#joegoslavie

[gerbie7]

Dorde Balmazovic & Aleksandar Djukicin – Everybody kept quiet so I did too

De oorlog in Oekraïne kreeg een tijdje bovenmatig veel aandacht. Terecht overigens, maar het viel me op dat het geheugen van de meeste mensen zo beperkt was. ‘Dat dit op Europese bodem gebeurt’, alsof we drie decennia geleden al niet eens zoiets hadden meegemaakt. Wat ooit Joegoslavië was, is tegenwoordig zeven verschillende landen. De jaren negentig was de oorlog die daaraan vooraf ging. Ik…

Dorde Balmazovic & Aleksandar Djukicin – Everybody kept quiet so I did too

[rijnsburgtoday]

Joegoslavie, 1988

[rijnsburgtoday]

Joegoslavie, 1988

[histoday]

25 maart. Karadzic veroordeeld tot 40 jaar cel

De voormalige leider van de Bosnische Serviërs en eerste president van de Republika Srpska Radovan Karadzic is gisteren door het Internationale Joegoslavië Tribunaal in Den Haag tot veertig jaar cel veroordeeld wegens verschillende oorlogsmisdaden tijdens de Bosnische Oorlog, die woedde van 1992 tot 1995. Deze oorlog was onderdeel van de oorlogen die uitbraken in Joegoslavië in 1991, en die het land uit elkaar deden spatten. Karadzic is 70 jaar oud, dus zal niet meer vrij komen.

Karadzic werd door het oorlogstribunaal schuldig bevonden aan een aantal zeer ernstige misdrijven, zoals oorlogsmisdaden, genocide en misdaden tegen de menselijkheid. Hij maakte zich volgens het Joegoslavië Tribunaal bovendien ook nog schuldig aan etnische zuiveringen, deportatie, ‘uitroeiing’ en moord, alle bedoeld om de niet-Servische Bosniërs te verdrijven uit het Servische deel van de voormalige deelstaat, die de naam Republika Srpska droeg.

Karadzic werd in 1945 geboren in Montenegro, en zijn afkomst en actieve loopbaan zijn een soort minisamenvatting van de naoorlogse geschiedenis van Joegoslavië. In zijn persoon zien we enkele opvallende, klassieke trekjes van de moorddadige dictator, hoewel eigenlijk het enige relevante kenmerk van de dictator is, dat hij meedogenloos optreedt tegen tegenstanders. Daarover later meer.

De vader van Radovan had tijdens de Tweede Wereldoorlog gevochten aan de zijde van de Chetniks, de paramilitaire organisatie die zich verzette tegen de Italiaanse en later Duitse bezetters van het Koninkrijk Joegoslavië, waarvan de Chetniks het nationale leger hadden gevormd. De Chetniks waren een zeer nationalistische groepering, diepgeworteld in de Servische traditie en aanhangers van de Groot-Servische gedachte. Aan Kroatische kant waren het de Ustasje die tijdens de bezetting actief waren, maar dan aan de kant van de fascisten. Beide groepen hielden flink huis tijdens die jaren.

Het waren echter de communisten, de Partizanen van Tito, die de macht zouden grijpen na de oorlog. Daarmee werden zowel de Servisch-nationalistische Chetniks als de fascistische Ustasje uit Kroatië naar de achtergrond gedreven. Er werd een zware deken over diepe oorlogswonden gelegd. De vader van Radovan verdween achter de tralies voor zijn anticommunistische optreden tijdens de oorlog: Radovan heeft zijn vader nauwelijks meegemaakt in zijn jeugd, en daarmee kreeg hij persoonlijk te maken met de manier waarop het land de oorlogsjaren probeerde uit te wissen en daarmee wrok en woede zaaide voor de toekomst.

Met de val van de Berlijnse Muur en het IJzeren Gordijn in 1989, en het ineenstorten van de Sovjet-Unie in 1991, was het uiteenvallen van de socialistische staat Joegoslavië een kwestie van tijd. Zo gauw de communistische stolp werd opgelicht, laaiden nationalistische bewegingen weer op, werden oude vetes opnieuw opgepakt, en vochten de deelrepublieken elkaar de tent uit.

Karadzic had psychiatrie gestudeerd in Sarajevo, maar hij stapte in 1989 in de politiek met de oprichting van de Servische Nationale Partij van de deelstaat Bosnië-Herzegovina, waar veel etnische Serviërs woonden (nu nog steeds). Hij pakte dus de draad van zijn vader op, zoals eigenlijk een groot deel van de Joegoslaven dat deed toen de communisten ten onder waren gegaan. Hij liet een referendum uitschrijven, waarin de Servische bevolking van Bosnië zich in november 1991 uitsprak voor aansluiting bij een nieuwe Servische republiek.

In januari werd de Republika Srpska uitgeroepen, die ook grote gebieden besloeg waar de Serviërs een minderheid vormden. Dit was echter een gevolg geweest van genocide tijdens de Tweede Wereldoorlog, aldus de Bosnisch-Servische leiding, en dus hoorden die gebieden er toch bij. Daarmee werden ook de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog weer bij het oplaaiende conflict betrokken. Onder leiding van Karadzic, de eerste president van de Republika Srpska, werd het oude federale Nationale Leger van Joegoslavië, gedomineerd door Serviërs, in gereedheid gebracht om deze Groot/Servische droom uit te laten komen.

Natuurlijk lieten de Slovenen, Bosnische moslims en vooral Kroaten zich ook niet ongemoeid in deze oorlog, maar Karadzic en zijn Bosnisch-Servische bestuur waren betrokken bij enkele van de ernstigste oorlogsmisdaden van de Joegoslavische oorlogen, zo oordeelde het Joegoslavië Tribunaal gisteren ook.

Karadzic was volgens het Tribunaal degene die de opdracht gaf tot de belegering van Sarajevo, die duurde van april 1992 tot februari 1996, de langste belegering van een stad in de geschiedenis van de moderne oorlogsvoering. Sarajevo is omringd door heuvels, en vanaf die heuvels werd de bevolking onder vuur genomen door scherpschutters en met mortiergranaten. 5400 burgers vonden de dood.

Een ander dieptepunt van de Bosnische oorlog is ook op het conto van Karadzic geschreven, waarmee hij inderdaad vergeleken kan worden met de ergste onder de dictators en massamoordenaars. Hij gaf opdracht tot de gruwelijke en voor Nederland traumatische massamoord op de mannelijke bevolking van Srebrenica in juli 1995, na de val van deze enclave, die door Nederlandse VN-soldaten had moeten worden beschermd. In militair opzicht was generaal Ratko Mladic verantwoordelijk, die Karadzic overigens een maand later had willen wegsturen wegens incompetentie, maar dat lukte hem niet. Ook Mladic zit in de gevangenis van het Joegoslavië Tribunaal.

Karadzic had echter als president de eindverantwoordelijkheid. Over de aansprakelijkheid van de president van Servië, Slobodan Milosevic, is uiteindelijk geen juridisch eindoordeel geveld, omdat hij in zijn Haagse cel stierf in maart 2006. De vraag in hoeverre de regering van Servië in Belgrado verantwoordelijk gehouden kan worden voor de daden van het bestuur van de Republika Srpska in Bosnië is daarmee niet beantwoord geweest.

Kennelijk gaat het Joegoslavië Tribunaal ervan uit dat Karadzic niet slechts een marionet van Belgrado was, maar op eigen initiatief handelde, anders zou hij niet veroordeeld kunnen zijn voor etnische zuivering en genocide. Al tijdens de oorlog werd hij in de pers aangeduid als de ‘butcher from Bosnia’, en toen hij in juli 2008 werd gearresteerd en uitgeleverd aan het Tribunaal kon het daadwerkelijke proces ook volgen. Dat kwam gisteren ten einde.

Voor het zover was, was Karadzic al sinds 1995 voortvluchtig geweest. Anders dan Mladic, die in 2011 werd gearresteerd en bleek te zijn veranderd in een mager, angstig vogeltje, in plaats van de zelfverzekerde kwelgeest van de bibberende overste Karremans, had Karadzic een zeer opmerkelijke strategie van ‘hide in plain sight’ gekozen: hij had zichzelf heruitgevonden als de stevig bebaarde en beknotte ‘hipster avant la lettre’ Dr. Dragan David Dabic.

Hij bleek sinds 1999 als alternatieve genezer actief te zijn geweest, met speciale therapieën bij verschillende stoornissen en zelfs seksuele problemen, waartegen hij zijn kennis van ‘menselijke kwantumenergie’ inzette. De psychiater in hem was weer terug, maar dan wel in absurde vorm. Hij is zelfs in de openbaarheid geweest in zijn nieuwe rol: hij gaf lezingen aan universiteiten, en werd zelfs geïnterviewd op tv. Adolf Hitler vermomd als Jomanda of Klazien uit Zalk: je verzint het niet.

Wat vooral tekenend is voor de persoon van Karadzic, is dat hij, ook al was hij voortvluchtig, toch de aandacht zocht en de publiciteit. Hij kon het niet laten om de wereld kennis te doen maken met zijn nieuwe, revolutionaire visie die alles ten goede zou veranderen. Het is de megalomane dwaasheid van de dictator. Het feit dat hij negen jaar op die manier zijn leven heeft kunnen leiden, voedde de oude angst sommige nazi’s nog decennialang in Argentinië rustig van hun oude dag hebben zitten te genieten. Vermomd als wat? Kapper? Voetbalanaliticus? Yogaleraar?

Er dan is er nog zijn mislukte artistieke carriere. Karadzic is een dichter. Hij bracht tussen 1968 en 2005 acht dichtbundels uit, drie ervan als voortvluchtige. Het heeft hem niet de roem gebracht waar hij misschien op had gehoopt. Was dat maar anders geweest. Had Hitler maar wat meer succes gehad als schilder, dan had ons dat veel ellende bespaard. Gelukkig is Karadzic, anders dan Hitler, wel berecht en veroordeeld.