EKSPERYMENT
Milena Soporowska
Martin Heidegger [1889-1976] to jeden z najważniejszych filozofów XX wieku. Jego ewoluująca na przestrzeni lat myśl swoje odzwierciedlenie zyskała w niezwykle poetyckim i trudnym zarazem języku. Pojęcie „światoobrazu” jako temat przewodni wystawy, stanowi wyzwanie zarówno dla artystów, jak i kuratorów. Jej koncepcja zrodziła się z chęci reaktualizacji i przepracowania teoretycznego terminu, który w prezentowanych dziełach znajduje swoje konkretne urzeczywistnienie. Możliwość wizualnej interpretacji sformułowania stricte ontologicznego stała się impulsem do interdyscyplinarnej refleksji dotykającej dziedzin takich jak historia sztuki, estetyka, kultura wizualna i filozofia.
By przybliżyć termin „światoobrazu”, należałoby najpierw odwołać się do jednego z najistotniejszych dzieł Martina Heideggera – Bycie i czas [Sein und Zeit, 1927]. W swojej pierwszej samodzielnej publikacji porusza on kwestię sensu bycia, rozumianego jako Dasein [niem. da – tam/oto, sein – być] – „jestestwo”, „istnienie” czy też „bycie-tu-oto”. Tak rozumianą, zanurzoną w czasie egzystencję, przeciwstawiał unieruchomionemu „bytowi”. „Byt”, jako rodzaj okrzepłej już konstrukcji, stanowił dotychczas główny przedmiot refleksji filozofów zachodnich. Heidegger postulował zaś skupienie się na sposobie, w jaki ów „byt” po prostu jest – na jego „byciu”. Zastępując rzeczownik czasownikiem, zwracał uwagę na określenie sposobu funkcjonowania w świecie zarówno żywych istot, jak i martwych rzeczy. Do przedstawienia tak specyficznie rozumianego trwania poszukiwał adekwatnej, alternatywnej wobec tradycyjnego języka filozofii europejskiej, formy. Jego metaforyczne, często będące wynikiem słowotwórstwa pojęcia, których przykładem jest ów „światoobraz” [das Weltbild], miały koncentrować w sobie znaczenia składające się na nową, aczkolwiek zakorzenioną w myśli starożytnej, koncepcję człowieka.
"Światoobraz" jako termin oryginalnie pochodzi z Czasu światoobrazu [Die Zeit des Weltbildes] po raz pierwszy wygłoszonego przez Heideggera 9 marca 1938 roku, wydanego zaś w 1950. Tekst ten stanowi jeden z przykładów bezpośredniej krytyki filozofii nowożytnej. „Światoobraz” [niem. die Welt – świat, das Bild – obraz] oznacza „świat pojmowany jako obraz”. Jest to rodzaj sięgającej renesansu strategii porządkowania rzeczywistości, której efektem jest pozornie stabilny system, ów „obraz” rozumiany jako każda skończona forma, będąca w założeniu odzwierciedleniem określonego wycinka „bytu”. „Bytu” skrępowanego nałożoną nań siatką znaków, specjalistycznych aneksów. Obrastający w suplementy „świat” w rezultacie staje się coraz bardziej odległy. Paradoksalnie im bardziej chcemy go do siebie przybliżyć, tym mniej z niego zostaje.
„Światoobraz” jako hasło staje się więc zaproszeniem do wytężonej pracy nad tekstem. Tekstem programowo krytycznym wobec sztuki jako wyrazu indywidualnego przeżycia, które obecnie dominuje jako jej źródło. Na wystawie będziemy mieć możliwość konfrontacji prac z pojęciem, które neguje ich zasadność. Światoobraz jako wystawa stanie się praktycznym sprawdzianem dla młodych artystów i ich kuratorów. Jest to eksperyment, w ramach którego twórcy, teoretycy, ale przede wszystkim widzowie będą mieli okazję zweryfikować kompetencje współczesnej sztuki jako medium odpowiadającego na pytania fundamentalne.