#hetfragment

[wintertuin]

Het fragment van Max Hermens

Voor het Wintertuinfestival vroegen we alle schrijvers die bij ons in een talentontwikkelingstraject zitten, een stuk te schrijven met de Vrije Lezer als uitgangspunt. Een deel van hen zal deze teksten voordragen tijdens de festivalavond in Doornroosje en een deel staat in het Wintertuinfestivalmagazine. Max Hermens vroegen we om op het podium een klassieker te deconstrueren. Omdat sommige meesterwerken maar moeilijk van onze nachtkastjes komen. Max breekt tijdens de festivalavond een lans voor Tolstoj en bevrijdt de vastgelopen doch vastberaden lezer. Voor Het fragment bespreekt Max een passage uit het verhaal ‘Amundsen’ van Alice Munro, te vinden in de verhalenbundel Dear Life (2012). Max’ advies: ‘Lees haar!’ Het fragment Then there was silence, the air like ice. Brittle-looking birch trees with black marks on their white bark, and some kind of small untidy evergreens rolled up like sleepy bears. The frozen lake not level but mounded along the shore, as if the waves had turned to ice in the act of falling. And the building beyond with its deliberate rows of windows, and its glassed-in porches at either end. Everything austere and northerly, black-and-white under the high dome of clouds. But the birch bark not white after all as you got closer. Grayish yellow, grayish blue, gray. Het geheel In het verhaal ‘Amundsen’ volgen we Vivien, een jonge lerares die in het hoge noorden gaat lesgeven op een sanatorium voor tbc-patiënten. Verderop in het verhaal heeft ze een kortstondige affaire met de directeur, een kille man die Alister heet. De passage hierboven bevindt zich aan het begin van het verhaal, er is nog niets gebeurd. Vivien is een trein uitgestapt en dit is wat ze ziet: een koud landschap, het golvende water is al vallend vastgevroren, wat groene struiken hebben zich opgerold als slaperige beren. Winter. Stagnatie. Hoewel het zich afspeelt tijdens de Tweede Wereldoorlog, belooft dit geen verhaal te worden over grote historische gebeurtenissen.

Alice Munro staat bekend om haar lange openingen, de lezer weet nooit zeker waar haar verhalen naartoe gaan. Hierdoor maakt ze ruimte vrij voor de mooiste details uit landschappen, van personages en van hun gedachtes.

De affaire die volgt vormt de leidraad van de vertelling, hoewel de warme momenten tussen de twee geliefden in dit winterse landschap schaars blijven. De passage hierboven lijkt daardoor wat overbodig, een koud landschap wordt uitvoerig omschreven. Toch dient het als tegenwicht van een liefdesverhouding die een diepe indruk maakt op Vivien. Munro gebruikt de ruimte hierboven om onze zintuigen op scherp te zetten. Door middel van een meanderende introductie, waarin bijna niets gebeurt en er vooral veel wordt omschreven, laat ze ons de isolatie van het sanatorium en het hoofdpersonage voelen. Wanneer Vivien uiteindelijk met haar minnaar het bed deelt, wordt dit moment verhevigd vanwege de leegte die eraan voorafging.

Dit doet Munro overigens zonder de details uit het landschap duidelijk te verbinden met de gebeurtenissen van de verhaallijn, het is niet zo dat de desolate natuur een symbolische verbinding aangaat met het eenzame hoofdpersonage. Literatuur is geen legpuzzel.

Munro bewijst dat ook wanneer er niets lijkt te gebeuren er, ergens, toch iets gebeurt. Het laatste deel van deze passage laat dit mooi zien: But the birch bark not white after all as you got closer. Grayish yellow, grayish blue, gray. Een treffend detail, dat sowieso, des te meer omdat het laat zien dat er toch iets gebeurt in dit gestagneerde winterse landschap, een kleur die toch een andere kleur blijkt te zijn, en, as you got closer, een affaire die nooit vergeten zal worden.

Op zoek naar meer leestips? Het Wintertuinfestivalmagazine staat vol met tips van schrijvers die optreden tijdens het festival. In het kader van het Wintertuinfestival lanceert Wintertuin een digitaal festivalcentrum: een online platform met iedere week nieuwe themagerelateerde content in allerlei vormen. Informatie over het volledige festivalprogramma en de kaartverkoop kan worden gevonden bij de Festivalbalie.

[wintertuin]

Het fragment van Juliet Gagnon            A filmtip in place of a book tip

Deze rubriek bevat normaal gesproken een boekentip aan de hand van een fragment dat de lezer altijd is bijgebleven. Maar deze keer bespreekt Juliet Gagnon een fragment uit de boekverfilming van Do Androids Dream of Electric Sheep (1968) van Philip K. Dick uit 1982: Blade Runner. Het fragment ‘I've seen things you people wouldn't believe. Attack ships on fire off the shoulder of Orion. I watched C-beams glitter in the dark near the Tannhäuser Gate. All those moments will be lost in time, like tears in rain. Time to die.’ - Monologue delivered by replicant Roy Batty (Rutger Hauer). Het geheel Blade Runner (1982) was written by Hampton Fancher and David Peoples, directed by Ridley Scott and is based on the book by Philip K. Dick Do Androids Dream of Electric Sheep (1968). I get from the outset that we have a crisis in cultural context. For me Rutger Hauer was this incredibly beautiful creature with a funny accent. For you maybe Turkish fruit. I was 7 when the film came out and only got my hands on it via a spotty teenage boyfriend who was a film buff in the late 1990s. I admit now, that living here in the Netherlands – the idea of Rutger jumping about in a leotard, bloody in the rain – has a different effect. But let’s leave that for a moment. This fragment has been stuck in my head for years and whenever I need a good cry, I watch it. It gets me closer to my own existential dread than... well… anything.  But with that instant hit of ennui comes an unspoken shame. I have never told anyone of my deep love of this fragment. I know it is sentimental, cheesy even. But in context, this scene spoke to me, and still does. Like most teenagers, I felt crippled by my inability to communicate what I had seen, and even though the shit I saw was far more adult than the other teenagers around me, this angst, this feeling that there was/is an inherent inability to communicate what we have seen, what we make of the world, is universal. So then, the feeling is dismissed for its commonality. I think this fragment speaks to those of us, young and old, that carry a story we long to tell. Either crippled to never tell it, unable to master language or through our own lack of insight. I felt that I carried these magnificent stories and I believed that like Batty, these stories would die with me, as the words were too hard to find, and time would run out. Even if you got old, life and the drum of others would drown out the story till it was lost. But there was another layer. It was not just my story that I wanted to tell but the hope that my humanity would be valued by being seen, and heard, by others. I got older, I have kept writing and yet they, the stories, still evade me. That is maybe the nature of creating and making. The story is never told, enough, or there is always more to write that may better articulate a feeling. I still sometimes in the heavy, think of this scene, and momentarily tap into the fear. Juliet Gagnon is schrijver, verhalenverteller en vertaler. In 2006 behaalde zij een mastergraad in Interdisciplinary Arts en in 2009 verhuisde ze van de Verenigde Staten naar Nederland, waar ze Watershed oprichtte. Eind 2015 verscheen haar chapbook Left bij Wintertuin.