Wat? Apollo van Tenea (570-560 v.Chr.), Münchener Kouroi (540-530 v.Chr.), Barberini Faun (ca. 220 v.Chr.), Gevlekte faun (ca. 100 v.Chr.), Narcissus (ca. 410 v.Chr.), Aphrodite van Knidos (ca. 350 v.Chr.)
Waar? Glyptothek, München
Toen ik in 2019 München bezocht was de Glyptothek gesloten voor renovatie. Inmiddels is het gebouw weer toegankelijk voor publiek. Ik wordt verrast door de prachtige collectie beelden en de wijze waarop deze zijn tentoongesteld. De beelden brengen mijn vroegste colleges kunstgeschiedenis in herinnering. Na de behandeling van de Egyptische kunst, waar ik nog altijd een grote belangstelling voor dat land en met name de 18e dynastie aan heb overgehouden, volgde de kunst van Griekenland en Rome. Vanaf 650 voor Christus ontstonden in Griekenland beelden van jonge vrouwen (korai) en mannen (kouroi). De Glyptothek toont twee fraaie voorbeelden van kouroi: de Apollo van Tenea en de Münich Kouros. Het eerstgenoemde beeld werd in 1846 nabij Corinthe ontdekt op de plaats van het oude Tenea, waarschijnlijk op het graf waar het toe behoorde. De atletische Münchener kouroi komt van een graf in Attica.
De Barberini Faun is een grote dronken satyr: half mens, half paard. Het beeld is waarschijnlijk afkomstig van een heiligdom gewijd aan de god Dionysos. Toen de Romeinen de macht hadden over Griekenland werd het beeld naar Rome overgebracht. Nadat het in de zeventiende eeuw was herontdekt, kreeg het een plaats in het Palazzo Barberini. Bijzonder fraai is ook de gevlekte faun: het hoofd van een standbeeld van een satyr. Het is een romeinse kopie naar een Grieks origineel.
Originele Griekse beelden uit de klassieke periode (5e en 4e eeuw voor christus) waren grotendeels vervaardigd in brons en zijn veelal verloren gegaan. Dat we toch een goed idee hebben van hoe deze beelden eruit zagen, danken we aan de Romeinen. Die bewonderden de Griekse beelden en maakten er kopieën van die geplaatst werden in badhuizen, tuinen en villa’s van rijke Romeinen. Een fraai voorbeeld is Narcissus. De knaap leunde oorspronkelijk met zijn linkerarm op een pilaar. Het werk is een Romeinse kopie naar een werk uit de school van beeldhouwer Polyclitus.
In de latere klassieke periode komen beelden vrijer in de ruimte te staan. Ook worden de proporties minder strikt gehanteerd. Een belangrijke nieuwe ontwikkeling is de afbeelding van het naakte vrouwelijk lichaam. De Aphrodite van Knidos was het belangrijkste werk van de beroemde Atheense beeldhouwer Praxiteles. In het boek Naturalis historia vertelt Plinius dat de beeldhouwer twee versies van het beeld maakte: één gekleed en één naakt. Hij vroeg voor beide beelden dezelfde prijs. De inwoners van Kos mochten als eerste kiezen. Ze waren geschokt door het naakte beeld en kozen de geklede versie. De naakte Aphrodite werd vervolgens gekocht door de inwoners van Knidos. Het werd geplaatst in een speciale tempel die aan vier zijden open was, zodat bezoekers het van alle kanten konden bekijken. Her beeld werd heel beroemd en is zelfs op munten vereeuwigd. Het oorspronkelijke beeldhouwwerk is verdwenen, maar er bestaan nog meerdere Romeinse kopieën van. En de Aphrodite van Kos? Die is iedereen inmiddels vergeten.
