ANAGRAMI ANLAMAK VE ANAGRAMCIYI İFŞA ETMEK...
ETİMOLOJİ Nasıl Yapılır?
Yabancı dillere ait sözlerde saklanmış Türkçe kelime ve deyişleri görmek için izlenmesi gereken yol şudur:
1 - Diğer her şeyden önce şunu vurgulamak gereklidir: Bu yapılan işlemin adı ÇÖZME veya ÇÖZÜMLEME'dir. Düğümlenmiş veya kodlanmış bir kelimeyi deşifre etme, çözme işidir. Bu, bir yorumlama, çağrıştırma, tercüme etme ya da benzetme işi veya işlemi değildir.
2 - Çözümleme işlemini daha hızlı, kolay ve güvenilir şekilde yapabilmek için konuyu, öncelikle, KODLAMA / ŞİFRELEME işlemini yapanın gözünden görebilecek düzeyde bir dilbilgisi zenginliğine sahip olmak şarttır.
3 - Kodlanmış bir kelime veya söz dizisi (deyiş), kodlama işleminden önceki açık halinde belirgin bir kavramı göstermektedir. Kodlama yapıldıktan sonraki halinde de, yine aynı kavramı doğrudan veya dolaylı bir şekilde göstermeye devam edecektir. Başka bir seçeneği yoktur.
4 - Açık ve kodlanmış olan kelimelerin birbirleriyle olan ilişkisine, dilbilimdeki adıyla, semantik diyoruz.
5 - Semantik, yani anlambilim, ÇÖZÜMLEME sürecinin en temel, bir numaralı parçasıdır. Aksi halde, hiç bir şey çözülemediği gibi, her şey daha da karmaşık ve içinden çıkılmaz bir hal alır.
6 - Açık kelime veya deyiş ile kodlanmış kelime veya deyişin arasındaki semantik ilişki aşağıdaki gibi çeşitli biçim ve seçeneklerde olabilir:
Eş Anlamlı
Yakın Anlamlı
Yan Anlamlı (Benzer, Çağrıştıran) Anlamlı
Zıt Anlamlı
Somuta Verilen Soyut Anlam
Soyuta Verilen Somut Anlam
Mecaz Anlamlı
Yansımalı
Genel / Özel Anlamlı
Bütün / Parça İlişkisi
Sanatçı / Eser İlişkisi
Yer / İnsan İlişkisi
Yön-Bölge / İnsan İlişkisi
Anlam - Deyim Aktarma
İnsandan Doğaya
Doğadan İnsana
Doğadan Doğaya
Duyular-arası
Somutlaştırma
7 - Kolayca görülebileceği gibi, hangi şekilde olursa olsun, açık ile kodlu arasında belirgin bir ilişki ve kesin bir bağ vardır. Çözümleme yaparken ANLAM ve İLİŞKİYE dayalı bu seçeneklerin hepsi gözden geçirilmeli, değerlendirilmelidir.
8 - Açık ile kodlu arasındaki ikinci temel bağ, kelimelerin iskeletini oluşturan SESSİZ HARFLER'dir.
9 - Kodlanmış bir kelime veya deyişi çözümlerken, kodlu kelimeye yüklenen anlam incelenir. Kodlu kelimenin önerilen "sözde-etimolojisine" ve ait olduğu dil ailesindeki diğer kullanımlarına dikkatle bakılır. Bu şarttır! Aksi halde anlamsal ilişkiyi ve mantıksal tutarlılığı kurmak mümkün olamaz.
10 - Çözümlemenin doğru yapılabilmesi için, yukarıda belirttiğim şekilde incelemeden geçirilen kodlu kelime veya deyişi oluşturan İSKELETİN, yani sessiz harflerin (CONSONANT), en az %30-40 oranında açık kelime ile örtüşmesi şarttır.
11 - Kodlanmış kelimenin çözümlemesi yapılırken incelenen iskelet yapısında nelere dikkat edilmelidir?
12 - ANAGRAMCI'nın, KODLAMA işini yaparken başarıya ulaşması tümüyle bu İSKELET üzerinde yapacağı işlemde saklıdır. Zira oyun sahasında elindeki ana malzeme SESSİZ HARFLER'dir. 2. maddede belirttiğim hususu çok iyi anlamak gerekmektedir.
13 - Bu bakımdan, ANAGRAMCI'nın asıl hedefi ardında iz bırakmadan söz çalmak olduğuna göre, hem anlam hem ilişki temelinde iskelet üzerinde bütün hünerlerini sergilemek için çaba sarf edecektir.
14 - Bunu yaparken, sessizler arasında kalından inceye veya tersi yönde geçiş yapmak sıklıkla başvurduğu bir yoldur. K'yı G yapma veya T'yi D yapma gibi.
15 - Yine çok uygulanan bir diğer yöntem Kayser Şifrelemesi (Ceaser Cipher)'dir. Alfabedeki bir önceki veya bir sonraki sessize kaydırma yapılır. Sesli harflerde bu önemli değildir, ama sessizler için kullanıldığında çok etkilidir.
16 - Aynı sıklıkla başvurulan diğer bir yol da, JOKER harf kullanımıdır. İskeleti başkalaştırmak, yabancılaştırmak ve tanınmaz hale getirmek için kuvvetli bir etkiye sahiptir.
Joker harfler şunlardır ve hepsi hem birbirlerinin yerine kullanılabilirler hem birlikte kullanılabilirler hem de iskelet yapısında olmasa bile iskelete eklenebilirler:
Q
U
V
Y
W
X
H
S
M
17 - Elle tutulur bu tanımlara rağmen, kodlanmış bir kelime veya deyişin hangi açık kaynaktan faydalandığını bulabilmek hiç kolay bir iş değildir. Sadece yapılması değil, bir de üstüne bunun anlatılması ve ÖZ VARLIĞI çalınmış olan TÜRK insanına izah edilip farkındalık yaratılması da ayrıca ve daha da zor bir iştir.
18 - ANAGRAMCI'nın, yani kodlamayı yapanın, sıradan bir dilci olmadığını, hâlihazırda bu dili, yani TÜRKÇEYİ, "senden-benden" çok daha iyi bildiğini, çok daha hünerli bir şekilde kullanabildiğini daima hatırda tutmak şarttır.
19 - Polat Kaya ATAMIZIN her defasında üstüne basa basa söylediği gibi, ANAGRAM işini icra eden kişi DİNCİ - DİLCİ bir rahiptir. Okuma-yazmadan çok daha ileri derecede dilbilgisine sahiptir.
20 - Kişi, bir ANAGRAMCI'nın karşısına çıkmadan önce üç kez düşünmeli, dört kez yutkunmalıdır; ve ANAGRAMCI ile müsabakaya girebilmek için sıradan değil ama bunun çok ötesinde bir bilgi ile, en başta ve en çok ***TÜRK DİLİNİ***, sonra ve sırasıyla, TÜRK kozmogonisini, TÜRK mitolojisini, Türklere Göre Yaradılış Destanı'nı, diğer bütün destanlarımızı, TÜRK tarihini, TÜRK inanç ve ibadet yapısını, TÜRK kültürünü, TÜRK törelerini, TÜRK adet ve geleneklerini, TÜRK mutfağını, TÜRK atasözlerini, TÜRK deyişlerini, TÜRK müziğini, TÜRK şiirini, TÜRK aşıklarını, ne kadar çok ve zengin şekilde bilmek gerektiğini iyice anlamalıdır.
Zira bir ANAGRAMCI, aşağıdaki listede belirtilen başlıkları ve çok daha fazlasını "senden-benden" çok daha iyi bilmektedir:
ADLAR
Kişi Adları
Akrabalık Adları
Yer Adları
Coğrafi Adlar (Toponym)
Soyut isim
Somut isim
Özel isim
Cins isim
Basit isim
Türemiş isim
Bileşik isim
AD ÇEKİMLERİ
Çokluk
Hal
Eşitlik
İyelik
Tamlama
ADILLAR / ZAMİRLER
Şahıs zamiri
Dönüşüklük zamiri
İşaret zamiri
Belgisiz zamir
Soru zamiri
İyelik zamiri
Öbekleşmiş zamirler
FİİLLER
Fiiller - Özneye göre
Etken - edilgen
Dönüşlü
İşteş
Fiiller - Nesneye göre
Geçişli - geçişsiz
Oldurgan
Ettirgen
Fiiller - Fiilimsi
SIFATLAR
Niteleme
Belirtme
İşaret
Sayı
Belgisiz
Soru
Pekiştirme (hece tekrarlı)
Pekiştirme (sözcük tekrarlı)
Pekiştirme (soru eki ile)
EDATLAR
KİPLER
Haber kipi
Dilek kipi
Çekimli fiiller
Birleşik zamanlı fiiller
ZARFLAR / BELİRTEÇLER
Zaman zarfı
Durum zarfı
Miktar zarfı
Yer ve Yön zarfı
Soru zarfı
BAĞLAÇLAR
Yalın bağlaçlar
Türemiş bağlaçlar
Bileşik bağlaçlar
Öbekleşmiş bağlaçlar
Karşılaştırma bağlaçları
Başa gelen bağlaçlar
Sona gelen bağlaçlar
ÜNLEMLER
SAYILAR
YÖNLER
RENKLER
Bu kısa sohbetimize imkan veren İngilizce "ALLIANCE" sözüne gelince...
ALLIANCE'nin çözümlemesini yapmak için biraz kafa yoracağım ama henüz elimde somut bir bilgi yok. Yalnızca EL ELE VERMEK deyimini seçebiliyorum. Bu konuda da Murat Murat Saygili'ya minnettarım.
Doğru çözümleme yapmak istiyorsak, anlam ve ilişki temelinin yanı sıra iskelete bağlı kalmalıyız. Bunu yapabilirsek, bütün Dünyanın nasıl aldatıldığını ortaya çıkarmanın hiç de sanıldığı kadar zor veya uzak olmadığını da görebiliriz.
Bize düşen, bu çözümlemelerin bilimsel tasnifini yapmak ve hep birlikte ANAGRAMCI'yı ifşa etmektir. Artık buna çok daha yakın olduğumuzu görmek heyecan verici!
Sadece EDAT'lardan hareket etmek istese, ANAGRAMCI'nın kullanabileceği malzemeye örnek olması için, kendinizi ANAGRAMCI yerine koyun ve deneyin, bakalım neler yapabiliyorsunuz...
başka
beri
dair
doğru
değin
denli
dek
dolayı
diye
evvel
gayri
gibi
göre
için
ile
kadar
karşı
karşın
önce
ötürü
öte
rağmen
sanki
sonra
sıra
üzere
Başka bir malzeme olarak ZAMİR'leri kullanın, kağıt ve kalemi alıp deneyin, yeni bir dil üretmek / uydurmak istemeyegörsün bir ANAGRAMCI, bakın neler neler çıkartabiliyor ortaya, elini de eğer, ağzını da büker...
ben,
sen,
o,
biz,
siz,
onlar,
bu,
bunlar,
şu,
şunlar,
onlar,
kendim,
kendin,
kendisi,
kendimiz,
kendiniz,
kendileri,
bu,
bunlar,
şu,
şunlar,
o,
onlar
hepsi,
kimse,
tümü,
herkes,
hepimiz,
kimisi,
kimileri,
kimi,
biri,
birisi,
birileri,
birkaçı,
bazısı,
bazıları,
çoğu,
birçoğu,
birçokları,
başkası,
birazı,
fazlası,
bir kısmı,
şey,
ne,
nereye,
kim,
hangisi,
hangisini,
kime,
-im,
-in,
-i,
-imiz,
-iniz,
-leri
öteki beriki,
falan filan,
şundan bundan,
şu bu,
her biri,
herhangi biri,
ne kadarı ...
ZARF üzerinde mi çalışmayı tercih ediyorsunuz; ANAGRAMCI'yı anlayabilmek için? Çalışalım...
Dün,
Gündüz,
Artık, ...
Hızlı,
Çabuk,
Tez,
Tatlı,
Ekşi,
Zor,
Kolay,
Geze geze,
Şöyle, Böyle, ...
Biraz,
Az,
Pek,
Çok,
Fazla,
Epey,...
Aşağı indi.
Öte gitti.
Geri geldi.
Beri geldi.
İleri gitti.
Dışarı çıktı.
İçeri girdi....
Nasıl,
Ne zaman,
Ne kadar,
Neden,
Ne...
BAĞLAÇ mı yapmak istersiniz; o da olur! Yeter ki, ANAGRAMCI'nın aklını okuyun...
ve,
ama,
ile,
eğer,
de,
hem,
yani
üstelik,
örneğin,
kısacası,
gerçekten,
anlaşılan,
öyleyse,
yoksa,
nitekim,
sanki,
oysa,
kim bilir,
ya da,
hem de,
ki,
nerde kaldı ki,
değil mi ki,
başka bir deyişle,
sözün kısası,
bir bakıma,
gel gelelim,
ne bileyim,
zorla değil ya,
ya ... ya ...,
hem ... hem ...,
ister ... ister ...,
gerek ... gerek(se) ...,
ne ... ne ...,
ama ... ama ...
da(de)....da(de),
gerek....gerek,
ha....ha,
hem....hem,
ister....ister,
ne....ne,
ya....ya,
âdeta,
ama,
ancak,
bari,
belki,
binaenaleyh,
çünkü,
eğer,
fakat,
gerçi,
güya,
hakeza,
hâlbuki,
hatta,
hazır,
hele,
illâ,
illâ ki,
kaldı ki,
keşke,
keza,
lâkin,
madem,
mademki,
mamafih,
meğerki,
nasıl ki,
nitekim,
oysa ki,
öyle ki,
sanki,
şayet,
şöyle ki,
tâ ki,
üstelik,
yalnız,
yani,
yeter ki,
yoksa,
zaten,
zati
bile,
da (de),
dahi,
değil,
ise, ki,
ya
Deşifre etmeye ara verin ve şifreleme yapmayı deneyin. Birçok başka dillerde var olan ve aslen TÜRKÇE'den çalınmış, şifrelenerek saklanmış ve TÜRKÇE değilmiş gibi gösterilen sayısız kelimeleri gün yüzüne çıkartabileceksiniz ve bunu yaparken, kendiniz bulduğunuzda çok daha fazla şaşıracaksınız.
Deşifreyi daha keyifli hale getirmek için yukarıda verdiğim onlarca örnekten karıştırıp karıştırıp uydurun, yeni kelimeler çıkarın ve onlara anlamlar verin.
Yeni bir yazıda birlikte devam edeceğiz...
