WikiElimu @wikielimu - Tumblr Blog

TATIZO LA KULA SANA KUPITA KIASI ▪︎ Tatizo la kula sana kupita kiasi (binge eating) ni pale mtu anpokula kiasi kikubwa cha chakula katika kipindi kifupi ukilinganisha na ilivyo kawaida yake. Wakati anapokula kupita kiasi, mtu huyu hujihisi kuwa hawezi kujizuia. ▪︎Sababu ya kula sana kupita kiasi haifamiki. Hata hivyo, kula sana mara nyingi huanza wakati au baada tu ya kujinyima sana chakula/kujilazimisha kufanya diet. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/tatizo-la-kula-sana-kupita-kiasi/ https://www.instagram.com/p/Cgus86iqkC7/?igshid=NGJjMDIxMWI=

UGONJWA WA WILLEBRAND ▪︎ Ugonjwa unaofanana na ugonjwa wa hemophilia, unasababisha kuvuja damu. Ugonjwa wa von Willebrand unawapata watu wengi zaidi na hauna dalili kali sana ukiulinganisha na ugonjwa wa hemophilia. ▪︎ Kiambata cha protini kinachoitwa von Willebrand kinachopatikana kwenye damu, ni muhimu na kinahitajika ili kusaidia damu kuganda. Kwa watu wenye ugonjwa wa von Willebrand kiambata hiki hakifanyi kazi vizuri. ▪︎Kuna aina kuu tatu za ugonjwa wa von Willebrand. Aina ya 1 na ya 2 zina dalili nyepesi kidogo ukilinganisha na aina ya 3. Ugonjwa huu ni wa kurithi. Unaweza kupata aina ya 1 au ya 2 ya ugonjwa huu kama mzazi mmoja ana jeni za ugonjwa huu. ▪︎Hata hivyo, unaweza kupata aina ya 3 pale tu wazazi wote wawili wanatakuwa na jeni za ugonjwa huu. Japokuwa ugonjwa wa von Willebrand unawapata zaidi wanafamilia, unaweza kuhusisha na aina kadhaa za matatizo ya kitabibu. Aina hii ya ugonjwa wa von Willebrand si ya kurithi. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/ugonjwa-wa-von-willebrand-sababu-dalili-matibabu/ https://www.instagram.com/p/Cgussujq8RL/?igshid=NGJjMDIxMWI=

KUPIMA MZINGO WA MKONO ■ Kupima mzingo wa mkono ni utaratibu wa kupima mzingo wa kati wa sehemu ya juu ya mkono (MUAC) wa kushoto – ni kipimo cha ukubwa wa misuli ya mkono kinachotumika kujua hali ya lishe kwa watoto wenye umri zaidi ya miezi sita na watu wazima. Kipimo hiki hutumika kugundua utapiamlo wa kadiri na mkali. ▪︎Mzingo wa kati wa sehemu ya juu ya mkono ukiwa kati ya sentimeta 11.5 -12.5 unaonesha Utapiamlo wa kadiri. ▪︎Kipimo cha MUAC kikiwa chini ya sm 11.5 kinaonesha utapiamlo mkali (kulingana na miongozo ya WHO ■ Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO) upimaji wa mzingo wa kati wa sehemu ya juu ya mkono (MUAC) kwa watoto na watu wazima hufanyika kwa kuzingatia taratibu zifuatazo; JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/kupima-mzingo-wa-mkono-kutathmini-utapiamlo/ https://www.instagram.com/p/CgusQhxqlPT/?igshid=NGJjMDIxMWI=

UGONJWA WA MOYAMOYA ▪︎ Ugonjwa wa moyamoya ni ugonjwa nadra sana, unasababishwa na matatizo yanayoendelea ya mfumo wa kuzungusha damu yanayotokana na kuziba kwa mishipa ya ateri inayopeleka damu kwenye ubongo sehemu inayoitwa basal ganglia. ▪︎ Jina “moyamoya” linamaanisha “puff ya moshi unaotolewa baada ya kuvuta tumbaku” kwa lugha ya kijapani na inaelezea mwonekano wa mwingiliano wa vishipa vidogovidogo vinavyotengenezeka kama mbadala wa njia ya damu kupita baada ya mishipa mikubwa kuziba. ▪︎ Ugonjwa wa moyamoya ulitambuliwa kwa mara ya kwanza nchini japana miaka ya 1960 na mpaka sasa umepatikana kwa wagonjwa nchini Marekani, Ulaya, Australia, na Afrika. Ugonjwa huu unawaathiri zaidi watoto, lakini unaweza pia kuwaathiri watu wazima. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/ugonjwa-wa-moyamoya-sababu-dalili-matibabu/ https://www.instagram.com/p/CgsF5TQKzjq/?igshid=NGJjMDIxMWI=

NAMNA YA KUPIMA KIMO au UREFU ■ Kupima kimo au urefu wa mtoto husaidia kutambua yafuatayo: ▪︎Urefu au kimo kulingana na umri wa mtoto ▪︎Uzito kulingana na kimo au urefu ▪︎Uwiano wa uzito kwa urefu wa mtu mzima (BMI) ■ Mtoto wa umri chini ya miezi 24 hupimwa urefu akiwa amelala katika ubao wa kupimia urefu. Mtoto wa umri zaidi ya miezi 24 na watu wazima hupimwa kimo wakiwa wamesimama. ■ Kumbuka: Kwa kuzingatia taratibu za Shirika la Afya Duniani; Iwapo mtoto ana umri chini ya miezi 24 na amepimwa kimo akiwa amesimama ni lazima kuongeza sentimita 0.7 katika kimo chake ili kupata urefu wake. ■ Iwapo mtoto ana umri wa miezi zaidi ya 24 na amepimwa urefu kwa kulala ni lazima kutoa sentimita 0.7 katika urefu wake ili kupata kimo chake ■ Kwa mujibu wa Shirika la Afya duniani (WHO) upimaji wa urefu wa watoto wenye umri chini ya miezi 24 hufanyika kwa kuzingatia taratibu zifuatazo; JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/namna-ya-kupima-kimo-na-urefu-wa-mtoto/ https://www.instagram.com/p/CgsFUHXKYTb/?igshid=NGJjMDIxMWI=

UGONJWA WA CHIKUNGUNYA ▪︎Ugonjwa wa chikungunya ni ugonjwa unaosababishwa na virusi wanaoenezwa na mbu. ▪︎Virusi vya chikungunya vinaambukizwa kwa watu baada ya kuumwa na mbu mwenye maambukizi ▪︎Mbu wanapata maambukizi baada ya kumuuma/ kumng’ata mtu mwenye maambukizi ▪︎Mbu walioambukizwa wanaweza kusambaza virusi wa chikungunya wanapowang’ata watu ▪︎Virusi wa chikungunya wanasambazwa zaidi na mbu aina ya Aedes aegypti na Aedes albopictus ▪︎Hawa ni aina ya mbu wale wale wanaohusika na kueneza ugonjwa wa dengue ▪︎Mbu hawa wanauma zaidi wakati wa mchana JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/ugonjwa-wa-chikungunya-sababudalilimatibabu/ https://www.instagram.com/p/CgsEmQ0qR4d/?igshid=NGJjMDIxMWI=

KUPIMA UZITO WA MTOTO ■ Shirika la Afya Duniani linashauri kupima uzito wa mtoto kwa kutumia mizani yenye sifa zifuatazo: ▪︎Mizani iliyo imara ▪︎Mizani ya kidigitali ▪︎Kukadiria uzito wa kilo kwa nukta 0.1 (gramu 100) ▪︎Kupima mtoto na mama kwa pamoja kama mtoto hawezi kusimama. ■ Mizani mingine inayotumika kupimia uzito kwa watoto ni: ▪︎Mizani ya kupimia uzito watoto wachanga: Mizani hii hufaa kupima watoto wakiwa wamelala au wamekaa, lakini kwa kuzingatia uzito wa juu ambao mzani unaweza kupima ▪︎Mzani wa kuning’iniza: Maranyingi mzani huu hutumika katika jamiii au katika mazingira ya dharura kupimia watoto wadogo. Mzani huu huweza kupima mpaka kilo 25. ▪︎Mzani wa kupima uzito wa watoto kwa kutumia mawe maalumu: Mzani huu huweza kupima uzito wa watoto kwa usahihi. Pia ipo mizani ya aina hii ambayo huweza kupima mpaka uzito wa kilo 65. ▪︎Mzani wa kupima watoto kwa kusimama: Mzani huu hutumika kupimia uzito wa watoto ambao wanaweza kusimama wenyewe bila usaidizi JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/namna-ya-kupima-uzito-wa-mtoto/ https://www.instagram.com/p/Cgn8o9eKwyM/?igshid=NGJjMDIxMWI=

KUPINDA KWA MGONGO (KIBIONGO) ▪︎Kupinda kwa mgongo (kibiongo) ni hali ya kupinda kwa uti wa mgongo kunakosababishwa na sababu mbalimbali. ▪︎Kupinda kwa mgongo (kibiongo) kunaweza kusababishwa na mkao usiofaa wa vijana wanaobalehe, kulika kwa mifupa wakati wa uzee, matatizo ya kano na tishu, uvimbe, au jeraha kwenye uti wa mgongo. ▪︎Wagonjwa wenye tatizo la Kupinda kwa mgongo (kibiongo) hupatwa na uchovu, maumivu ya mgongo, na kukaza kwa misuli ya mgongo. Kwa hali kali sana, tatizo hili linaweza kuathiri moyo na mfumo wa upumuaji, na kusababisha shida kupumua au maumivu ya kifua. ▪︎Picha za uti wa mgongo zinaweza kusaidia kutambua sababu ya shida hii. Matibabu na matarajio hutofautiana kati ya mtu na mtu, kulingana na sababu. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/kupinda-kwa-mgongo-kibiongo-sababu-matibabu/ https://www.instagram.com/p/Cgn8KNqKKhH/?igshid=NGJjMDIxMWI=

FAIDA ZA KUNYONYESHA KWA MAMA ■ Kupunguza upotevu wa damu baada ya kujifungua ■ Kupunguza sononi (depression) baada ya kujifungua ■ Kupunguza uwezekano wa kupata ujauzito mapema katika miezi sita ya mwanzo endapo mama atanyonyesha maziwa ya mama pekee ■ Kupunguza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani kama: ▪︎Saratani ya via vya uzazi mfano shingo ya uzazi ▪︎Saratani ya matiti ▪︎Mama kurudia hali yake ya kawaida mapema kimaumbile na kupunguza uzito uliotokana na ujauzito JIFUNZE ZAIDI TARATIBU NA FAIDA KWA MTOTO HAPA https://wikielimu.com/kunyonyesha-mtoto-taratibu-faida-madhara-imani-potofu/ https://www.instagram.com/p/Cgn7fFaKi-s/?igshid=NGJjMDIxMWI=

LISHE KWA VIJANA BALEHE ▪︎Kijana balehe ni kijana mwenye umri wa kati ya miaka 10 hadi 19 ambapo mwanadamu anakua kwenye hatua ya ukuaji kutoka utotoni kuelekea utu uzima. ▪︎Ni kipindi cha mpito katika makuzi ya kimwili, kiakili, kisaikolojia na maendeleo kiujumla. Upungufu wa virutubishi kwa vijana balehe wa kike una athari kubwa kwao. ▪︎Hii inachangiwa na mabadiliko katika miili yao kama ukuaji wa haraka, kupoteza damu wakati wa hedhi na ulaji duni ambao husababisha upungufu wa virutubishi hasa madini chuma na vitamini B9 ijulikanayo kama asidi ya foliki. ▪︎Ukuaji wa haraka unaotokea kwa kijana katika umri huu husababisha ongezeko la uhitaji wa nishati lishe na virutubishi vingine. Uhitaji wa virutubishi ni wa kiwango cha juu katika umri wa ujana ukilinganisha na umri wowote katika ukuaji wa mwanadamu. Lishe bora katika kipindi hiki ni muhimu sana. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/lishe-ya-vijana-balehe-mlo-chakula-kinachofaa/ https://www.instagram.com/p/CglXzRtKCqM/?igshid=NGJjMDIxMWI=

UGONJWA WA PEPOPUNDA KWA WATOTO ▪︎Pepopunda ni ugonjwa wa hatari unaoambukiza. Ugonjwa huu unasababishwa na vimelea vya bacteria vinavyoitwa “clostridium tetani”. Vimelea hivi huingia mwilini kupitia kwenye kidonda au jeraha. ▪︎Ugonjwa huu huwapata watu wa rika zote. Kwa watoto wachanga toka kuzaliwa hadi kufikia umri wa siku 28, vimelea huingia mwilini kupitia kwenye kitovu kilichokatwa kwa kutumia kifaa chenye maambukizi, kama vile wembe, mabua na usinge au kuwekwa vitu vichafu kama vile kinyesi cha ng’ombe, vumbi la kizingitini na kadhalika. UJUMBE MUHIMU ▪︎Ni muhimu wanawake wote wenye umri wa kuzaa kati ya miaka 15 hadi 49 wapate chanjo kamili dhidi ya ugonjwa wa Pepopunda, ili kumkinga mtoto atakayezaliwa. ▪︎Zingatia usafi wakati wa kuzalisha, kukata na kutunza kitovu kuzuia maambukizi, kitovu cha mtoto kisiwekwe kitu chochote. ▪︎Mama atunze kadi yake ya chanjo ya Pepopunda kwa ajili ya kumbukumbu. JIFUNZE ZAIDI https://wikielimu.com/ugonjwa-wa-pepopunda-kwa-watoto-sababu-dalili-matibabu/ https://www.instagram.com/p/CglXUSHKawh/?igshid=NGJjMDIxMWI=

MBINU ZA KUPUNGUZA UWEZEKANO WA KUPATA KANSA Mtindo wa maisha usiofaa huchangia kwa kiasi kikubwa aina nyingi za saratani. Kufuata kwa makini ulaji na mtindo bora wa maisha kutakuwezesha kupunguza uwezekano wa kupata saratani. Huu ni uamuzi ambao kila mmoja anaweza kuufanya. Yafuatayo ni muhimu: ▪︎Tumia zaidi vyakula vinavyotokana na mimea ▪︎Nyonyesha mtoto ▪︎Kuwa na uzito sahihi wa mwili ▪︎Fanya mazoezi ya mwili ▪︎Punguza matumizi ya nyama nyekundu ▪︎Epuka matumizi ya nyama zilizosindikwa ▪︎Punguza matumizi ya chumvi ▪︎Epuka vyakula vilivyoota fangasi au ukungu ▪︎Epuka utumiaji wa tumbaku au sigara ▪︎Epuka matumizi ya pombe JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/mbinu-za-kupunguza-uwezekano-wa-kupata-saratani/ https://www.instagram.com/p/CglWyTXKQFe/?igshid=NGJjMDIxMWI=

UMUHIMU WA CHANJO ▪︎Chanjo huzuia mtu mwenye afya asipate magonjwa fulani kwa kufundisha mwili jinsi ya kutambua na kupambana nayo. Kwa kawaida huwa dawa ya sindano, matone au tembe kwa ajili ya kumeza. ▪︎Kuhakikisha kwamba familia inapokea chanjo zote ndio njia nzuri ya kuhakikisha afya yao. Chanjo ni njia nzuri za kuzuia magonjwa mengi hatari. Watoto wadogo wanaweza kupata magonjwa kwa sababu miili yao haijakomaa kupambana na magonjwa, kwa hivyo ni muhimu umpe mtoto chanjo haraka iwezeikanavyo. ▪︎Madaktari wanapendekeza kwamba watoto wapokee chanjo tofauti wakiwa na umri fulani. Chanjo zingine pia zinahitaji zaidi ya dozi moja ili zifanye kazi. Kama ungependa kujua JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/umuhimu-wa-chanjo-majibu-ya-maswali-yako/ https://www.instagram.com/p/Cgi3RXiqr05/?igshid=NGJjMDIxMWI=

UTAPIAMLO ▪︎Hali ya kupungua au kuzidi kwa baadhi ya virutubishi mwilini ambapo husababisha lishe duni au unene uliozidi. Utapiamlo unajumuisha kupungua kwa virutubishi mwilini/lishe duni pamoja na kuzidi kwa virutubishi mwilini. ▪︎Uwepo wa pamoja wa matatizo ya utapiamlo wa kuzidi kwa virutubishi mwilini na ule wa kupungua kwa virutubishi mwilini ni tatizo linalojitokeza katika nchi zinazoendelea ikiwemo Tanzania JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/utapiamlo-ukondefu-udumavu-kiribatumbo/ #WikiElimu @wikielimu @hwi_tanzania https://www.instagram.com/p/Cgi2tHeq20N/?igshid=NGJjMDIxMWI=

#wikielimu

MATIBABU YA KIFUA KIKUU ▪︎Karibu visa vyote vya KIFUA KIKUU siku hizi vinaweza kutibiwa na kupona. Ni muhimu kumeza dawa za KIFUA KIKUU kama ulivyoelekezwa kwa mpangilio na kwa kipindi chote cha matibabu. Watu wengi wenye KIFUA KIKUU huanza matibabu kwa kumeza walau aina nne za vidonge. ▪︎Baada ya miezi kadhaa idadi ya vidonge inaweza kupunguzwa. Hivi vidonge vinaweza kutibu KIFUA KIKUU kama vikimezwa kwa angalau miezi 6. ▪︎Vidonge hutolewa kwa mgonjwa na chini ya uangalizi wa musimamizi, kwa kawaida anakuwa mtumishi wa huduma za afya mara 3 kwa wiki. Wakati mwingine, vijidudu vya KIFUA KIKUU vinakuwa sugu. ▪︎Hii ina maana kwamba vidonge vya KIFUA KIKUU ambavyo mara nyingi hutumika kutibu KIFUA KIKUU vinashidwa kuua wadudu wa KIFUA KIKUU. ▪︎Hii ikitokea, mchanganyiko wa dawa zingine unatolewa. KIFUA KIKUU sugu ni vigumu kutibiwa na inachukua muda zaidi kudhibitiwa, lakini watu wengi wenye KIFUA KIKUU sugu wanaweza kutibiwa. ▪︎Daktari atahakikisha vipimo maalum vinafanyika kwa kuangalia upinzani wa madawa. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/matibabu-ya-kifua-kikuu-namna-ya-matumizi-bora/ https://www.instagram.com/p/Cgi1LflKTA1/?igshid=NGJjMDIxMWI=

MLO BAADA YA MIEZI YA MTOTO ■ Shirika la Afya Duniani linapendekeza kufuata taratibu zifuatazo za ulishaji watoto vyakula vya nyongeza: ▪︎Nyonyesha mtoto maziwa ya mama pekee hadi atimize umri wa miezi 6, na anza kumpa vyakula vya nyongeza anapokamilisha umri wa miezi 6 na aendelee kunyonya. ▪︎Endelea kumnyonyesha mtoto maziwa ya mama kila anapohitaji hadi anapotimiza umri wa miaka 2 au zaidi. ▪︎Mtoto anapotimiza umri wa miezi 6 anza kumpa kiasi kidogo cha chakula, na ongeza kiasi cha chakula kadri anavyoendelea kukua, na endelea kumnyonyesha maziwa ya mama mara nyingi. ▪︎Zingatia taratibu za ulishaji shirikishi kwa kumlisha mtoto kwa uvumilivu na akiwa na furaha (epuka kumlazimisha kula chakula). ▪︎Zingatia usafi na usalama wa chakula wakati wa kutayarisha, kuhifadhi, na kumlisha mtoto. ▪︎Ongeza ugumu wa chakula taratibu pamoja na kumpa vyakula vya mchanganyiko kadiri anavyoongezeka umri, ukizingatia mahitaji yake na uwezo wake wa kula. ▪︎Ongeza idadi ya milo unayompa mtoto kadiri anavyoongezeka umri. ▪︎Mlishe vyakula vya mchanganyiko vyenye virutubishi kwa wingi ili kuhakikisha kuwa vinakidhi mahitaji yake. ▪︎Ongeza virutubishi vya vitamini na madini kwenye chakula cha mtoto iwapo vinapatikana ▪︎Mpe mtoto vinywaji na vyakula laini kwa wingi pamoja na kuendelea kumnyonyesha mara nyingi zaidi wakati wa ugonjwa. Baada ya kupona, mpe vyakula mara nyingi zaidi na mhamasishe ale chakula kingi zaidi. JIFUNZE ZAIFI HAPA https://wikielimu.com/chakula-cha-nyongeza-kwa-mtoto-baada-ya-miezi-6/ https://www.instagram.com/p/Cggh87CK5Rq/?igshid=NGJjMDIxMWI=

MAGONJWA YASIYO YA KUAMBUKIZA: Nini cha lufanya ▪︎Magonjwa Yasiyo ya kuambukiza ni magonjwa ambayo hayasambazwi kwa mtu mwingine kwa kuwa hakuna vimelea mwilini vinavyohusiana na magonjwa hayo. ▪︎Magonjwa Yasiyo ya Kuambukiza ni kama ya moyo na mishipa ya damu, figo, saratani, kifua sugu, kisukari, magonjwa ya akili na mengine ya kurithi kama vile ugonjwa wa selimundu. ▪︎Mwaka 1999, Magonjwa Yasiyo ya Kuambukiza yalikadiriwa kuchangia karibu asilimia 60% ya vifo vyote duniani na asilimia 43% ya ukubwa wa tatizo la magonjwa duniani. ▪︎Tatizo la Magonjwa yasiyo ya Kuambukiza linakua kwa kasi katika nchi zinazoendelea, kama Tanzania. Inakisiwa kuwa mwaka 2020 Magonjwa haya Yasiyo ya Kuambukiza yalisababisha asilimia 73% ya vifo vyote duniani na asilimia 60% ya ukubwa wa tatizo la magonjwa duniani. ▪︎Moja ya mambo yanayochangia kuongezeka kwa magonjwa haya ni mabadiliko ya taratibu za kimaisha zinazohusisha matendo yanayoweza kusababisha ugonjwa. Kati ya taratibu hizi ni: JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/magonjwa-yasiyo-ya-kuambukiza-nini-cha-kufanya/ https://www.instagram.com/p/CggWrWtKh6Z/?igshid=NGJjMDIxMWI=

Trending Blogs

Recently Viewed Blogs

WikiElimu