ARCHIEFSTUK: recensie januari 1999
CHRISTIAAN KUITWAARD SCHILDERT DE HERINNERING
Op zijn missie nieuwe Friese kunst aan te boren en een kans te geven, lijkt kenner Thom Mercuur de opvolger van schilder Willem van Althuis gevonden te hebben. Van Althuis was de man die welhaast alles in zijn verfschappen wegliet, geen afbeelding van de werkelijkheid maakte, en enkel monochrome landschappen van het innerlijk overhield. Hoewel appels niet met peren te vergelijken zijn en iedere kunstenaar leeft en werkt vanuit een eigen identiteit en stijl, gaat Christiaan Kuitwaard uit van een zelfde idee en soortgelijk standpunt. Van Althuis, de voormalige stratenmaker, die qua schildervaardigheden op dit moment helaas in de goot ligt, vereenvoudigde de werkelijkheid om zich heen tot een ijle overgang van kleuren. Er is slechts nog een herinnering, een gedachte over van het beeld dat het oog ving. Kuitwaard, ooit marinier op de grote vaart, versimpeld ook de tastbare omgeving maar blijft zich nog vasthouden aan de laatste strohalm van wat invoelbaar is. De herinnering aan bomen in een bos of een bord op tafel blijft in een sfeer tussen licht en donker over. Het beeld dat op het netvlies staat wanneer je de ogen sluit.
De nabeelden schuiven als schimmen over de doeken, stiekem kijkt de werkelijkheid van om een hoekje toe. Niet het voorwerp op zich is belangrijk, maar wel datgene wat er in de tijd na het afwenden van het hoofd van over blijft. De figuur verdwijnt in het verleden, de gedachte eraan blijft in het heden staan. Daarom verbeeldt Kuitwaard de schaduw van de boom als het zijn, de stam komt los van wat het werkelijk is. Het is een leven na dit leven, de nasmaak van de geproefde sfeer. De uiteindelijke vorm bestaat bij de gratie van de tegenvorm, het is een suggestie die indruk maakt in het beeld. Het is een verstilde realiteit.
Door het palet van Kuitwaard worden de harde realistische kleuren gefilterd tot zachte pasteltinten. In elke gradatie van een enkele kleur zijn de afzonderlijke composities opgebouwd. De vorm slurpt als het ware de kleuren om zich heen op en er ontstaat een enigszins smerige mengkleur. Zo'n kleur als wanneer een negatief bij afdruk naar foto in de donkere kamer te vroeg wordt belicht. De sfeer van de gedachte aan de vorm. In de herinnering wordt de vorm alle details ontnomen en staat er kaal en naakt bij. De scherpe kanten van de werkelijkheid zijn eraf. Het zijn vormen in het laatste stadium van zichtbaarheid, voordat ze helemaal wegzakken in het vierkante kleurvlak.
Christiaan Kuitwaard beeldt veel bomen af in zijn werken, althans het beeld dat de tijd ervan heeft achtergelaten. Zo kunnen abstracte vormgevingen ontstaan, maar de schilder houdt vast aan de boom als boom door zijwaartse takken in de stam te planten. Pas wanneer deze achterwege worden gelaten is er een zuivere stilering, een simpele rechtlijnigheid. Hoewel het speelse karakter is verdwenen, spreekt de afbeelding in eenvoud meer aan en lijkt Kuitwaard zichzelf serieus te nemen. Dan is werkelijk het beeld van de herinnering overgebleven. Bij een duidelijk beeld schildert hij een plaatje, past zich in de stijl in en is nog op weg naar zekerheid. De zin van de vorm verdwijnt allengs, de uiterlijke verschijning is steeds minder belangrijk. Het beeld verstilt, de vorm verdwijnt, de kleur valt weg. Wat overblijft is de herinnering aan, de gedachte van, de blik met gesloten oogleden. Een herinneringsbeeld.
Op dit thema zijn oneindig veel variaties mogelijk. En Christiaan Kuitwaard leeft zich dan ook uit in de veelheid van hetzelfde. De gevonden manier van weergeven, de wijze van uiten, moet verder worden uitgebouwd. Er dreigt even stilstand bij zoveel aandacht ineens. Na de superlatieven bij de debuutexpositie zal er een gat vallen. Het werk komt weer thuis of verhuist naar een nieuwe eigenaar, en dan moet worden verder gegaan op de ingeslagen weg van deze bijzondere stijl. Kuitwaard zal zich meer verstillen, meer verdiepen, want een weg terug is niet mogelijk. De omgeving zal worden losgelaten, maar uiteindelijk omarmt de schilder haar weer.
