ਮਨ ਹੋਵੇ ਬਾਗੋ ਬਾਗ, ਜਦੋਂ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇ ਸਾਗ
ਸਿਆਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸਾਗ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਾ ਕਰੇ, ਇਹ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ, ਮੱਖਣ ਦਾ ਪੇੜਾ ਤੇ ਲੱਸੀ ਦਾ ਛੰਨਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਨਭਾਉਂਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਰਹੇਗੀ ਵੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਗ ਚੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਬਣਦੈ, ਤੌੜੀ ਵਿਚ ਬਣਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪਤੀਲੇ ਜਾਂ ਕੂਕਰ ਵਿਚ ਬਣਨ ਲੱਗ ਗਿਐ ਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਸੇਕ ਦੀ ਥਾਂ ਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਬੀਜਿਆ ਸਾਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਿਹੈ ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਗ ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਦੇ ਸਾਗ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਗ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਆਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਾਲੇ ਸਾਗ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੁੰਦੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕੁੱਝ ਪਾਇਆ ਏ, ਜਦਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਵਿਕਦਾ ਸਾਗ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਚਣ ਲਈ ਹੀ ਬੀਜਿਆ ਹੁੰਦੈ।
ਖ਼ੈਰ, ਸਾਗ ਦੇ ਸਵਾਦ ਵਰਗਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਵੀ ਚੇਤੇ ਆ ਗਿਐ। ਪਤੀਲੇ ਦੀ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੌੜੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਗ ਬਣਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਮੱਠੀ-ਮੱਠੀ ਅੱਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਾਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਿੱਝਦਾ ਰਹਿਣਾ। ਫੇਰ ਆਥਣ ਵੇਲ਼ੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੋਟਿਆ ਜਾਣਾ ਤੇ ਮਲਾਈ ਵਰਗਾ ਸਾਗ ਸਵਾਦ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਦੇਂਦਾ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਏ। ਘਰ-ਘਰ ਗ਼ੈਸ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਆ ਗਏ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਗ ਕੂਕਰ ਦੀਆਂ ਸੀਟੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਐ। ਪੰਜ-ਸੱਤ ਸੀਟੀਆਂ ਵੱਜਦੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਗ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਗ ਬਣਨ ਵੇਲ਼ੇ ਪੂਰਾ ਘਰ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮਹਿਕ ਕੂਕਰ ਵਿਚ ਘੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੱਥੀਂ ਸਾਗ ਘੋਟਿਆ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਂਦੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਬਿਜਲਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਸਾਗ ਨੂੰ ਮਲਾਈਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਹੋਟਲਾਂ, ਢਾਬਿਆਂ 'ਤੇ ਤਾਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦੈ, 'ਏਥੇ ਸਾਗ ਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।'
ਸਾਗ ਦਾ ਸਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਿਹਨਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੈ। ਜਿੰਨਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਿਆਰ ਹੋਏਗਾ, ਓਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਵਾਦ। ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਈ ਨੇਅਮਤਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਖਾਂਦਿਆਂ ਪੀਂਦਿਆਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿਚ ਸਾਗ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨੇ। 'ਕਿਹੜੀ ਐਂ ਤੂੰ ਸਾਗ ਤੋੜਦੀ, ਹੱਥ ਸੋਚ ਕੇ ਗੰਦਲ ਨੂੰ ਪਾਈਂ', ਕਿੰਨਾ ਖ਼ੂਬ ਹੈ ਇਹ ਗੀਤ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੀ ਕੇਹੀ ਰਸਭਿੰਨੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚੋਂ।
