29 juni. De Prinsen van Wales hebben geen spijt van juichen om Engels verlies
Het kasteel van Caernarfon
In Engelse media is een filmpje opgedoken waarop te zien is dat de spelers van Wales, dat zich vorig weekend ten koste van Noord-Ierland plaatste voor de kwartfinales van Euro 2016, aan het juichen zijn om de smadelijke Engelse nederlaag tegen IJsland. Aangezien de Engelsen en Welshmen in zekere zin landgenoten zijn, en beide landen overwegend vóór Brexit stemden, is er wat ophef ontstaan over het leedvermaak van de voetballers uit Wales. Zij zeiden vandaag echter geen spijt te hebben van hun vreugde.
Ten eerste, zo stelden Neil Talyor en Chris Gunter vandaag, was het een privéfeestje. Ten tweede is Wales nu nog het enige Britse land dat nog in het toernooi zit, waar het land, dat voor het eerst meedoet, best trots op mag zijn. En ten derde mag het dan wel zo zijn dat Engeland en Wales broedernaties zijn, maar de Welshmen identificeren zich naar eigen zeggen net zo goed met IJsland, dat net als Wales voor het eerst meedoet, en eveneens een kleintje is naast grote voetbalnaties als Frankrijk, Duitsland en (vooruit) Engeland. Ze gunnen het IJsland dus.
Wales is op voetbalgebied een apart geval binnen het Verenigd Koninkrijk. Waar de Schotten en Noord-Ieren hun eigen competitie hebben, spelen de clubs uit Wales, Cardiff City en Swansea, mee in de Engelse Premier League. Toen het Wembleystadion in Londen enkele jaren geleden werd gerenoveerd, was Cardiff, de hoofdstad van Wales, enkele jaren lang de plaats waar de finale van de Engelse beker werd gespeeld.
Verder is Wales, net als Schotland en Noord-Ierland (voorlopig nog) een semi-onafhankelijke entiteit binnen het Verenigd Koninkrijk. Koningin Elizabeth is het staatshoofd, de Britse regering in Londen vertegenwoordigd Wales in internationale zin, maar Wales heeft sinds 2006 een eigen nationale assemblee, en een eigen eerste minister. Wales is de eerste Britse natie die stevig aan Engeland werd gebonden, maar heeft een lange, afwijkende geschiedenis, waarin voor de Welshmen een heel andere identiteit besloten ligt.
Vóór de Romeinse veroveringen bestond er op de Britse eilanden een verzameling versplinterde koninkrijkjes en stammen. De Britten waren een Keltische aftakking, net als de Galliërs in het huidige Frankrijk. De Keltische sporen zijn naar de randen van het Britse gebied verschoven, en dat begon eigenlijk met de inlijving door de Romeinen.
Engeland was in zijn geheel Romeins, en de huidige grens met Schotland was ook de grens van het Romeinse Rijk. Wales werd, anders dan Schotland, ook door de Romeinen onderworpen. De verovering duurde van het jaar 48 tot 78, en de Romeinse aanwezigheid zou voortduren tot het begin van de 5e eeuw. Wales en Engeland hebben dus beide stevig onder Romeinse invloed gestaan. Pas toen de Romeinen zich terugtrokken, ging de geschiedenis van Engeland en Wales uiteen lopen.
Eén van de redenen voor de Romeinse terugtrekking, en voor de val van Rome in het algemeen, was de opmars van Germaanse volkeren is het oosten. In de 5e eeuw trokken deze volkeren over het hele continent, trokken nieuwe grenzen, stichtten nieuwe koninkrijken, en veranderden de loop van de geschiedenis. De Germanen trokken ook naar de Britse eilanden, en joegen de Brits-Romeinse volkeren voor zich uit. Onder meer de Angelen en Saksen, volkeren waarnaar Engeland en een benaming als ‘Angelsaksisch’ zijn vernoemd, werden de baas in was nu Engeland is.
Er is wat wetenschappelijke onenigheid over de schaal van de Germaanse invasies, en het is de vraag in hoeverre zij dominant werden in het oosten, en in het westen geen voet aan de grond kregen. In ieder geval is het zo dat de koninkrijken die in het huidige Engeland werden gesticht na de Romeinse tijd, zoals bijvoorbeeld het grote rijk Mercia, dat ontstond in 527, zich niet helemaal tot de Ierse Zee uitstrekten.
De (geromaniseerde) Britten behielden hun eigen koninkrijken, en de grens tussen het huidige Wales en Engeland was de grens tussen Mercia en de Welshe rijken, met mooie namen als Gwynedd, Powys, Dyfed en Seisyllwg, Morgannwg en Gwent. In het Frans heet Wales ‘Pays de Galles’, wat gerelateerd lijkt aan het Keltische Gallië en ‘Gaulois’, maar de naam Wales zou afkomstig zijn van het Germaanse ‘Walha’, de naam die de Angelsaksen aan het gebied gaven. ‘Walha’ betekent namelijk zoiets als ‘geromaniseerde buitenlander’.
Dit illustreert heel mooi in welke mate Wales en Engeland níet hetzelfde land zijn. Het Angelsaksische Engeland noemde het Keltisch-Romeinse Wales namelijk ‘het buitenland’. In de vroege Middeleeuwen vochten de Engelse koninkrijken meerdere grensconflicten uit met de koninkrijkjes van Wales.
Ook later in de Middeleeuwen was er een belangrijke verwijdering in de geschiedenis van Wales en Engeland. De verschillende Angelsaksische koninkrijken, naast Mercia ook bijvoorbeeld Northumbria, Wessex, East-Anglia, enzovoorts, werden door de invasies van de Vikingen onder druk gezet, en de machtsbalans tussen de rijken raakte verstoord. De koning van Wessex, Aethelstan, verenigde de Angelsaksische koninkrijken in de 10e eeuw, en stichtte daarmee het verenigde koninkrijk Engeland, zonder Wales natuurlijk.
Nog geen eeuw later werd alles weer op een hoop gegooid, weer door de Vikingen. Zij hadden in Normandië een hertogdom gesticht, dat slechts in naam ondergeschikt aan de Franse koning was. Een van de opvolgers van dit Vikingrijk, hertog Willem II. Hij lanceerde in 1066 een invasie van Engeland, versloeg koning Harald bij Hastings, en het jonge koninkrijk Engeland had opeens een Normandische-‘Vikingkoning’. Willem zou voortaan de bijnaam ‘De Veroveraar’ krijgen, niet geheel onterecht.
De Normandische verovering van Engeland was in het jaar 1072 zo ongeveer een feit. De omvang het de Engelse bezittingen van de Normandische hertog, nu ook koning van Engeland, was ongeveer gelijk aan hoe Engeland er nu uitziet. Dat betekent dus dat Wales niet door de Normandiërs werd veroverd.
De Normandische verovering van Engeland had grote gevolgen voor het gebied. Niet alleen werd Engeland stevig verbonden aan Frankrijk, omdat de engelse koning eigenlijk in theorie ondergeschikt aan de Franse koning was, wat tot eeuwenlange oorlogen zou leiden, maar de cultuur van Engeland raakte ook ‘verfranst’.
De Normandiërs waren geen Vikingen, maar eerder Fransen, en de Engelse taal raakte vanaf de 11e eeuw sterk onder invloed van het Frans. De taal die voorheen een puur Germaanse was, met misschien wat Keltische invloeden, kreeg, vooral in hogere kringen, steeds meer ‘Franse’ woorden. Tot op de dag van vandaag heeft het Engels door de verovering door Willem in 1066 meer weg van het Frans dan het Duits en Nederlands hebben bijvoorbeeld. Kortom, bovenop het Angelsaksische kwam een grote schep Normandisch-Franse-Vikingcultuur.
En Wales dan? Dat werd ook aangevallen door Willem de Veroveraar, die dat eigenlijk niet van plan was, maar door de Welshmen werd aangevallen. Het gebied werd onderworpen, maar in 1101 had Wales zijn onafhankelijkheid weer terugveroverd. Wales werd dus ook geen onderdeel van het nieuwe Engeland. De Keltische cultuur bleef daar de boventoon voeren. Het gebied werd in 1216 verenigd door koning Llywelyn Fawr (‘de Grote’), die de eerste was die de titel ‘Prince of Wales’ kreeg. Ook de Engelsen, opvolgers van Willem de Veroveraar die Wales uiteindelijk niet had weten te onderwerpen en daardoor in conflict bleven, erkenden de titel ‘Prince of Wales’ in 1267.
Wales was een verenigd rijk geworden, maar dat duurde maar heel kort. De Engelse koning Edward I, opvolger van de Normandische hertogen, was namelijk vastbesloten om te voltooien wat zijn voorganger Willem niet was gelukt, namelijk Wales toe te voegen aan zijn rijk. Een reeks incidenten en oude vetes brachten Edward ertoe om in 1282 Wales binnen te vallen. De Engelsen wisten Wales te onderwerpen, en de laatste soevereine Prince of Wales, Llywelyn ap Gruffudd, van de troon te stoten. Zijn hoofd werd op een speer gestoken en door Londen geparadeerd.
Edward liet kastelen bouwen in Wales om het gebied onder de duim te houden. In één daarvan, Caernarfon, werd zijn zoon, de toekomstige koning Edward II van Engeland, geboren, de eerste Engelse heerser die ook de titel ‘Prince of Wales’ kreeg, tot op de dag van vandaag de titel voor de troonsopvolger.
Wales werd opgenomen in Engeland, hoewel de twee gebieden pas in 1542 officieel bij verdrag tot één werden gemaakt door de Act of Union. De toenmalige koning , Henry VIII, verbood op dat moment het Welsh als officiële taal. Dat is opmerkelijk, omdat zijn eigen dynastie, de Tudors, oorspronkelijk uit Wales komt.
Sinds 1282 was Wales dus stevig gebonden aan Engeland, al ruim 800 jaar dus. Maar in de 800 jaar daarvoor waren de twee landen níet aan elkaar verbonden. In die periode is er, vooral in Engeland, zoveel gebeurd dat ze in Wales konden denken dat niet zij, maar de Engelsen eigenlijk een soort buitenlanders geworden waren.
Ook op dit EK moesten de Welshmen in de groepsfase in blessuretijd buigen voor Engeland, tot hun grote verdriet ongetwijfeld. Maar nu de Engelsen weer in naar huis zijn, en Wales nog schittert, zullen ze zich met recht weer de enige échte prinsen van Wales voelen.
