Dolnośląska biblioteczka

Co ciekawego można przeczytać o Dolnym Śląsku? Co warto dodać do swojej domowej biblioteczki? Od teraz CO WTOREK nowe propozycje. Masz swoje typy? Napisz: [email protected]

[dolnoslaskabiblioteczka]

„Kotlina” Agaty Kunderman to, można by powiedzieć, klasyczny kryminał tzw. Ziem Odzyskanych. Zbrodnia, której kulisy odkrywamy, wiąże się z przeszłością z czasów około II wojny światowej, dotyczy relacji dawnych mieszkańców z nowymi, przybyłymi na te ziemie po 1945 roku i ma w tle jakiś skarb.

Jednak historię taką można opowiedzieć na wiele różnych sposobów i z pewnością w przypadku „Kotliny” nie mamy do czynienia ze sztampą. Kłodzko, znalezione na budowie szczątki i tajemnicza figura, rzeźba o nieodgadnionej symbolice; przeszłość i teraźniejszość i zawiłe losy bohaterów – wszystko to tworzy specyficzny klimat książki, przez co trudno się od niej oderwać. Autorka ciekawie konstruuje fabułę i gubi tropy, przez co rozwiązanie zagadki okazuje się inne niż się spodziewaliśmy. I sprawca nieoczywisty, i motywy jego postępowania zaskakujące w kontekście całej historii.

Od razu należy zaznaczyć, że to kryminał napisany w sposób nieco lżejszy niż poprzednie, mniej analizy, więcej akcji. No i postaci, które po prostu się lubi, zwłaszcza duet Zaleski – Rysa. Całość dobrze się czyta, czemu sprzyjają naturalne dialogi i lekki styl. Gorąco polecamy; sprawdźcie, co wydarzyło się w Kłodzku! [jk]

Agata Kunderman Kotlina Wydawnictwo Filia 2025 432 strony oprawa miękka, 135×205 mm ISBN: 978-83-8402-717-2

[dolnoslaskabiblioteczka]

Dolny Śląsk pełen jest wspomnień. Tutaj, kiedy poznajemy kogoś, zadajemy mu często pytanie: skąd przybyli twoi rodzice, dziadkowie? Od wielu już lat do tego pytania dodajemy: co wiesz o miejscu, w którym teraz mieszkasz... Nic dziwnego, że mieszkańcy Sobieszowa odsyłają turystów do książki „Historia miejscowości Sobieszów u podnóża Chojnika” podkreślając, że to właśnie z niej czerpią wiedzę o historii swojej miejscowości. Przed nami okres wakacji i być może to właśnie w Sobieszowie postanowiliśmy je spędzić. Zajrzyjmy do tej pozycji podczas swojego pobytu. Wersja  papierowa została wydana w roku 2025. Wcześniej teksty, które się na nią składają były dostępne we fragmentach i bez redakcji w Jeleniogórskiej Bibliotece Cyfrowej. Są to teksty wspomnieniowe przedwojennych mieszkańców Hermsdorf, ale również spora dawka wiedzy pochodzącej z archiwów. Na okrasę zdjęcia, dokumenty, mapy i stare ryciny. Z pewnością treści zawarte w książce wzbogacą nasze wakacje u podnóża Chojnika, warto o nią spytać w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN - Pałac Sobieszów. (hs)

Eberhard i Ullrich Junker Historia miejscowości Sobieszów u podnóża Chojnika Wydawnictwo Poligrafia AD REM, 2025 378 stron Oprawa miękka ISBN: 978-83-68497-34-2

[dolnoslaskabiblioteczka]

Czy można napisać o Nowej Rudzie coś, czego jeszcze nie wiemy? Katarzyna Bor w swojej nowej powieści „Spoiwo” udowadnia, że Góra Świętej Anny wciąż posiada aurę magii, którą warto odkryć na nowo.  Autorka łączy historię ze współczesnością, wątki Polaków splata z wątkami Niemców, przekładając to wszystko spokojną narracją oraz elementem miłości i wiary.

„Dla mnie, Górnoślązaczki, klimat Nowej Rudy to egzotyka” – wspomniała pani Katarzyna. Tyle tylko, że czytelnik tej egzotyki nie dostrzeże, a wręcz przeciwnie. „Spoiwo” to powieść pełna ciepła, to lekka historia, niemal pachnąca jak domowe ciasto czy zrobione przez mamę konfitury. Pochodząca z dalekiego Wodzisławia Śląskiego Bor opisuje nasze miejsca w tak naturalny sposób, jak tylko zakochana w Nowej Rudzie (a raczej w Górze Świętej Anny) osoba zrobić może. I osobiście jest mi trudno uwierzyć, że to przypadek spowodował powstanie tej książki. „W przypadki nie wierzę” – stwierdza pani Katarzyna i niemal wyczuwam jej uśmiech. Dzięki uprzejmości parafii na dłuższy czas zamieszkała w przykościelnej pustelni, by w pełni uchwycić klimat tego miejsca. W pracy nad książką, jak przyznała w rozmowie, korzystała z kroniki, źródeł dostępnych w internecie oraz informacji udostępnionych na miejscu. Słuchała też historii rodzin ludzi, którzy przyszli tu mieszkać po wojnie.

„Spoiwo” to opowieść „z” i „o” Górze Świętej Anny, to historia o ludziach „stąd” dla ludzi „stąd”. Ta książka nie jest lekturą, która przytłacza ciężarem historii. To raczej literacki odpowiednik niedzielnego popołudnia na szczycie góry – pełen spokoju, światła i nadziei. – O czym piszesz? – zapytał kiedyś autorkę Jaromir Nohavica. – O miłości – odparła szczerze – Przecież o niczym innym nie warto pisać... Zapraszam do lektury! (mc)

Katarzyna Bor Spoiwo Wydawnictwo Drukarnia Kokocińska Sp. z o. o. Nowa Ruda 2025 118 stron oprawa miękka ISBN 978-83-976658-5-9

Książkę „Spoiwo” w cenie 35 zł można nabyć:

bezpośrednio u autorki (możliwość wysyłki oraz zdobycia autografu lub dedykacji): W lirycznym krużganku. Katarzyna Bor, strona autorska,

w Nowej Rudzie u p. Piotra Bałandy, 

od maja w każdą niedzielę, bezpośrednio po mszy świętej, w kościółku św. Anny na samym szczycie Góry Świętej Anny.

[dolnoslaskabiblioteczka]

„Jestem tu swój. Czuję się Ślązakiem, Polakiem i Europejczykiem. I mimo że pochodzę z rodzin o korzeniach z Piotrkowszczyzny oraz mitycznych Kresów, a mieszkałem w Czechach, na Węgrzech i na Mazowszu (…) w sercu jestem swój, tutejszy”. Taka deklaracja pada na GSS, Głównym Szlaku Sudeckim, a składa ją idący z Prudnika do Świeradowa-Zdroju Michał Zabłocki.

Jeśli czytaliście  Mein Gott, jak pięknie Filipa Springera lub Odrzanię. Podróż po Ziemiach Odzyskanych Zbigniewa Rokity sięgnijcie i po Znikającą krainę. Wędrówkę przez góry Śląska. Wyruszycie z zaskakującego dla laika miejsca, z Prudnika, który dla autora jest początkiem (choć według innych wędrowców może być końcem) drugiego co do długości w Polsce pieszego szlaku górskiego, liczącego ok. 440 km. Reportaż uczestniczący – tak najchętniej opiszę tę lekturę, ponieważ nie tylko Zabłocki „uczestniczy” w swojej samotnej wędrówce, ale zabiera w nią czytelnika.

Każdego ranka budzimy się w innym miejscu, z ciekawością przygotowując do przebycia nowego odcinka. Zachwycamy przyrodą, zagadujemy przygodnie spotkanych ludzi, czasami zbaczamy ze szlaku, by nie ominąć tego, co przy okazji można zobaczyć. Pokonujemy nie tylko przestrzeń, lecz i czas, bo autor chętnie czyni wycieczki w przeszłość, opowiadając o historii pogranicza. Co bardzo cenne robi to unikając martyrologii. Dodanie do współczesnych nazw miejscowości dawnych, niemieckich i czeskich, prosto objaśnia, że trwają one pomimo zmian granic, niezmiennie na swoich miejscach.

Książka choć z pewnością nie było to jej głównym założeniem, może być swoistym przewodnikiem po szlaku, kiedy opisuje skalę trudności podejść lub uciążliwości spotkane w trakcie podróży. Stanowi też zachętę do odwiedzenia miejsc, w których można zanocować i choć poziom ofert bywa różny, to zawsze serwują one lokalne piwo. Zatem – na szlak! (hs)

Michał Zabłocki Znikająca kraina. Wędrówka przez góry Śląska Helion S.A. 2026 314 stron Oprawa miękka ISBN: 978-83-289-3555-6

[dolnoslaskabiblioteczka]

Gdy czytamy, że Polacy na Dolnym Śląsku obecni byli od zawsze, w pierwszej chwili przychodzi nam do głowy slogan z powojennej propagandy. Jeśli jednak chwilę poświęcimy na szczegółowy przegląd źródeł historycznych, zyskamy nieco inną perspektywę, w której chodzi po prostu o zamieszkiwanie między innymi Polaków na ziemiach dzisiejszego Dolnego Śląska.

I taką perspektywę znajdujemy w książce Marka A. Koprowskiego “Krwawo zdobyty dom. Powrót Dolnego Śląska do Polski”. I choć podtytuł może nieco razić i odstraszać niektórych czytelników, zachęcamy do przeczytania tej publikacji. Oparta na rzetelnym materiale źródłowym przybliża nie tylko dawne dzieje regionu, ale przede wszystkim pokazuje trudności pierwszych powojennych miesięcy, problemy przełomowych lat 1945-1947 z punktu widzenia ludzi przybyłych na te ziemie po II wojnie światowej.

Marek A. Koprowski sięga do archiwalnych relacji, na bazie których buduje narrację o zasiedlaniu Dolnego Śląska przez nowych - polskich - mieszkańców po zakończeniu działań wojennych. To świetna kronika ukazująca wyzwania tworzenia polskiej administracji na tym terenie, codzienne zmagania w rzeczywistości, w której nie wszystko jeszcze wydawało się przesądzone.

To opowieść o ludziach, którzy zdecydowali się na przyjazd w nieznane sobie rejony, by stawiać fundamenty nowego domu dla wszystkich, którzy w powojennej zawierusze, z rozmaitych powodów, będą podejmować decyzję o przeprowadzce na “Dziki Zachód”, budzący z jednej strony strach, ale z drugiej - wielkie nadzieje.

Treść książki to bowiem przede wszystkim opowieści o pionierach Wrocławia, Legnicy, Bolesławca, Jeleniej Góry i innych dolnośląskich miast, tak podobne i tak różne, ale na pewno warte pamiętania.

Niewątpliwie atutem publikacji jest oparcie na bogatym materiale źródłowym. Autor wykorzystał zróżnicowaną literaturę przedmiotu i materiały archiwalne, a ponadto zilustrował odtwarzane realia przy pomocy materiałów wspomnieniowych i artykułów prasowych. Pozwoliło to na ukazanie pełnego obrazu powojennej rzeczywistości Dolnego Śląska: ogromnych trudności, które towarzyszyły pierwszym krokom pionierów na tzw. Ziemiach Odzyskanych, niebezpieczeństw, na które byli narażeni i wielości zadań, którym musieli podołać.

Książka ukazała się pod patronatem kwartalnika “Przystanek Dolny Śląsk”.

Marek A. Koprowski Krwawo zdobyty dom. Powrót Dolnego Śląska do Polski Wydawnictwo Replika 2026 496 stron, okładka miękka ISBN 978-83-6856-054-1

[dolnoslaskabiblioteczka]

Trzeba bardzo kochać swoje miasto i czuć potrzebę ubrania tej miłości w słowa, by za własne pieniądze wydać to, co się napisało. Ba! Samemu zilustrować swoją książkę. Makowski nie jest być może materiałem na wielkiego pisarza, lecz powierza czytelnikowi wszystko, czego sam chciałby doznać. Jest więc w Tajemniczym zakonniku poszukiwanie skarbu, wędrówki podziemiami, uciekanie przed czarnym charakterem, tajemniczy związek potężnych sojuszników, osiłkowie do czarnej roboty o gołębich sercach, wybuchy, tragiczne śmierci, policjanci działający „pod przykrywką”, a nawet dyskretnie wspomniany małżeński erotyzm. A wszystko to w Legnicy, którą Makowski jest zafascynowany, a której tajemnice poznawał spacerując ze swoim dziadkiem. Myślę, że książka dostępna jest jedynie u autora, zatem spróbujcie go odnaleźć w sieci tajemniczych tuneli. (hs)

Artur Piotr Makowski Tajemniczy zakonnik Artur Piotr Makowski, Legnica 2023 stron 318 Okładka miękka ISBN 978-83-967037-1-2

[dolnoslaskabiblioteczka]

Alicja, nauczycielka z Wrocławia właśnie rozpoczyna wakacje i wybiera na tygodniowy pobyt Starą Kamienicę na Pogórzu Izerskim. Ucieka przed latem w mieście wiedziona nadzieją na leniwe kontemplowanie przyrody. Nie spodziewa się, jak przełomowe w jej życiu będą te wakacje. A stają się takie właściwie od chwili przyjazdu, od zapoznania się z uroczymi gospodarzami domu, w którym zamieszkała. Poznaje nie tylko ich prywatne sprawy, ale również sprawy najbliższej i nawet nieco dalszej okolicy. Odkrywa ciekawe społeczne inicjatywy, ale i problemy z jakimi borykają się mieszkańcy wiosek położonych w malowniczych Izerach. Książka jest powieścią opartą na wątkach osobistych, o których wspomina sama autorka, ale jest również bardzo rzetelnym reportażem, przedstawiającym miejsca i ludzi, do których można wciąż trafić, pomimo że tekst powstał w 2003 roku. Niezwykła wartością „Dla siebie znalezionej ścieżki” jest jeszcze coś innego. Otóż autorka wprowadza do opowieści bohaterów z przeszłości i ogląda Pogórze Izerskie ich oczami. Pojawiają się osoby rzeczywiste, których wspomnienia udało się odnaleźć, ale poznajemy też historie oparte na legendach i przekazach lokalnych. Znaleziona przez Alicję ścieżka wiedzie w odległą przeszłość, która pozwala zrozumieć ciągłość historii tych ziem, jej skomplikowanie i niejednoznaczność. Warto tą ścieżką podążyć! (hs) 

Małgorzata Lutowska Dla siebie znalezioną ścieżką AD REM, Jelenia Góra 2010 256 stron Oprawa miękka ISBN: 978-83-61719-70-0

[dolnoslaskabiblioteczka]

Rok 2025 obfitował w wydawnictwa związane z tematami rocznicowymi, w związku z upływem osiemdziesięciu lat od zakończenia II wojny światowej. O upamiętnienie zabiegały różne organizacje i instytucje. Legniccy harcerze poprosili o opowieść o swojej powojennej historii dr Marka Żaka, historyka, znającego Legnicę jak mało kto. Dzięki temu powstała książka, która nie tylko rzetelnie opisuje wszystkie etapy rozwoju harcerstwa na ziemi legnickiej, powołując się na dokumenty odnalezione w wielu archiwach, ale przywołuje młodość legnickich harcerzy, oddając im głos.

Rocznicowy rok przeminął, a jednak zachęcam – zwłaszcza tuż przed wakacjami, do sięgnięcia po tę pozycję. Najstarsi z czytelników wspomną dzięki niej swoich druhów, którzy budowali harcerstwo w latach 1945-1949. Oni sami odeszli zapewne już dawno na wieczną wartę, pozostali jednak na pożółkłych stronach dokumentów, w prasowych notatkach i oczywiście na kartach harcerskich kronik. Być może znajdą się wśród czytelników tacy, którzy przeżyli okres „czerwonego harcerstwa”, ale z pewnością wszyscy sięgający po tę książkę rozdział mu poświęcony przeczytają z zainteresowaniem. Nie inaczej, gdy rozpoczną wraz z autorem przyglądanie się okresowi 1956-1975. Tutaj trafi się już więcej osobistych wspomnień, które pokazują, że młodzież widziała w harcerstwie nie tylko ideologię. Nie zapominajmy, że z tych struktur wyrośli nie tylko członkowie PZPR, ale społecznicy i idealiści. Otrząsnąwszy się z politycznych uwikłań próbowali i próbują odbudować organizację, którą niesłusznie postawiono w jednym szeregu z komunistycznymi ugrupowaniami. 

Marek Żak opowieść swoją doprowadził do roku 2025, zatem również ciekawi tego, co w trawie piszczy poznają sporo najaktualniejszych faktów. Polecam – nie tylko harcerzom! (hs) 

Książka w wersji elektronicznej dostępna jest w Jeleniogórskiej Bibliotece Cyfrowej: jbc.jelenia-gora.pl/dlibra/publication/76779/edition/71487

Marek Żak 80 lat harcerstwa na ziemi legnickiej Chorągiew Dolnośląska ZHP, Wrocław 2025 329 stron, oprawa miękka ISBN 978-83-902625-3-6

[dolnoslaskabiblioteczka]

Wiosenny numer kwartalnika "Przystanek Dolny Śląsk" poleca się do przeczytania! 🌷 🌳 🌤️ 🦋

Co w nim znajdziecie?

🏛️ Maciej Wlazło opowiada historię mauzoleum rodu von Lachmann Falkenau w Jałowcu koło Lubania, zaś Renata Faron Bartels - kaplicy grobowej Melchiora von Hatzfeldta w Prusicach oraz jak postać ta wpłynęła na losy całego miasta. Natomiast o dawnych miejscach pochówku w Trzebnicy pisze Daniel Buczak.

🐻 O Domie Starego Misia z Ewą Nosek z Grędziny rozmawia Hanna Szurczak. Zaś tajemniczą historię skarbów Magnisów z Bożkowa i jego strażników przedstawia Krzysztof Kręgielewski. Natomiast Artur Guzicki opowiada o prowincjonalnych rozmowach o historii, które cieszą się niezwykłą popularnością w Legnicy.

🏃 O zdobywającej coraz więcej chętnych turystyce PARKRUN pisze Michał Machnacki, którego wielu zna zapewne jako Biegającego Bibliotekarza. Robert Wollny wspomina natomiast swoją wycieczkę ze Stronia Śląskiego, którą odbył w pół roku po tragicznej powodzi. Zaś Adam Juniszewski zaprasza na spacer po Tarninowie.

📚 Bardzo obszerny jest też w tym numerze dział "Dolnośląska Biblioteczka". Ale nie znajdziecie w nim tylko recenzji, ale też szlak literacki Śladami pisarzy ze Szklarskiej Poręby i bibliografii miasta pod Szrenicą, który wiedzie po Karkonoszach i Górach Izerskich. Warto też poznać fenomen samorodnego talentu Nikifora Krynickiego na wystawie w Muzeum Miedzi w Legnicy.

Zapraszamy!

🔸 Dni Messiaena / Messiaen Tage Görlitz Zgorzelec 🔸 Maciej Wlazło: Mauzoleum w Jałowcu 🔸 Krzysztof Kręgielewski: Skarb Magnisów i jego strażnicy 🔸 Renata Faron Bartels: Kaplica grobowa w Prusicach 🔸 Dom Starego Misia - Ewa Nosek w rozmowie z Hanną Szurczak 🔸 Daniel Buczak: Dawne miejsca pochówku 🔸 Artur Guzicki: Prowincjonalne rozmowy o historii 🔸 Robert Wollny: Wędrówka do Grunddörfer 🔸 Michał Machnacki: PARKRUN na Dolnym Śląsku 🔸 Adam Juniszewski: Spacer po Tarninowie 🔸 Fenomen samorodnego talentu 🔸 Śladami pisarzy ze Szklarskiej Poręby oraz 🔸 Dolnośląska Biblioteczka

[dolnoslaskabiblioteczka]

Już w następny czwartek zaczynają 15. Targi Książki Regionalnej Silesiana. W tym roku na placu Solnym spotkamy 30 wydawców i wydawczyń związanych głównie z Dolnym Śląskiem. W centrum uwagi Targów, które organizuje Dolnośląska Biblioteka Publiczna, są publikacje małych, niezależnych wydawnictw oraz autorzy i autorki związani z regionem. To okazja, by poznać ich twórczość i zobaczyć, jak lokalność przekłada się na uniwersalne historie. Wydarzenie wzbogacą spotkania autorskie, targi odwiedzą m.in. Filip Springer, Joanna Lamparska, Przemysław Piotrowski i Nadia Szagdaj. Będą także literackie spacery i wycieczki rowerowe. Ważnym elementem imprezy są konkursy literackie dla różnych grup wiekowych: od wspomnieniowych opowieści seniorów, przez młodzieżową fantastykę, po poezję dla wszystkich. W trakcie Silesiany poznamy zwycięzców i zwyciężczynie. WSTĘP WOLNY! 7 maja (czwartek): 12:00 – 19:00 8 i 9 maja (piątek, sobota): 10:00 – 19:00 10 maja (niedziela): 10:00 – 17:00 Przystanek Dolny Śląsk i Instytut Dolnośląski są partnerem wydarzenia.

Program wydarzeń dodatkowych:

7 maja (czwartek)

17:00 – „Dolnośląskie skarby: nowe ustalenia” – spotkanie z Joanną Lamparską

19:00 – spotkanie autorskie z Przemysławem Piotrowskim

8 maja (piątek)

17:00 – spotkanie z Łukaszem Orlickim i Krzysztofem Krzyżanowskim wokół książki „Kroniki Odkrywców”

19:00 – spotkanie autorskie z Filipem Springerem

9 maja (sobota)

10:00 – „Szlakiem legend” – spacer z Justyną Rapacz dla dzieci od 6 do 15 lat

11:00 – „Popiół i diament: książka vs film” – wycieczka rowerowa z Małgorzatą Urlich-Kornacką (zapisy: 71 335 22 42)

12:00 – spotkanie z pisarzem i dziennikarzem Markiem Perzyńskim

14:00 – spotkanie z poetką Magdaleną Szpunar

16:00 – spotkanie z pisarką Nadią Szagdaj

16:00 – „Piękno tkwi w szczegółach” – spacer z Martą Miniewicz dla młodzieży i dorosłych

17:00 – „Opowiadania i legendy Złotego Stoku” – prelekcja Wojciecha Giży

18:00 – „Trochę straszne legendy Starego Miasta” – spacer rodzinny z Martą Miniewicz

19:00 – spotkanie autorskie z Ałbeną Grabowską

10 maja (niedziela)

10:00 – „Szlakiem krasnali” – spacer z Justyną Rapacz dla dzieci od 3 do 7 lat

11:00 – gra terenowa „Tajemnice świętej dzielnicy” z Martą Miniewicz (plac Solny)

11:00 – „Literacki Wrocław na dwóch kółkach” – wycieczka rowerowa z Małgorzatą Urlich-Kornacką (zapisy: 71 335 22 42)

WYDAWCY:

Księży Młyn Dom Wydawniczy

ATUT Oficyna Wydawnicza

Wrocławski Dom Wydawniczy

Wrocławskie Wydawnictwo EMKA

Ad Rem Wydawnictwo

Wydawnictwo Afera

Wydawnictwo Amaltea

Wydawnictwo Gissa

Wydawnictwoj

Wydawnictwo Kaliny

Wydawnictwo Książkowe Klimaty

Wydawnictwo Lingua Mortis

MaMiKo

Wydawnictwo Namislavia

Wydawnictwo OVO

Centralne Muzeum Jeńców Wojennych

Geopark Przedgórze Sudeckie

Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej

Instytut Śląski

Magazyn Odkrywca

Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy

Towarzystwo Ziemi Głogowskiej

Biblioteka w Oleśnicy

Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu

Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

Wander & Wonder

Aneta Herbuś

Maciej Kisiel

Michał Kuzborski

Wydawnictwo Wielokropki

Patronat honorowy: 

Marszałek Województwa Województwa Dolnośląskiego

Polska Izba Książki

Narodowe Centrum Kultury

Patroni medialni:

TVP 3 Wrocław

Gazeta Wyborcza 

Radio Wrocław

Partnerzy: 

Instytut Dolnośląski

Przystanek Dolny Śląsk

Lustro Biblioteki 

Fantastyczny Dolny Śląsk

Wydarzenie finansowane ze środków budżetu Województwa Dolnośląskiego.

[dolnoslaskabiblioteczka]

Seria SULINA Wydawnictwa Czarne nie wymaga specjalnych rekomendacji. Tym razem jednak chcę zwrócić uwagę na książkę, której tytuł absolutnie nie sugeruje związków z Dolnym Śląskiem. „Przy rodzicach nie parlować”, cóż to znaczy? No właśnie! Któż z nas dziś pamięta (a może w ogóle wie), że na Dolnym i Górnym Śląsku w latach 1946 – 47 zamieszkało kilkadziesiąt tysięcy reemigrantów z Francji? Książka Aleksandry Suławy to wnikliwy reportaż opowiadający o cząstce naszego społeczeństwa. Jak to jest ostatnio w modzie autorka bierze na tapet historię swojej rodziny i cofając się do początku XX wieku pokazuje los dziesiątków tysięcy Polaków. Po pierwszej wojnie światowej odpowiedzieli na zaproszenie zniszczonej działaniami wojennymi Francji. Tam, choć traktowani troszkę jak obywatele drugiej kategorii, wykuli sobie stabilizację, budując przy okazji siłę bratniego narodu. Rozwijali się również ideowo, wspierając francuskich komunistów w walce o robotnicze prawa. Rodziły się kolejne pokolenia, ale trwała ciągłość języka i kultury, a tęsknota za Polską była wypijana z mlekiem matki. W czasie drugiej wojny światowej Polacy we Francji nie stali z boku, nie byli obojętni. Nic więc dziwnego, że kiedy nastał jej kres czuli, że wciąż są Polakami. Kiedy Ojczyzna wezwała, odpowiedzieli. Kilkadziesiąt tysięcy reemigrantów porzuciło swoją ciężko wypracowaną stabilizację, by uruchomić kopalnie na Dolnym i Górnym Śląsku. Cóż ich czekało po znojnej podróży? Niewiele z tego, co obiecywano. Marne warunki bytowe, niskie płace, alienacja. Kolejny raz byli nie na swoim, nie u siebie. A mimo wszystko dali radę, w powojennym pejzażu byli jak kolorowe ptaki. Mieszkańcy Kamiennej Góry, Jugowa, Wałbrzycha, Świebodzic, Jedliny Zdrój czy Bolesławca znają z pewnością takie określenie jak „Mała Francja”. To dzielnica zamieszkała przez reemigrantów z Francji. Warto się im przyjrzeć, czytając książkę, by zrozumieć ich odmienność i przypomnieć sobie, ile dali Dolnemu Śląskowi. (hs)

Aleksandra Suława Przy rodzicach nie parlować. O polskich powrotach z Francji Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2023 422 strony, oprawa miękka ISBN: 978-83-8191-760-5

[dolnoslaskabiblioteczka]

Zaczynamy lekturę od Zjednoczonych Emiratów Arabskich, lecz spędzamy tu zaledwie chwilę. Będziemy przenosić się w czasie, a większość wydarzeń rozegra się na Dolnym Śląsku. Główny bohater wraca do dzieciństwa, które spędził w Świdnicy, a następnie przeskakuje do współczesności, w której pojawiają się echa tamtych lat. Po drodze rozwikłuje zagadkę z przeszłości, a czytelnik podążając za fabułą przygląda się wydarzeniom z lat sześćdziesiątych, które położyły się niechlubnym cieniem na polskiej historii. Autor tworząc postać Adama nadał mu swoje własne cechy, przemycając w tekście tytuły ulubionych utworów czy nazwy ulubionych trunków.  Może zatem historia opisana w „Układance” też nie jest do końca fikcją? Niestety tej zagadki nie uda się już rozwiązać... Mirosław Karcz, legnicki nauczyciel, zmarł krótko po wydaniu swojej pierwszej i jedynej książki. (hs)

Mirosław Karcz Układanka Legnicka Biblioteka Publiczna, Legnica 2017 stron 159, okładka miękka ISBN 978-83-61937-28-9

[dolnoslaskabiblioteczka]

Poznajcie Joannę i Jerzego, a właściwie Asię i Jurka. Małżeństwo z dwudziestoletnim stażem, trójką dzieci, stałą pracą i galerią handlową, która nagle wyrosła na wprost ich okien w Gryficach! To nie jest powieść, choć autorka książki okazuje się być pisarką i to całkiem poczytną! „Okazuje się”, ponieważ na początku tej historii jeszcze nie wie, że będzie pisała i że jej twórczość zyska wiernych czytelników. „Dom pod Wędrownym Aniołem” jest osobistą wędrówką Joanny i jej bliskich do nowego miejsca, które odnajdują dla siebie w Szklarskiej Porębie. Jest opowieścią o niepewności, podejmowaniu ryzykownych decyzji, podążaniu za marzeniami i o wsparciu, jakiego udzielają sobie nawzajem. Książka, którą uznawać możemy za pamiętnik Joanny, zyskuje bardzo szybko głównego bohatera. Jest nim Szklarska Poręba. Asia poznaje miejscowość poprzez historie ludzi z nią związanych, ludzi z przeszłości i z teraźniejszości. Jest w tym ogromna fascynacja drugim człowiekiem i wielka radość z obcowania z nim. Swoją opowieścią rozbudza w czytelniku ochotę, by spakować plecak i ruszyć w drogę – do miejsca, które ukochali artyści i pięknoduchy! Oraz Joanna Maria Chmielewska, która nie jest bynajmniej autorką „Lesia”.

Joanna Maria Chmielewska Dom pod Wędrownym Aniołem Wydawnictwo MG, Kraków 2016 Ilość stron: 303 Oprawa twarda ISBN: 978-83-7779-356-5

[dolnoslaskabiblioteczka]

My Polacy mamy we krwi góry. Nie wierzycie? Przyjedźcie w sezonie w Karkonosze! Ściągają tu turyści z całej Polski, co nie dziwi. Karkonosze oferują zapierające dech w piersi widoki, a jednocześnie trasy turystyczne rzec można na każdą stopę. No i nie wszystkie te trasy są tak okropnie zatłoczone, jak Tatry. Miłość do Karkonoszy nie jest jednak nowością, bo góry te ukochali  już XIX-wieczni artyści. Przyjeżdżali tu z całych Niemiec, wędrowali górskimi ścieżkami a potem malowali, pisali, komponowali muzykę... 

W 1890 roku do ówczesnej Schreiberhau (dzisiejsza Szklarska Poręba) sprowadzają się bracia Hauptmann, Carl i Gerhart, i rok ten możemy uznać za początek istnienia kolonii artystycznej w tej pięknej miejscowości. O założycielach kolonii i ich przyjaciołach czytelnik dowie się z tekstów zamieszczonych w książce, których autorami są w znaczącej mierze naukowcy wielu dziedzin humanistycznych. Warto tu zaznaczyć, że często powołują się oni na postać wielkiego piewcy Szklarskiej Poręby, nieżyjącego już Przemysława Wiatera i jego prace jako źródło. 

Istotą książki jest jednak opowieść o samym cmentarzu ewangelickim, na którym spoczęły szczątki Carla Hauptmnna i wielu jego przyjaciół. Zakochani w Karkonoszach artyści związali się z tym miejsce po wsze czasy, lecz historia ich zawiodła. Ivo Łaborewicz skrupulatnie przeanalizował dokumenty dotyczące cmentarza ewangelickiego w Szklarskiej Porębie i pokazał, jaki szykowano mu los. Na szczęście centralne władze PRL (tak!) temu zapobiegły. Co dalej z pięknym cmentarzem, na którym spoczęli nie tylko pisarze, malarze i kompozytorzy, ale także całe rody związane z artystycznym hutnictwem szkła? Co dalej z Panteonem Karkonoszy? Tego nie wie nikt, ale są symptomy, że kolonia artystyczna ma szansę zjednoczyć wielbicieli gór wokół siebie. Nawet pośmiertnie! (hs)

Panteon Karkonoszy. Dawny cmentarz ewangelicki w Szklarskiej Porębie wczoraj – dziś - jutro redakcja: Ivo Łaborewicz, Julita Izabela Zaprucka Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze, 2022 178 stron, oprawa twarda ISBN 978-83-89480-59-0

[dolnoslaskabiblioteczka]

Historia miasta jest jego swoistym portretem. (…) Książka upodabnia się (…) do płótna artysty, na którym portretuje od wycinek rzeczywistości i nadaje temu portretowi własną perspektywę, formę i styl. Nie inaczej dzieje się w książce Jarosława Bogackiego, którego słowa zaczerpnięte z przedmowy stanowią dla mnie piękną syntezę jej treści. 

Książka, jak na portret przystało, zachwyca już samą formą. Jest wydawnictwem dla lubiących piękne przedmioty, ale przede wszystkim dla tych, którzy doceniają spacer nieistniejącymi już uliczkami i spotkania z postaciami z dalekiej przeszłości. Bogacki opowiada o wycinku historii swojego Gryfowa, a w wybranym przez siebie okresie nacisk kładzie na trzy aspekty.

Pierwszym z nich jest len i jego moc. Możemy z kart książki dowiedzieć się, jak ten malutki, niepozorny kwiatek zaczął przynosić sławę i bogactwo, a Gryfów uczynił miastem rozpoznawalnym w Europie i nie tylko! Drugim tematem, który rozwinął autor jest czas religijnych zawirowań. Poznajemy los religijnych uciekinierów oraz historię kościołów granicznych, a wszystko to opisane w przystępny, przejrzysty sposób. Rarytasem rozpalającym wyobraźnię jest opowieść o rodzinnym grobowcu Schaffgotschów, znajdującym się w gryfowskim kościele parafialnym. Mamy tutaj historię rodu, jego prawdziwą genealogię, opartą o dogłębne studia archiwalne.

Książkę Bogackiego opatrzył słowem wstępnym (a tym samym zaświadczył o autentyczności faktów, dotyczących rodziny) Hans Ulrich hrabia Schaffgotsch. Powinno to być najlepszą rekomendacją dla czytelnika. A jeśli temat książki Was zaciekawi, to polecam wysłuchanie opowieści Jarosława Bogackiego o ważnych postaciach z historii Gryfowa, spoczywających na cmentarzu w tym mieście.

Jarosław Bogacki Gryfów Śląski. Portret historyczny miasta nad Kwisą Urząd Gminy i Miasta, Gryfów Śląski 2020 Wydawnictwo „AD-REM”, Jelenia Góra 199 stron, oprawa twarda ISBN 978-83-66458-70-3

[dolnoslaskabiblioteczka]

Od pierwszego wydania tej książki minęło blisko 25 lat, a mimo to zachęcam do sięgnięcie po nią. Jest zapisem wspomnień dawnych mieszkańców Legnicy (Liegnitz) i zawartą w nich opowieścią o legnickim teatrze.

Książka jest powiązana ze spektaklem „Wschody i Zachody miasta” w reżyserii Jacka Głomba, który swoją premierę miał w Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy 15 marca 2003 roku. Autorem scenariusza jest Robert Urbański i to on opracował wspomnienia opublikowane w książce. We wstępie do „Teatru miasta…” Jacek Głomb, ówczesny dyrektor legnickiego teatru napisał: „Burzono w niej (Legnicy – przyp. hs) pomniki, wywieszano coraz to inne flagi, a Teatr trwał, Teatr grał. (…) Postanowiliśmy o tym opowiedzieć w przedstawieniu, którego bohaterem jest właśnie scena teatralna i przetaczająca się przez nią historia.”

Zebrane opowieści są bardzo osobiste, ale – jak na zdjęciu – ukazują też tło. A są nim ulice niemieckiego Liegnitz i życie codzienne tego miasta od początku XIX aż po blisko połowę XX wieku, kiedy miasto jest już polską Legnicą. Opowieść nie jest jednostronną nostalgiczną podróżą do cudownego przedwojnia; jest tu dramat wojny, która weszła do miasta w styczniu 1945 roku, a także trudny powojnia, gdy Teatr, a z nim miasto, przechodził z rąk do rąk. Przejmujące jest to, że rozmówcy Autora w większości już odeszli. To ludzie urodzeni na początku XX wieku, trudno zatem zakładać, że nadal są wśród nas. Obraz Liegnitz utrwalony w tych wspomnieniach jest bezcenny dla dzisiejszych Legniczan, ale i dla wszystkich, którzy chcieliby na chwilę zanurzyć się w historii. (hs)

Teatr miasta – miasto teatru. Dawna Legnica i jej teatr we wspomnieniach mieszkańców opracowanie: Robert Urbański Oficyna wydawnicza ATUT 192 strony, oprawa twarda ISBN: 83-89247-24-0

[dolnoslaskabiblioteczka]

„Gawo-życie” jest grą słowną, jako że opowieść snuta przez autorkę dotyczy gminy Gaworzyce leżącej w powiecie polkowickim. Tytułowe „opowiastki” to właśnie życie gminy i jej mieszkańców zebrane przez Annę Gomułkę, aktywistkę i społecznicę, prezeskę działającej w Dalkowie Fundacji Na Rzecz Rodziny i Rewitalizacji Polskiej Wsi. Wraz z innymi zaangażowanymi w projekt mieszkańcami pozyskała wspomnienia dotyczące głównie pierwszych lat powojennych, ale i okresu wymiany ludności. Bardzo rzetelnie utrwaliła proces niszczenia świata zastanego i brutalną prawdę o czasie PGR-ów, które doprowadziły do ruiny oddane im wartościowe historycznie obiekty. Nie uciekała od opisów dramatów rozgrywających się w niemieckich wsiach zajmowanych przez Armię Czerwoną. Dała głos osadnikom, na których, wbrew obietnicom nowego państwa, na Dolnym Śląsku nie czekały mleko i miód. Przez wszystkie strony tej swoistej kroniki gminy, a właściwie każdej z wsi do niej należącej, płynie jednak zachwyt dla miejsca i dla ludzi. Gomułka stworzyła folder turystyczny, promujący przyrodniczo atrakcyjny region, a każdy kolejny wpis zaopatrzyła w informację o kontakcie z ludźmi żyjącymi w nim i dzielącymi się z innymi swoimi pasjami. Po książkę warto sięgnąć, by znaleźć pomysł na spędzenie weekendu w pięknym miejscu, ale jeśli szukamy wiedzy o historii Dolnego Śląska to też ją tam odnajdziemy. Dla mieszkańców innych gmin będzie inspiracją do działania, bo opowiada o społecznikach, dla których „chcieć” to „móc” - warto czerpać z ich doświadczeń! (hs) 

Anna Gomułka Gawo-życie. Gminne opowiastki o wyjątkowych ludziach i miejscach Wydawca: Gmina Gaworzyce, Gaworzyce 2022 stron 256, oprawa miękka ISBN 978-83-952860-2-5