#przystanekd

[odkryjdolnyslask]

Aby uczcić tę okrągłą rocznicę Fundacja Domu Schminke, malarka Alina Grasmann i artysta dźwiękowy Daniel Neumann zapraszają do wspólnego świętowania w Löbau. To wspaniała okazja, aby poznać tę wyjątkową perłę architektury, a przy okazji doświadczyć nowych artystycznych doznań. Dla wszystkich odwiedzających wstęp w ramach uroczystości jest bezpłatny.

„Dom, który był mi najdroższy“, tak architekt Hans Scharoun mówił o domu rodziny Schminke w saksońskim Löbau. Wybitna ikona nowoczesnej architektury, która do dziś fascynuje i urzeka, w tym roku obchodzi 90. urodziny.

Z tej okazji od 30 września do 6 października zaplanowano szereg uroczystych wydarzeń: po raz pierwszy zostaną wystawione obrazy Aliny Grasmann z serii malarskiej „The Grand Buffet”. Dzieła bezpośrednio nawiązują do przełomowej architektury willi byłego właściciela fabryki w Löbau. Ponadto artysta dźwiękowy Daniel Neumann ożywi Dom Schminke intrygującą audioinstalacją, stworzoną specjalnie pod obiekt i obrazy Aliny Grasmann.

Dziś Dom Schminke funkcjonuje głównie jako muzeum architektury. Obrazy z serii Aliny Grasmann sugerują, jak pokoje mogłyby wyglądać gdyby dom był zamieszkany. Ten eksperyment jest wyrazem hołdu dla domu i jego burzliwej historii. W pierwszym tygodniu października zainteresowani będą mogli podziwiać pokoje Domu Schminke w połączeniu z obrazami Grasmann, poznając jednocześnie ideę współczesnego budownictwa od zupełnie innej strony. Dodatkowo, w ramach specjalnej oferty edukacyjnej codziennie odbywać się będą wycieczki z artystką i pracowni(cz)kami Fundacji Domu Schminke. Wstęp na zwiedzanie i oprowadzanie jest bezpłatny.

Tydzień festiwalowy zainauguruje 30.09.23 r. wernisaż wystawy, podczas którego „The Grand Buffet” Grasmann będzie można odkryć nie tylko wizualnie, ale i kulinarnie. Bilety na wernisaż można zakupić juz teraz w sklepie internetowym Fundacji Domu Schminke: www.stiftung-hausschminke.eu/pl/Sprzedaz

Seria autorstwa monachijskiej artystki Aliny Grasmann powstała po pobycie malarki w Domu Schminke i jest wyrazem jej osobistego podejścia do architektury i historii domu. W tym procesie artystka otwiera się na nowe przestrzenie i scenariusze, przeplata istniejące elementy architektoniczne z cytatami z historii sztuki i kultury, robi wycieczki do filmu z lat 70. i w zabawny sposób buduje nowe motywy. Jej prace bawią się zjawiskiem, w którym obecność i nieobecność jednocześnie przeplatają się ze sobą, co umożliwia widzowi znalezienie własnego połączenia – zarówno z domem, jak i obrazami.

W swojej pracy „Dla Aliny“ Daniel Neumann wchodzi w bezpośredni dialog z dziełami Grasmann i realną przestrzenią, w której gra. Artysta w sposób niewidoczny, za to wszechobecny, aranżuje syntetycznie generowane dźwięki rezonansowe i nagrania pomieszczeń tworząc "subtelne echa". Wypełniają one całą przestrzeń, a nawet wprowadzają do niej dodatkową warstwę. Instalacja Neumanna jest zatem nie tylko ścieżką dźwiękową wystawy, ale i akustycznym pośrednikiem między przestrzenią, sztuką i zwiedzającymi.

Osobom zainteresowanym, które jeszcze nie były w Domu Schminke, prace artystów ułatwią pierwszy kontakt z architekturą budynku. Także ci, którzy obiekt już znają, będą mogli poznać go zupełnie na nowo. Każdy z pewnością odkryje tu dla siebie coś ciekawego.

Dom Schminke to pionierska architektura na skalę międzynarodową Obok Willi Savoye autorstwa Le Corbusiera, Willi Tugendhatów, zaprojektowanej przez Ludwiga Miesa van der Rohe i Domu Fallingwater według projektu Franka Lloyda Wrighta, Dom Schminke jest uważany za jeden z najważniejszych budynków mieszkalnych klasycznego modernizmu na świecie. Już w czasach, gdy żyła w nim rodzina Schminke, wypełniony był sztuką współczesną. Jako dom rodzinny służył jednak tylko do 1951 roku. W kolejnych latach pełnił funkcję domu klubowego Wolnej Młodzieży Niemieckiej i Okręgowego Domu Pionierów „Oswalt Richter“.

Projekty architekta Hansa Scharouna są nadal uważane za przełomowe dla „architektury organicznej“, która jest skierowana przede wszystkim na potrzeby człowieka. Jednak fragmenty żywego i kolorowego wystroju wnętrz zachowały się w Löbau tylko częściowo. Dziś Dom Schminke jest przede wszystkim miejscem nauczania architektury, a oferta edukacyjna skierowana jest do szerokiej grupy odbiorców. Dla dzieci i młodzieży, a także wszystkich innych osób, na co dzień nie zajmujących się architekturą, wizyta w Domu Schminke to fascynująca przygoda. W trakcie zwiedzania można poznać wyjątkową historię budynku i jego użytkowania, otrzymując jednocześnie wgląd w ciekawą historię architektury XX wieku.

Z okazji jubileuszu fan(k)i sztuki mogą nabyć limitowaną edycję specjalną wystawy Aliny Grasmann w formie wydruku. Poszczególne upominki można również połączyć w pięć limitowanych pakietów sztuki, składających się z wysokiej jakości oprawionego egzemplarza edycji specjalnej (format 20,2x14,8 cm), biletu na wernisaż i butelki brandy, produkowanej z jabłek z sadu rodziny Schminke. Edycja specjalna wystawy oraz limitowane pakiety sztuki są już dostępne w sklepiku online Fundacji: www.stiftung-hausschminke.eu/pl/Sprzedaz

Godziny otwarcia w tygodniu jubileuszowym: sobota, 30 września 2023 roku, od 19 do 22 wernisaż z „Grand Buffet“ - wstęp tylko z biletem

niedziela 1 października - piątek 6 października 2023 roku, od 12 do 17, oprowadzania po wystawie w języku niemieckim codziennie o godz. 15. (max. 20 osób) - wstęp wolny

Dom Schminke można też zwiedzać z audioprzewodnikiem w języku polskim, czeskim i angielskim.

Serdecznie zapraszamy do udziału w wydarzeniach tygodnia jubileuszowego. Aby umożliwić uczestnictwo w wydarzeniach dużej publiczności, przyjaciele i sympatycy mają możliwość podarowania “bezpłatnego wstępu dla wszystkich“. Niewielka darowizna przyczyni się bezpośrednio do organizacji tygodnia jubileuszowego, a w dłuższej perspektywie do zabezpieczenia finansowego domu. Wszystkie informacje na stronie: stiftung-hausschminke.eu - Terminy

Dojazd Dom Schminke leży w Löbau. Ze stacji kolejowej można dojść w 15 minut spacerem. Pociągiem jedziemy do stacji Zgorzelec lub Görlitz i tam przesiadamy się w pociąg w kierunku Bischofwerda lub Dresden HBf. Po niemieckiej stronie można skorzystać z całodniowego biletu EuroNysa w cenie 40 zł, po polskiej stronie bilet obowiązuje w pociągach od Bolesławca i Jeleniej Góry do granicy. Szczegóły: www.zvon.de/de/liniennetz-euro-neisse-region

[materiał we współpracy z Fundacja Domu Schminke w Löbau]

[dolnoslaskabiblioteczka]

„Podróżnicy w Górach Olbrzymich” to książka znana już pewnie wielu miłośnikom regionu, których nie brakuje na pewno wśród naszych czytelników. Jeśli jednak jeszcze o niej nie słyszeliście albo słyszeliście, lecz później informacja ta gdzieś się wśród innych zagubiła, to zachęcamy do sięgnięcia po niezwykłą, pionierską publikację Wydawnictwa Wielka Izera przygotowaną we współpracy z Schlesisches Museum zu Görlitz.

„Podróżnicy…” to antologia niemal czterdziestu relacji osób podróżujących po Karkonoszy i Górach Izerskich w okresie od końca XVII do początku XX wieku. W publikacji znajdujemy relacje z wędrówek po dolnośląskich i łużyckich górach, szczegółowo opisujące możliwości i warunki takich podróży (pożywienie i noclegi), a także spotkania z ludźmi w różny sposób z górami związanymi (wśród których znaleźli się m.in. gospodarze schronisk i poprzedzających je baud, leśnicy, drwale, ale także – przemytnicy).

Każda relacja jest inna, bo napisana przez kogoś innego, innym – bo z różnych lat pochodzącym językiem. Każdy z nich na czymś innym skupia uwagę, ale dzięki temu otrzymujemy bogaty i barwny obraz Gór Olbrzymich i ich mieszkańców: strojów, jakie noszą, potraw, które warzą i zwyczajów, którym hołdują. Jest też sporo krajobrazów, choć zaznaczono, że część tych krajobrazowych opisów została skrócona przez tłumacza. Ten zresztą w sposób barwny tłumaczy, jak to się stało, że „Podróżnicy…” w ogóle pojawili się na rynku wydawniczym. To też ciekawa historia.

Na uwagę zasługują także przedmowy, które napisali dwaj znawcy Gór Olbrzymich: Ullrich Junker, potomek mieszkańców osady na Kobylej Łące, i Henryk Waniek, pisarz i malarz, którego każdy utwór też jest swoistą wędrówką. Na uwagę zasługuje również szata graficzna i to, co w ostatnich latach coraz rzadziej spotykane: staranna edycja i korekta, dzięki którym książkę można po prostu ze smakiem czytać, nie potykając się co rusz na błędach edycyjnych lub korektorskich niedociągnięciach.

Fantastyczna lektura dla każdego, komu Karkonosze i Góry Izerskie nie są obojętne. Bardzo wszystkim polecamy – spójrzcie na znane sobie miejsca oczyma podróżników sprzed 200–300 lat i odkryjcie je na nowo. [jk]

PODRÓŻNICY W GÓRACH OLBRZYMICH. ANTOLOGIA TEKSTÓW ŹRÓDŁOWYCH Wydawnictwo Wielka Izera 2020 ISBN: 9788395229367 412 stron, 130x215 mm oprawa twarda

[przystanekd]

Rynek, a tak właściwie Plac Ratuszowy, w Jeleniej Górze to niezwykłe pod względem architektonicznym miejsce. Barokowo-klasycystyczny ratusz otacza 56 kamieniczek z arkadowymi podcieniami. Czy wiecie, że poszczególne grupy jeleniogórskich kamieniczek mają swoje specyficzne, historyczne nazwy?

Kamieniczki od nr 1 do nr 10, czyli między ul. Długą a ul. Grodzką to Podcienia Sukienników (Tuchlaube). Dziś w tej części rynku mamy między innymi Galerię Sztuki Współczesnej, sklep z kawą oraz Karkonoską Informację Turystyczną.

Kamieniczki od nr 11 do nr 18, czyli między ul. Grodzką a ul. Jasną (zachodnia strona placu Ratuszowego) to Podcienia Kuśnierzy (Kürschnerlaube).Dziś tą pierzeję zajmują wyłącznie lokale gastronomiczne, można tu zarówno zjeść dobry obiad, posiedzieć przy piwie, jak też spróbować naturalnych lodów.

Kamieniczki od nr 19 do nr 29, czyli między ul. Jasną a ul. Pionierów Jeleniej Góry to Podcienia Przędzarzy (Garnlaube). Dziś w tej części rynku dominują lokale gastronomiczne, ale jest też księgarnia. 

Kamieniczki od nr 30 do nr 38, czyli między ul. Pionierów Jeleniej Góra a ul. Marii Konopnickiej to Podcienia Maślane (Butterlaube). W tej części również dominują lokale gastronomiczne, ale jest też kamieniczka z oddziałami urzędu marszałkowskiego i Karkonoski Dom Numizmatyczny.

Kamieniczki od nr 39 do nr 46, czyli między ul. Marii Konopnickiej a ul. Szkolną to Podcienia Pończoszników i Białoskórników (Stricker- und Weissgerberlaube). Całą pierzeję zajęły lokale gastronomiczne, a letnie ogródki często sięgają daleko poza podcienia na płytę rynkową.

Kamieniczki od nr 47 do nr 56, czyli między ul. Szkolną a ul. Długą to Podcienia Zbożowe (Kornlaube). Tu znajdziemy również sporo gastronomii, ale także antykwariat, galerię i placówkę pocztową.

[1] fot. Agnieszka Adamek

[przystanekd]

Świdnica, rok 1947 [1-10] fot. autor nieznany / Socjalistyczna Agencja Prasowa

[przystanekd]

Wiemy na pewno, że najstarsze uzdrowisko w Polsce znajduje się na Dolnym Śląsku. Nie wiemy jednak, które to uzdrowisko.

Dwa dolnośląskie uzdrowiska aspirują do miana najstarszego nie tylko na Dolnym Śląsku, ale i w całej Polsce. Zarówno Lądek-Zdrój, jak Cieplice Śląskie-Zdrój mają sporo argumentów na swoją korzyść. Rozstrzygnięcie tego sporu nie jest proste i całkiem możliwe, że nigdy nie dowiemy się, kto był pierwszy.  

Pierwsza zachowana historyczna wzmianka o Cieplicach (łac. Calidusfons) pojawia się natomiast w dokumencie księcia Bernarda Lwóweckiego zwanego też Zwinnym 18 marca 1281 roku, gdzie są wymieniane jako część nadania dla joannitów ze Strzegomia. Czyli Cieplice miałyby według tej wersji nie mniej niż 739 lat.

Zgodnie z legendą cieplickie źródła zostały odkryte przez księcia śląskiego Bolesława I Wysokiego w 1175 roku, uzdrowisko ma więc dziś, jeśli wierzyć tej opowieści, 845 lat. 

Lądek prawa miejskie uzyskał w 1270 roku, jednak pierwszym zachowanym dokumentem jest informacja o odnowieniu praw i przywilejów miejskich przez króla czeskiego Wacława IV Luksemburskiego w 1392 roku, czyli w tej potwierdzamy (zaledwie) 628 lat historii Lądka plus... no właśnie, plus coś, co było wcześniej -  ale nie wiemy, ile należy do tej daty dodać, bo nie wiemy, z którego roku pochodziły potwierdzane prawa i przywileje.

Lądecka legenda przypisuje odkrycie pierwszego źródła pasterzowi, natomiast w rymowanym utworze wydanym w Kłodzku w 1604 roku anonimowy poeta wspomina się o Lądku pisząc, że "Mongołowie wpadli do uzdrowiska i spustoszyli je". Czyli wedle tego musiał istnieć przed 1241 rokiem, ma więc co najmniej 779 lat.  [wg]

[1] Jelenia Góra Cieplice, Dom Zdrojowy (po lewej) i Długi Dom, kwiecień 2019 [2] Lądek-Zdrój, Zakład Przyrodoleczniczy “Wojciech”, kwiecień 2016  fot. Wojciech Głodek

[przystanekd]

Spacer po Wrocławiu z 1948 roku

[przystanekd]

Dokładnie 202 lata temu Mary Shelley, druga żona wybitnego angielskiego poety Percy'ego Shelleya, zadebiutowała powieścią "Frankenstein; or, The Modern Prometheus" ("Frankenstein albo Współczesny Prometeusz"), która do dziś jest jej najbardziej znanym dziełem. Jest też na pewno jedną z bardziej rozpoznawalnych powieści grozy, a według niektórych - pierwszą w ogóle powieścią science fiction.

Istnieją pewne przypuszczenia co do związku dzieła Mary Shelley z niemiecką miejscowością Frankenstein, czyli obecnymi Ząbkowicami Śląskimi na Dolnym Śląsku i aferą grabarzy z 1606 roku. Związek ten wykorzystywany jest obecnie w promocji miasta, organizowany jest tu festiwalu grozy i horroru, można też zwiedzić tematyczne muzeum. Całkiem jednak możliwe, że pierwowzorem dr. Frankensteina jest niemiecki alchemik Johann Konrad Dippel, który urodził się w Odenwaldzie koło Darmstadt na zamku... Frankenstein.

O wywołanie panującej w 1606 roku zarazy posądzono ośmioro grabarzy: sześciu mężczyzn i dwie kobiety. Podejrzanych poddano torturom, podczas których przyznali się, że sporządzali trujący proszek ze zwłok. Proszek ten rozsypywali w różnych domach, przez co wielu ludzi zatruło się i zmarło. Prawdopodobnie jedynym przestępstwem jakie popełniali było okradanie zwłok, jednak oczywiście na torturach przyznali się do jeszcze wielu innych bezeceństw i zbrodni, wydali także wspólników. Ostatecznie w ciągu kilku miesięcy w związku z tą sprawą stracono 17 osób.

Dwa lata później, 15 marca 1608 roku, pastor Heinitz poświęcił ponownie cmentarną kaplicę św. Mikołaja, którą też mieli sprofanować grabarze. Budynek z tamtych czasów jednak nie dotrwał do dziś, obecną budowlę, stojąca przy pochodzącym z 1552 roku cmentarzu, wzniesiono w 1728 roku i potem jeszcze przebudowano w 1857 roku. Niestety dzisiejsze otoczenie profanuje ją chyba dużo bardziej niż historyczni grabarze. [wg]

[1] fot. Wojciech Głodek, marzec 2018 r. 

[przystanekd]

Czy wiecie, że pierwszy turniej rycerski na ziemiach polskich odbył się na Śląsku? Wiemy nawet kiedy to było. 24 lutego 1243 roku w dzisiejszym Lwówku Śląsku.

Turnieje rycerskie zaczęto organizować pod koniec XI wieku. Pierwszy, o którym wiemy na pewno, odbył się we Flandrii w 1095 roku. Na Śląsk zwyczaj potykania się przybył z Niemiec, gdzie pierwszy turniej miał miejsce w 1127 roku pod Würzburgiem w Bawarii. Średniowieczne zawody dzieliły się na konkurencje piesze (strzelanie oraz walki indywidualne i grupowe stępioną bronią) oraz konne (grupowe i pojedynki na kopie lub broń boczną). Walki toczono zazwyczaj rozpoczynając od poniedziałku przez kilka dni 

W 1243 roku cały Śląsk był jeszcze w żałobie po wielkiej klęsce w wojnie z Tatarami pod Legnica i śmieci księcia Henryka II Pobożnego. Jednak syn księcia nie bardzo się tym przejął i szukając sposobu na sławę i zapisanie się w historii, zadecydował o zorganizowaniu turnieju rycerskiego. Na jego miejsce wybrał ulokowany w 1217 roku przez jego dziadka, księcia Henryka I Brodatego, dolnośląski Lwow, czyli dzisiejszy Lwówek Śląski. 

Na miejsce turnieju, który miał się rozpocząć 24 lutego 1243 roku, zjechali zarówno rycerze śląscy, jak i zagraniczni. Nie wszyscy jednak przyjechali chętnie, bo spora część rycerstwa uznała, że trwają żałoba to niestosowny okres dla takiej imprezy. Ostatecznie jednak rycerz Wojciech zaproponował, aby książę jako zadośćuczynienie przekazał darowiznę na rzecz jakieś klasztoru. Rogatka zgodził się, zapisując jedną z okolicznych osad klasztorowi w Henrykowie i turniej odbył się już bez dalszych problemów. [wg]