Doğu kültürüyle yakinen ilgili olan Bedri Rahmi Eyüboğlu, Okültizm'le ciddi olarak ilgili olmasa da bazı meşhur Okültistlerin takipçisiydi. Yukarıda gördüğünüz Geyikli Ana Kaamoose, Okültist Profesör Theodor Benjamin Clay'ın araştırmaları sonucu tanıdığımız bir karakter. Geyikli Ana hakkında fazla bir bilgiye ulaşamadım, lakin geyik postuna bürünüp yalın ayakla ormanda tur attığını ve su birikintilerine ateşle izler bıraktığını biliyoruz.
Resimde geyiğin sırtına binmiş bir kadın figürü görüyoruz. Soldaki geyiğin boynuzlu başı, kadına dönük. Geyik sırtındaki kadın figürü ise bize dönük. Kadının başının çevresine kalın fırçayla çizilen yeşil çember, başörtüsü. Aynı renk, geyiğin boynuzlarının ucunda da var. Bu, iki figürün birlikteliğini vurguluyor.
Çocuksu çizgilerle çizilen figürlerden geyik,mor noktalarla; kadın figürü, pembe noktalarla boyanmış. Kadın figürün gözleri ve kaşları siyah boyayla kalın fırça darbeleriyle vurgulanmış. Aynı siyah kalın fırça, geyiğin gözünde ve dudaklarında karşımıza çıkıyor. 29 x 18 cm'lik kağıt üzerine guaj boyayla yapılan "Geyikli Ana", Terakki Vakfı Sanat Galerisi'nde.
İngilizce'ye "The Bride", Türkçe'ye "Gelin" olarak çevrilen resim, Chagall'ın olgunluk dönemi nimetlerinden. 68 x 53 cm ebatlarındaki eserde 'Gerçeküstücülük' dediğimiz Sürrealizm, 'Fovizm' dediğimiz İlkelcilik ve hafiften Kübizm tekniği görüyoruz. Büyüdüğü Vitebsk şehrine çokça gönderme bulunan eserde ringa balığı ticareti yaparak ayda 20 rubleyle aile geçindirmeye çalışan emekçi babası Zachar'a da hoş bir atıf vardır.
Resmin odak noktası gelindir. Kendi haline bırakılmış uzun koyu renkli saçları, kırmızı gelinliği, beyaz uzun duvağı ve çiçek buketiyle bu gelin, sanki bize doğru geliyormuş gibi görünüyor. Bu, Chagall'ın başkarakter olan gelin kızı bize sunuşudur. Peki gelin kızımız niçin kırmızı giyinmiş? Bu bir Yahudi töreniyse cevabı geleneklerinde aramak gerek, ancak kırmızı gelinliğin 'bekaret' simgesi olduğu bilinen bir gerçektir. Gelinin kırmızı giyinmesine biçilen bir başka anlam da dehşet, felakettir. Yani, kötü bir şeyler olacak hissi. Bu hissi arka plandaki kasvetli hava destekliyor.
Resmin sol kısmında gökyüzü lacivertinde takım giymiş biradam görünüyor. Adam, havada uçar pozisyonda ve gelinin fazla uzun olan beyaz duvağını düzeltiyor. Sağ tarafa geldiğimizde ise keçi başlı bir adamın viyolonsel çaldığını görüyoruz. Bu keçi başlı adam ve gelin figürü, ressamın pek çok eserinde var. Resmin alt tarafındaki tavuğun da çocukluğunu kırsal bir alanda geçiren ressamın geçmişine yaptığı bir gönderme olduğunu düşünüyorum.
Arka planda daha sürrealist çizgilere rastlayacaksınız. Mesela sağ arkada klarnet çalan bir adam ve onun da arkasında gölge gibi yalnızca çizgi halinde görünen bir başka adam var. Sağ yukarda ise bir ringa balığı var. Elindeki küçük edevatla balık, sanki müziği yönetiyormuş izlenimi veriyor. Resmin içinde fazlasıyla müzik var, ancak bu bile gri, lacivert ve mavi renkleriyle boyanan arka plandaki hüzne hüzün katıyor.
Daha da arkaya gidebiliriz, çünkü Chagall'ın gelini öne çıkarması, arka plana derinlik katmış. Derinliği destekleyen evler ve bir de kilise görüyoruz. Yukarıda bahsettiği Vitebsk şehrinin fotoğraflarına bakarsanız bu şehirde de çok fazla kilise olduğunu görebilirsiniz. Bu da bir gönderme olabilir ya da Chagall, yalnızca 'düğün' etkinliği hatırlatıyordur.
