uitstek) als vorm van entertainment. We just sit back, relax, smile and nodd approvingly.
... and then again! Dat ik hier vandaag reeds een Youtube-clip kan delen van een aflevering die pas gisteren voor het eerst werd uitgezonden (tevens niet de enige kopie die op internet circuleert); dat de genoemde kopie ondertussen reeds meer dan 29 000 keer werd bekeken en ruim 100 keer werd becommentarieerd; dat VMMa minder dan 24uur na de uitzending concludeert dat er "geen maatschappelijk draagvlak [meer] is voor belspellen" (nieuwsblad.be) en het dus geen zin meer heeft ze uit te zenden... Dat alles doet vermoeden dat er toch meer aan de hand is dan enkel 'passieve en éénzijdige beïnvloeding'. Dergelijke beïnvloeding zou vóór het internettijdperk naar alle waarschijnlijkheid hooguit wat boze lezersbrieven en een al dan niet drastische vermindering van het kijkersaantal hebben betekend. Hoe dan ook, de beslissing tot stopzetting zou ongetwijfeld nooit zo snel zijn gevallen. (Zeker niet aangezien volgens VMMa en de kansspelcommissie naar de letter van de wet werd gehandeld.)
Gezien de wijde verspreiding van reacties over het internet is het moeilijk vast te stellen hoe groot hun aantal precies is. Er kan hoe dan ook terecht van een stortvloed aan reacties worden gesproken. Reacties die de VMMa tot de eerder geciteerde vaststelling hebben geleid in amper een dag. Het is daarmee duidelijk dat de snelheid en eenvoud waarmee beelden en berichtgeving kunnen worden verspreid via allerhande sociale media - alsook de persoonlijk commentaren daarop - bijdragen tot een soort 'instant public opinions'. Een fenomeen dat al bij al niet zo heel erg ver meer lijkt te liggen van het revolutionaire gebeuren...
Beschouwen we daarbij tenslotte volgend citaat:
"Kant is evenwel optimistisch en stelt dan ook: “dat echter een publiek zichzelf verlicht, is eerder mogelijk; het kan zelfs niet uitblijven, wanneer men het maar vrijheid laat. Dan zullen er immers altijd enkele zelfdenkenden gevonden worden, zelfs onder de bevoogders van de grote massa. Nadat dezen zelf het juk van de onmondigheid hebben afge-worpen, zullen zij de geest om zich heen verbreiden van een redelijke inschatting van de eigen waarde van iedere mens en van zijn roeping zelf te denken.” (Kant, 2000, p. 58) Tezelfdertijd geeft Kant zo blijk van optimisme en een temporisering van dat optimisme. Reeds enkele jaren voor de Franse Revolutie in alle hevigheid zou losbarsten en ruim zestig jaar voordat Karl Marx en Friedrich Engels hun ‘Kommunistisch Manifest’ (1948) schrijven lijkt Kant te waarschuwen voor een overschatting van het attitudewijzigende karakter van revoluties. De aard van revoluties maakt de voortrekkers van de revoluties bijzonder vatbaar – en dus kwetsbaar – voor zelfzuch-tige bevoogding van de massa die de revoluties net beweren ongedaan te maken.
“Het bijzondere is hierbij: dat het publiek, dat vroeger door hen onder dit juk is gebracht, hen hierna dwingt zelf daaronder te blijven, wanneer het daartoe is opgestookt door sommigen van zijn bevoogders, die zelf tot geen enkele verlichting in staat zijn. Zo schadelijk is het vooroorde-len aan te kweken, daar zij zich tenslotte op diegenen wreken, die zelf (of hun voorgangers) hun scheppers zijn geweest. Daarom kan een publiek slecht langzaam tot verlichting komen. Door een revolutie kan misschien wel een persoonlijk despotisme wegvallen en een onderdrukking die gewin en macht nastreeft, maar nooit een werkelijke omvorming van de denkwijze tot stand komen. Nieuwe vooroordelen zullen juist zo als de oude als leiband voor de gedachteloze massa dienen”. (Kant, 2000, p. 58)"
(Joachim Vlieghe, De paradox van seksuele vrijheid, openheid en tolerantie - Een wijsgerig-pedagogische analyse van seksualiteit en de rol van seksuele opvoeding en de pedagoog als deskundige, 2010)
Kortom: misschien heeft de revolutie met de vonk van de beeldbuis en de brandversnellers van het wereld wijde web stilaan een manier gevonden om zo nu en dan efficiënt haar vuur te doen oplaaien...
