Bartholomeus Spranger – mistrz manieryzmu i nadworny malarz Rudolfa II
Bartholomeus Spranger to jedna z najważniejszych postaci późnego manieryzmu. Jego twórczość, zawiłe kompozycje i wyrafinowana kolorystyka miały ogromny wpływ na sztukę północnej Europy przełomu XVI i XVII wieku. Z okazji rocznicy jego urodzin przypominamy sylwetkę artysty oraz jego dorobek.
Spranger urodził się 21 marca 1546 roku w Antwerpii, w zamożnej rodzinie kupieckiej. Młody Bartholomeus wykazywał zamiłowanie do sztuki, dlatego jego edukacja przebiegała pod okiem cenionych mistrzów. Pobierał nauki u Jana Mandyna, Fransa Mostaerta oraz Cornelisa van Dalema. Wpływ tych artystów kształtował jego styl, choć już w młodości Spranger interesował się manierystycznymi tendencjami widocznymi we Włoszech.
Podróże po Europie i kształtowanie stylu
Około 1565 roku młody Spranger rozpoczął podróż po Europie, mając na celu zdobycie nowych doświadczeń i doskonalenie swoich umiejętności. Dotarł do Lyonu i Paryża, a następnie do Włoch, gdzie pracował w Mediolanie, Parmie i Rzymie. W Wiecznym Mieście malarz znalazł się w kręgu artystów związanych z kardynałem Farnese i papieżem Piusem V. Jego włoskimi współpracownikami byli bracia Federico i Taddeo Zuccaro, którzy wpłynęli na sposób, w jaki Spranger komponował figury w przestrzeni malarskiej.
Praca na cesarskim dworze
W 1575 roku Spranger został nadwornym malarzem cesarza Maksymiliana II Habsburga, a po jego śmierci kontynuował służbę na dworze jego syna – Rudolfa II. Nowy cesarz, wielki miłośnik sztuki i kolekcjoner, otaczał się najlepszymi artystami swojej epoki i stworzył w Pradze prawdziwe centrum manieryzmu północnego. W 1581 roku Spranger otrzymał tytuł nadwornego malarza, co umocniło jego pozycję wśród elit artystycznych Cesarstwa.
Na dworze Rudolfa II Spranger stworzył swoje najbardziej znane dzieła, inspirowane zarówno mitologią, jak i filozofią cesarza. Jego obrazy charakteryzowały się wyrafinowaną erotyką, wydłużonymi proporcjami ciał i bogatą kolorystyką. Był również częstym autorem przedstawień alegorycznych, które służyły propagandzie dynastii Habsburgów.
Spranger pozostawił po sobie wiele arcydzieł, które do dziś podziwiane są w największych muzeach Europy. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują:
Alegoria sprawiedliwości i roztropności (1599-1600) – eksponowane w paryskim Luwrze.
Angelika i Medoro (ok. 1600) – znajdujące się w Starej Pinakotece w Monachium.
Jupiter i Antiope (ok. 1596) – przechowywane w wiedeńskim Kunsthistorisches Museum.
Chrzest Chrystusa (1603) – jedno z jego najważniejszych dzieł religijnych, które można zobaczyć w Muzeum Narodowym we Wrocławiu.
Vanitas (ok. 1600) – znajdujące się na Zamku Królewskim na Wawelu.
Dzięki grafikom Hendrika Goltziusa dzieła Sprangera były szeroko rozpowszechniane, co przyczyniło się do ich wpływu na następne pokolenia artystów, zwłaszcza w Niderlandach.
Sztuka Bartholomeusa Sprangera stanowi syntezę włoskiego manieryzmu i niderlandzkiej precyzji. Jego warsztat, perfekcyjna linia i umiejętność komponowania skomplikowanych scen uczyniły go jednym z najważniejszych malarzy przełomu wieków.
Pod koniec życia Spranger osiadł w Pradze, gdzie zmarł w sierpniu 1611 roku. Jego spuścizna artystyczna jest do dziś obecna w największych muzeach świata, a jego twórczość stanowi nieoceniony wkład w europejski manieryzm.
Dzięki unikalnej mieszance niderlandzkich i włoskich wpływów jego prace inspirują artystów i historyków sztuki do dzisiejszego dnia. Rocznica urodzin tego znakomitego malarza to doskonała okazja, aby przypomnieć sobie o wpływie, jaki wywarł na rozwój europejskiego malarstwa.
