#beletrystyka

[dolnoslaskabiblioteczka]

„Kotlina” Agaty Kunderman to, można by powiedzieć, klasyczny kryminał tzw. Ziem Odzyskanych. Zbrodnia, której kulisy odkrywamy, wiąże się z przeszłością z czasów około II wojny światowej, dotyczy relacji dawnych mieszkańców z nowymi, przybyłymi na te ziemie po 1945 roku i ma w tle jakiś skarb.

Jednak historię taką można opowiedzieć na wiele różnych sposobów i z pewnością w przypadku „Kotliny” nie mamy do czynienia ze sztampą. Kłodzko, znalezione na budowie szczątki i tajemnicza figura, rzeźba o nieodgadnionej symbolice; przeszłość i teraźniejszość i zawiłe losy bohaterów – wszystko to tworzy specyficzny klimat książki, przez co trudno się od niej oderwać. Autorka ciekawie konstruuje fabułę i gubi tropy, przez co rozwiązanie zagadki okazuje się inne niż się spodziewaliśmy. I sprawca nieoczywisty, i motywy jego postępowania zaskakujące w kontekście całej historii.

Od razu należy zaznaczyć, że to kryminał napisany w sposób nieco lżejszy niż poprzednie, mniej analizy, więcej akcji. No i postaci, które po prostu się lubi, zwłaszcza duet Zaleski – Rysa. Całość dobrze się czyta, czemu sprzyjają naturalne dialogi i lekki styl. Gorąco polecamy; sprawdźcie, co wydarzyło się w Kłodzku! [jk]

Agata Kunderman Kotlina Wydawnictwo Filia 2025 432 strony oprawa miękka, 135×205 mm ISBN: 978-83-8402-717-2

[dolnoslaskabiblioteczka]

Trzeba bardzo kochać swoje miasto i czuć potrzebę ubrania tej miłości w słowa, by za własne pieniądze wydać to, co się napisało. Ba! Samemu zilustrować swoją książkę. Makowski nie jest być może materiałem na wielkiego pisarza, lecz powierza czytelnikowi wszystko, czego sam chciałby doznać. Jest więc w Tajemniczym zakonniku poszukiwanie skarbu, wędrówki podziemiami, uciekanie przed czarnym charakterem, tajemniczy związek potężnych sojuszników, osiłkowie do czarnej roboty o gołębich sercach, wybuchy, tragiczne śmierci, policjanci działający „pod przykrywką”, a nawet dyskretnie wspomniany małżeński erotyzm. A wszystko to w Legnicy, którą Makowski jest zafascynowany, a której tajemnice poznawał spacerując ze swoim dziadkiem. Myślę, że książka dostępna jest jedynie u autora, zatem spróbujcie go odnaleźć w sieci tajemniczych tuneli. (hs)

Artur Piotr Makowski Tajemniczy zakonnik Artur Piotr Makowski, Legnica 2023 stron 318 Okładka miękka ISBN 978-83-967037-1-2

[dolnoslaskabiblioteczka]

Alicja, nauczycielka z Wrocławia właśnie rozpoczyna wakacje i wybiera na tygodniowy pobyt Starą Kamienicę na Pogórzu Izerskim. Ucieka przed latem w mieście wiedziona nadzieją na leniwe kontemplowanie przyrody. Nie spodziewa się, jak przełomowe w jej życiu będą te wakacje. A stają się takie właściwie od chwili przyjazdu, od zapoznania się z uroczymi gospodarzami domu, w którym zamieszkała. Poznaje nie tylko ich prywatne sprawy, ale również sprawy najbliższej i nawet nieco dalszej okolicy. Odkrywa ciekawe społeczne inicjatywy, ale i problemy z jakimi borykają się mieszkańcy wiosek położonych w malowniczych Izerach. Książka jest powieścią opartą na wątkach osobistych, o których wspomina sama autorka, ale jest również bardzo rzetelnym reportażem, przedstawiającym miejsca i ludzi, do których można wciąż trafić, pomimo że tekst powstał w 2003 roku. Niezwykła wartością „Dla siebie znalezionej ścieżki” jest jeszcze coś innego. Otóż autorka wprowadza do opowieści bohaterów z przeszłości i ogląda Pogórze Izerskie ich oczami. Pojawiają się osoby rzeczywiste, których wspomnienia udało się odnaleźć, ale poznajemy też historie oparte na legendach i przekazach lokalnych. Znaleziona przez Alicję ścieżka wiedzie w odległą przeszłość, która pozwala zrozumieć ciągłość historii tych ziem, jej skomplikowanie i niejednoznaczność. Warto tą ścieżką podążyć! (hs) 

Małgorzata Lutowska Dla siebie znalezioną ścieżką AD REM, Jelenia Góra 2010 256 stron Oprawa miękka ISBN: 978-83-61719-70-0

[dolnoslaskabiblioteczka]

Zaczynamy lekturę od Zjednoczonych Emiratów Arabskich, lecz spędzamy tu zaledwie chwilę. Będziemy przenosić się w czasie, a większość wydarzeń rozegra się na Dolnym Śląsku. Główny bohater wraca do dzieciństwa, które spędził w Świdnicy, a następnie przeskakuje do współczesności, w której pojawiają się echa tamtych lat. Po drodze rozwikłuje zagadkę z przeszłości, a czytelnik podążając za fabułą przygląda się wydarzeniom z lat sześćdziesiątych, które położyły się niechlubnym cieniem na polskiej historii. Autor tworząc postać Adama nadał mu swoje własne cechy, przemycając w tekście tytuły ulubionych utworów czy nazwy ulubionych trunków.  Może zatem historia opisana w „Układance” też nie jest do końca fikcją? Niestety tej zagadki nie uda się już rozwiązać... Mirosław Karcz, legnicki nauczyciel, zmarł krótko po wydaniu swojej pierwszej i jedynej książki. (hs)

Mirosław Karcz Układanka Legnicka Biblioteka Publiczna, Legnica 2017 stron 159, okładka miękka ISBN 978-83-61937-28-9

[dolnoslaskabiblioteczka]

Wydawnictwo Znak tak rekomenduje Katarzynę Zyskowską na swojej stronie: „Katarzyna Zyskowska – autorka kilkunastu książek, w tym bestsellerowej powieści biograficznej o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim – „Szklane ptaki”. Specjalistka od zapomnianych opowieści, które wydobywa z kart historii. Długie godziny spędzone w archiwach pozwalają jej opowiedzieć mroczne historie, które dopiero teraz mogą ujrzeć światło dzienne.” 

W powieści „Nocami krzyczą sarny” autorka zabiera nas w Góry Sowie. Zaczynamy swoją podróż w 1942 roku, by skończyć ją w bliżej nieokreślonej współczesności. Z kart książki mówią do nas Mareike, Marianka, Mania i Maria. Kim są? Co je łączy? Czemu wszystkie bohaterki noszą tak naprawdę to samo imię? 

Opowieść zaczyna się od trzęsienia ziemi, a właściwie od obrazu dziewczyny powracającej do przytomności po... No właśnie! Co się tutaj wydarzyło? I czy lektura książki może dać na to odpowiedź, skoro już w pierwszym zdaniu czytamy, że „wszystko (…) na zawsze zostanie tajemnicą”?

Autorka pomaga nam odnaleźć się na splątanej osi czasu dodając do imion określenia „dawno”, „wtedy” i „teraz”. Szybko jasnym staje się, że dawno było tu Rudolfswaldau, a teraz jest Sierpnica. Zyskowska dba o szczegóły, pokazuje wcześniejszych i obecnych mieszkańców, osadza ich w domach, które – przynajmniej tak się może wydawać – odnajdziemy we wsi dzięki jej opisom. Malownicza okolica jest piękna i przyjazna gdy wracamy do „dawno”, lecz staje się obca i niebezpieczna, gdy „dawno”się kończy, gdy zasiedlają ją obcy. Na szczęście „teraz” autorka daje szansę temu miejscu, bo po trudnym „wtedy” przychodzi nowe myślenie o nim. A miejsce jest jednym z głównych bohaterów książki, najbardziej prawdziwym, prawdopodobnie opartym na rzetelnym badaniu archiwalnych dokumentów.

Mareike i Marianka – to bohaterki zmyślone, lecz nie są nieprawdziwe. Powstały z losów kobiet, którym przyszło przeżyć dramat II wojny światowej. Autorka pokazuje ich los bez upiększeń, głośno krzyczy w ich imieniu. Chce, żebyśmy zobaczyli, jaką cenę w tej wojnie zapłaciły Mareiki i Marianki, których nie oszczędzali mężczyźni. Traciły nieomalże wszystko, a jednak jak feniks z popiołów odradzały się i żyły dalej. Przędły nić, którą wojna zrywała po wielokroć. Przędły, bo miał nadejść czas Mani i Marii. I dzięki ich wysiłkom nadszedł, lecz okazało się, że kobiety w jednym rodzie mają tę samą historię do przeżycia. Być może czytelniczko/czytelniku spotkałaś/spotkałeś się z takim poglądem, że wnuczka dziedziczy lęki swoich babek? Że dziedziczy ich traumy? Zyskowska zapewne tak, bo Mania... Ale nie zdradzajmy tajemnicy! [hs]

Katarzyna Zyskowska Nocami krzyczą sarny Wydawnictwo Znak Literatura Nova, Kraków 2023 395 stron, oprawa miękka ISBN 978-83-240-9584-1

[dolnoslaskabiblioteczka]

Wymowna okładka i tytuł, który wciąga. Zaraz potem Luźna kartka, na której czytamy: – To ten dzieciak, prawda? Ten z Głuchołaz? Znaleźliście ciało?

Początek powieści paraliżuje. Niepokój wzrasta, gdy na kolejnych stronach poznajemy Józka, Kacpra, Darka i Grześka – nastolatków, którzy spędzają lato 1997 roku w Głuchołazach. Ciągle pada, a chłopakom wciąż mało atrakcji. Ich ciała zaczynają gwałtownie dojrzewać, emocje wyraźnie nie nadążają a wokół rośnie poczucie zagrożenia. Relacje z rówieśnikami w zwyczajnych warunkach są w tym wieku skomplikowane, a powódź obejmująca część miasta stawia przed bohaterami dodatkowe wyzwania. Dorośli walczą z wielką wodą, życie chłopców toczy się troszkę obok. Dramatyczne wydarzenia, których są uczestnikami wpływają na każdego z nich inaczej. Czy poradzą sobie z traumą tych dni?

Powieść Topiel Jakuba Ćwieka, oparta na jego własnych doświadczeniach związanych z latem 1997 roku, jest wielowątkowa. Odczytujemy ją na wielu poziomach. To sensacyjna historia, ale i dramat psychologiczny. Swoisty apel do dorosłych, by nie gubić swych dzieci z oczu nawet w obliczu życiowych kataklizmów. A może zwłaszcza wtedy? [hs]

Jakub Ćwiek Topiel Wydawnictwo Marginesy, Pulp Books, Łódź 2024 416 stron, oprawa miękka ISBN: 978-83-973521-0-0

[dolnoslaskabiblioteczka]

„Niebieska walizka" Marianne Wheelaghan to poruszająca powieść, która podejmuje zagadnienie wpływu wielkich historycznych wydarzeń na losy jednostki. Zgodnie z deklaracją Autorki, książka bazuje na wspomnieniach jej matki, której przyszło dorastać w trudnych latach 30. XX wieku w ówczesnym Breslau. Bohaterka powieści, Antonia (przez bliskich zwana Tonią), sporządza notatki ze swojego życia. Zaczyna w wieku lat 12 i nie jest to przypadek – przygotowuje się w ten sposób do udziału w szkolnym konkursie pisarskim. Przyzwyczaja się jednak do tego pisania i zeszyt, w którym może dać upust wszystkiemu, co ją denerwuje, zaskakuje, cieszy i przeraża, towarzyszy jej do roku 1947. W zapiskach są zatem obserwacje rzeczywistości, przytoczone „suche” fakty, ale także – a może przede wszystkim – ich subiektywny odbiór. I są to sprawy zarówno pozornie błahe, jak i te najwyższej wagi. Wśród tych ostatnich na pierwszy plan wysuwają się doświadczenia II wojny światowej, której kres z jednej strony przyniósł zakończenie wielu okrucieństw, ale z drugiej – koniec świata, jaki do tej pory znany był Antonii.

Wheelaghan osobiste losy bohaterki przedstawia na tle trudnej codzienności mieszkańców Breslau w latach 30. i 40 XX. wieku. Porusza tematy niewygodne, ciągle jeszcze budzące wiele emocji, jak relacje między Polakami a Niemcami, antysemityzm w nazistowskich Niemczech oraz sposób, w jaki decyzje polityczne wpływają na stosunki rodzinne. „Niebieska walizka" jest zatem nie tylko historią osobistą, ale także cennym świadectwem ukazującym oddziaływanie wydarzeń historycznych na losy i doświadczenia pojedynczego człowieka.

Jest to jedna z ważnych pozycji dla wszystkich, których interesują niełatwe dzieje Śląska w XX wieku. Wpisuje się w nurt oddawania głosu na temat wielkich, ważnych wydarzeń historycznych „zwykłym” ludziom; przesuwania punktu widzenia z pozycji osób znanych, bezpośrednio zaangażowanych w opisywane wydarzenia, podejmujących decyzje na pozycję osób, które muszą się zmagać ze skutkami tych decyzji.

„Niebieska walizka” to książka, która zostaje w pamięci na długo po przeczytaniu. Warto po nią sięgnąć z uwagi nie tylko na jej wartość historyczną, ale i uniwersalne przesłanie, które niesie.

Marianne Wheelaghan Niebieska walizka. Pożegnanie z Breslau Silesia Progress 2021 246 stron oprawa miękka ISBN: 978-83-65558-43-5

[dolnoslaskabiblioteczka]

Książka „Sudetenland” to podróż w okolice czeskiego Bruntala, gdzie doszło do morderstwa byłego inspektora Gestapo. Ta śmierć odsłania wiele tajemnic, staje się okazją do powrotu do przeszłości, dawnych zdarzeń i niewyjaśnionych spraw sięgających czasów II wojny światowej. Niby wszystko jasne, jednak to nie będzie taka przeszłość, jaką znamy z kart historii. To bowiem przeszłość, w której Sudetenlandu nie opuścili wszyscy zamieszkujący ten obszar Niemcy. I pozostają tam nadal, choć mamy początek lat 90. XX wieku, właśnie upadł komunizm i zbliżają się pierwsze wolne wybory, w tle których głos niemieckich mieszkańców Sudetenlandu jest coraz głośniejszy. Chociaż to kryminał z akcją osadzoną w alternatywnej przeszłości, ważną rolę odgrywa wielokulturowe tło. Bruntal leży niedaleko granicy z Polską, więc mamy poza Czechami i Niemcami także Polaków, do tego Romów, a jest i wątek żydowski. „Sudetenland” to powieść bardzo dobrze napisana. Tempo akcji i dynamika zdarzeń, główni bohaterowie, dialogi, intryga, wielokulturowy klimat i alternatywna rzeczywistość, która wydaje się tak realistyczna – wszystko świetnie wyważone, dopracowane. Autorem jest Leoš Kyša, były dziennikarz, pisarz science-fiction i fantastyki znany w Polsce pod pseudonimem František Kotleta, pod którym wydał m.in. znakomity „Underground”. Urodzony w Bruntalu, wychował się na skraju Niskiego Jeseniku; rozumie język polski i śląski i specyficzną atmosferę pogranicza, co przebija z każdej strony książki. Będzie to idealna lektura dla fanów starannie dopracowanych kryminałów, miłośników regionu, dawnych klimatów i historii alternatywnych lub po prostu dobrze napisanych powieści. Gorąco polecamy!

Leoš Kyša Sudetenland Wydawnictwo Silesia Progress 2024 ISBN: 978-83-655-5875-6 348 stron, 140x200 mm oprawa miękka