Vì sao nói: Tâm trạng chính là mảnh đất nuôi dưỡng sức khỏe?
Người ta thường nghĩ bệnh tật bắt nguồn từ ăn uống không điều độ, thời tiết thay đổi, tuổi tác tăng lên hay môi trường ô nhiễm. Những điều đó quả thực có ảnh hưởng đến sức khỏe. Nhưng trong y lý cổ truyền, còn có một nguyên nhân được xem là sâu xa hơn: tâm trạng của con người.
Người xưa cho rằng, bệnh do tâm sinh, cũng do tâm mà chuyển. Nghe qua tưởng như chỉ là một lời khuyên về tinh thần, nhưng nếu đọc kỹ các trước tác y học cổ như Hoàng Đế Nội Kinh, chúng ta sẽ thấy đằng sau câu nói ấy là cả một hệ thống lý luận rất sâu sắc về mối quan hệ giữa tâm trạng và sức khỏe.
Trong cuộc sống, ai cũng từng có trải nghiệm như thế này: khi vui vẻ, tinh thần phấn chấn, cơ thể dường như nhẹ nhõm hơn, ăn ngon hơn, ngủ cũng dễ hơn. Ngược lại, khi buồn phiền, lo lắng hoặc tức giận kéo dài, người ta dễ cảm thấy mệt mỏi, mất ngủ, đau đầu, ăn không ngon, thậm chí sinh ra nhiều chứng bệnh khác nhau.
Người xưa quan sát rất kỹ hiện tượng ấy và nhận ra rằng cảm xúc không chỉ tồn tại trong tâm trí mà còn tác động trực tiếp đến cơ thể.
“Nộ thương can, hỷ thương tâm, tư thương tỳ, ưu thương phế, khủng thương thận.”
Tức là giận dữ làm tổn thương gan, vui mừng quá độ làm tổn thương tim, suy nghĩ quá nhiều làm tổn thương tỳ vị, buồn phiền làm tổn thương phổi, còn sợ hãi kéo dài sẽ ảnh hưởng đến thận.
Ngày nay, nhiều người nghe điều này có thể cảm thấy khó hiểu. Nhưng nếu để ý cuộc sống xung quanh, chúng ta sẽ thấy những quan sát ấy không hề xa rời thực tế.
Có người vì mang nặng tâm sự suốt nhiều tháng mà ăn không ngon, ngủ không yên. Có người sau một biến cố lớn trong đời mà sức khỏe giảm sút thấy rõ. Cũng có người luôn nóng nảy, cáu gắt, lâu dần xuất hiện các vấn đề về huyết áp, giấc ngủ hoặc tiêu hóa.
Theo học thuyết ngũ tạng của Đông y, mỗi cơ quan trong cơ thể đều có mối liên hệ với một loại cảm xúc nhất định. Khi cảm xúc được điều hòa, khí huyết vận hành thuận lợi. Nhưng khi cảm xúc trở nên cực đoan hoặc kéo dài quá lâu, sự cân bằng ấy sẽ bị phá vỡ.
Đông y gọi đó là “khí cơ thất điều”.
Người nóng giận thường xuyên khiến khí bốc lên.
Người lo nghĩ quá nhiều khiến khí bị kết lại.
Người sợ hãi kéo dài khiến khí suy xuống.
Người buồn phiền lâu ngày khiến khí tiêu hao.
Khi khí không còn vận hành thông suốt, các tạng phủ cũng dần bị ảnh hưởng.
Từ góc nhìn của học thuyết âm dương ngũ hành, sức khỏe chính là trạng thái âm dương cân bằng. Âm và dương phải tương đối hài hòa, ngũ tạng phải phối hợp nhịp nhàng, khí huyết phải lưu thông thuận lợi.
Thế nhưng cảm xúc lại là yếu tố dễ làm mất cân bằng nhất.
Một cơn giận dữ có thể xuất hiện chỉ trong vài phút.
Một nỗi lo có thể kéo dài nhiều tháng.
Một mối oán trách có thể theo con người suốt nhiều năm.
Điều đáng nói là phần lớn những tổn thương ấy diễn ra âm thầm. Giống như một dòng nước nhỏ ngày ngày chảy qua tảng đá. Mỗi lần nhìn đều không thấy thay đổi gì, nhưng sau nhiều năm, tảng đá đã bị khoét thành một vết sâu.
Nhiều bệnh tật không xuất hiện trong một ngày. Chúng thường là kết quả của những cảm xúc tiêu cực tích tụ qua thời gian dài mà chính bản thân người trong cuộc cũng không nhận ra.
Điều thú vị là khoa học hiện đại ngày nay cũng đang phát hiện nhiều điều tương tự.
Các nghiên cứu cho thấy căng thẳng kéo dài làm cơ thể liên tục tiết ra hormone stress. Khi tình trạng này duy trì quá lâu, hệ miễn dịch có thể suy giảm, giấc ngủ bị rối loạn, huyết áp tăng cao, nguy cơ bệnh tim mạch và các bệnh mạn tính cũng tăng lên.
Nói cách khác, những gì người xưa gọi là “tâm bệnh ảnh hưởng thân thể” đang dần được khoa học giải thích bằng ngôn ngữ của sinh học, thần kinh học và nội tiết học.
Tuy nhiên, hiểu rằng bệnh tật có liên quan đến tâm không có nghĩa là phủ nhận vai trò của ăn uống, vận động hay điều trị y khoa. Càng không phải cho rằng chỉ cần vui vẻ là sẽ không mắc bệnh.
Điều mà người xưa muốn nhấn mạnh là: tâm trạng chính là mảnh đất nuôi dưỡng sức khỏe.
Một tâm hồn thường xuyên chất chứa oán giận, đố kỵ, lo âu và bất mãn giống như mảnh đất cằn cỗi, khó nuôi dưỡng những hạt giống tốt lành.
Ngược lại, một tâm thái bình hòa, biết buông bỏ điều không đáng giữ, biết nhìn mọi việc bằng sự bao dung và thấu hiểu sẽ giúp cơ thể có điều kiện tốt hơn để duy trì trạng thái cân bằng.
Có lẽ vì thế mà nhiều bậc danh y thời xưa luôn đặt việc dưỡng tâm lên trước dưỡng thân.
Họ hiểu rằng thuốc có thể chữa một số căn bệnh, nhưng không có loại thuốc nào thay thế được một tâm hồn an định.
Người biết giữ tâm bình hòa chưa chắc sẽ không bao giờ bệnh. Nhưng họ thường có sức sống bền bỉ hơn trước nghịch cảnh, khả năng phục hồi tốt hơn sau bệnh tật và cũng dễ cảm nhận niềm vui trong cuộc sống hơn.
Suy cho cùng, dưỡng sinh không chỉ là ăn gì, uống gì hay tập luyện thế nào.
Dưỡng sinh còn là học cách làm cho lòng mình nhẹ lại.
Bởi rất nhiều khi, điều khiến con người mệt mỏi nhất không nằm ở cơ thể, mà nằm ở những điều chất chứa trong tâm chưa chịu buông xuống.
