Eren Hatırnaz

beğendiğim sözler, kitap cümleleri, şarkı sözleri, şiirler vb.

[erenhatirnaz]

Aynılık cehennemini anlamak için Pluribus’un kurgusal dünyasına gitmeye gerek yok, akıllı telefonumuzun ekranını kaydırmamız yeterli. Bugünün sosyal medya algoritmaları, aslında ilkel bir kovan zihni simülasyonudur. Instagram’ın keşfet sekmesi veya TikTok akışı, bize kendi zihnimizin dijital yankısından başka bir şey sunmaz. Algoritma sadece hoşlandığımızı, onayladığımı ve benzediğimizi bize geri yansıtır. Sözü edilen yankı odalarında, ötekinin sesi kısılır, yalnızca kendi sesimizin izdüşümü kalır. Dijital kabilecilik, Pluribus’taki biyolojik birliğin provasıdır. Twitter’da (X) bir linç kampanyasına katılan binlerce insanın, o an bireysel muhakemelerini askıya alıp öfke dalgasıyla adeta kolektif bir bedenin uzantıları gibi hareket etmesi kovan zihninin ne kadar baştan çıkarıcı olduğunun kanıtıdır. Birey olmanın yükünden kurtulup, kalabalığın o sarhoş edici birliğinde erimek…

— Tuba Pırlant Yılmaz, "Aynılık Cehennemi: Pluribus ve Kovan Zihni, Varlık Dergisi, Şubat 2026, Sayı 1421, sayfa: 81.

[erenhatirnaz]

"Barut tekrar gelecek. Bunu hiçbir şey engelleyemez. Aynı eski hikâye yeniden, yeniden yaşanacak. Sayısı artan insanlar savaşmaya başlayacaklar. Barut sayesinde insanlar milyonlarca insan öldürecek ve çok ileride bir gün yeni bir uygarlık, sadece bu yoldan, ateş ve kan üzerinden evrilecek. Peki bunun faydası ne? Eski uygarlıklar nasıl yıkıldıysa bu yeni uygarlık da geçip gidecek. Zaten her şey geçip gider. Geriye sadece kozmik güç ve madde kalır, onlar da ebediyen devam edecek, sonu gelmez bir akış içinde birbiriyle itişip çekişerek o ölümsüz tipleri ortaya çıkarır: rahibi, askeri ve kralı. Çağların bilgeliği, şu bebelerin ağzından nasıl da dile geliyor… Kimisi savaşacak, kimisi yönetecek, kimisi dua edecek; uyar devletin hayranlık veren, eşi benzeri görülmemiş harikalarının, sonu gelmemecesine, tekrar tekrar kanlı iskeletleri üzerinde yükseldiği tüm diğer insanlarsa büyük ıstıraplar içinde sürekli çalışacak. Mağaradaki kitapları yok etsem de aynı şey; kitaplar olsun veya olmasın, içlerindeki eski gerçekler tekrar keşfedilecek, eski yalanlar tekrar devreye girecek, orada yazılan yaşantılar tekrar yaşanıp sonraki kuşaklara aktarılacak. Ne faydası var?"

— Kızıl Veba, Jack London (İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 7. Baskı / Ağustos 2021), sayfa: 60.

[erenhatirnaz]

Sosyokültürel açıdan 'şifozrenik' bir çağda yaşıyoruz. Bir yandan teknolojinin ve bilimin ilerlemesiyle hayatlarımız çok daha kolaylaştı, öte yandan da doğadan gittikçe koptuk, mekanikleştik, robotlaştık, bedenimiz, zihnimiz ve ruhumuz birbirinden uzaklaştı. Bağımlılıklar, yeme bozuklukları, anksiyete, depresyon, melankoli... Çoğumuz hayatımızın bir döneminde bunlardan biri ya da birkaçıyla baş etmek durumunda kalıyoruz. Küreselleştikçe 'köy'leşen dünyamızda dijitalleşme ve sosyal medyayla birlikte hem herkesin birbirinden haberi var hem de herkes hiç olmadığı kadar yalnız. Global ölçekte gittikçe artan gelir dağılımı eşitsizliği, 21. YYa hiç yakışmayan bir konservatifleşme ve faşistleşme, gelecek kaygısı, çevre felaketleri, geçtiğimiz yüzyılda kalmış olması gereken savaşlar ve bireysellikle toplumsallık arasında bir türlü kuramadığımız denge mavi küreyi kocaman bir açık akıl hastanesine çevirdi.

— Zeynep Aksoy, “Her yönüyle baştan sona akıyor”, Milliyet Sanat Dergisi, Temmuz 2025, Sayı 795, sayfa: 56.

[erenhatirnaz]

İnsanın varoluşundan beri gündeminde olan dostluk kavramı felsefe tarihinde derinlemesine incelenmiş; sadece duygusal bir bağ değil; etik, politik ve metafizik boyutları olan bir ilişki biçimi olarak ele alınmış. Dostluk iki insanın kurduğu duygusal yakınlığın ötesinde zamanla ve mekânla örülen ortak bir hafıza alanı, birlikte oluşun estetiği âdeta. Aristoteles'in erdemle yoğrulmuş dostlugu Cicero'da karşılıksız sadakatle anlam bulur. Nietzsche içinse dost insanın kendini sınadığı aynayla eşdeğerdir. Dostluk salt bir his değil; düşüncenin, mesafenin, çatışmanın ve birlikte düşünme pratiğinin ince bir koreografisidir.

— Ayça Okay, "Dostluk, Sanatsal ifade ve ilişkisellik", Milliyet Sanat Dergisi, Temmuz 2025, Sayı 795, sayfa: 38.

[erenhatirnaz]

"Oradan buraya gitmeyi severim. Bir şeyi söyleyip sonra tersini söylemeyi de severim. Bu beni kapana kısılmış gibi hissetmekten kurtarıyor çünkü hayatın tek bir versiyonunu seçmemi engelliyor." Agnès Varda

— Irmak Özer, Varda'nın gözünden başka bir Paris, Milliyet Sanat Dergisi, Temmuz 2025, Sayı 795, sayfa: 36.

[erenhatirnaz]

İnsan hem toplumla güçlü hem de tüm zayıflıkları toplum olmaktan. İnsan hem aşkla güçlü hem de tüm zaafları âşık olmaktan. İkilik denen şey siyah-beyaz gibi zıtlıklar değil, onların aynı anda olması. Birbirinden ayrılamaması...

— Tek Kişilik Firar, Tevfik Uyar (İstanbul, Kırmızı Kedi Yayınevi, 1.Baskı / Mayıs 2016), sayfa: 83.

[erenhatirnaz]

Resim: Neşet Günal, Korkuluk, 1986. "Her korkuluğun altında, bize korkuyla, kuşkuyla ve endişeyle bakan çocukları görürüz. Bazen ona sarılarak, bazen gölgesinde uyuyarak kendilerinin korkuluk tarafından korunduğuna inandıkları duygusu verirler."

— Aydın Çubukçu, İmge Olarak Yoksulluk, Yeni e Dergisi, Ağustos-Eylül 2023, Sayı 75, sayfa: 13.

[erenhatirnaz]

Rastlantının insan hayatında payı olduğuna inanan büyük kütleye seslenen hareket resmi kadar, rastlantının ‘an’ sözcüğüyle adlandırdığımızdan çok fazlası olmadığına inanan bir kitlenin de bulunduğunun farkındadır sanatçımız. Boyayı araç olarak seçtiği bir kap içinde, elleriyle tuvale serpmesinin ortaya çıkardığı dokuyu rastlantı olarak tanımlarsak, o eyleminden sonra gerçekleştirdiği tüm işlemler sanatçının tuvale kattığı etki, yaratı ve rastlantının ötesindeki kurgusal birikimin sonucudur.

— Ümit Yaşar Gözüm, Resim Sanatı: Mustafa Cemal Yıldırım Taşizmi, Varlık Dergisi, Nisan 2025, Sayı 1411, sayfa: 71.

[erenhatirnaz]

(…) İnsanın bellek sahibi, geçmişi hatırlayan, geleceği tasarlayan, zamanı biriktiren ve ölüm bilinci olan bir varlık oluşu, onun geçmişle ilişki kurma ve nostalji üretme eğiliminin kaynakları konusunda birtakım ipuçları taşıyor olabilir. Çünkü geçmiş, hatırlamak istediği gibi doldurabileceği boş bir defter veya istediği gibi hatırlayacağı puslu bir manzara gibi. Geçmiş, yaşamın, kaybolmuş anıların, silinip gitmekte olan soluk izlerini taşıyan eski bir fotoğraf gibi. Nostalji, malûm sondan geriye, tersine doğru bir kaçış, hayatın uçuculuğuna karşı bir teselli belki de.

— Fotoğraf Sanatı: Ebru Ceylan ile Söyleşi, söyleşi: Fatma Berber, Varlık Dergisi, Nisan 2025, Sayı 1411, sayfa: 50-51.

[erenhatirnaz]

Fotoğraf da dahil bütün sanatsal ifade araçları, anlatısal yapılar, metinler, eserler, zamanla değişen koşullar karşısında, anlamları sürekli olarak yeniden inşa edilen katmanlı yapılar. Sözgelimi, bir fotoğraf, geçmişe ait bir âni, bir zamanı -Tarkovski'nin deyimiyle- adeta mühürler ve sonra da o âni, zamanı aşan bir biçimde saklar. Ancak o andan itibaren fotoğraf sadece geçmişin bir belgesi olmaktan çıkıp, aynı zamanda bir tür görsel yorumlama ve yeniden üretim aracına dönüşür. Bir bakıma, "sadece o âna ait olan" biricikliği ve anlamı artık kaybetmeye başlar. Ama öte yandan yeni tarihsel bağlamlarda, özgün koşullarda yeni okumalarla yeni anlamlar kazanır. (…) Bir fotoğraf ya da sanat eseri ne kadar kişisel, ne kadar yaratıcısı tarafından az sınırlandırılmış, ne kadar esnek, ne kadar tarafsız ve önyargısız, ne kadar güncellikten uzak, kadim olanla ilgili olursa o ölçüde zamanın etkilerine karşı dayanıklı olacaktır. (…) Öte yandan bir fotoğraf yalnızca gösterdiği şeyden ibaret değildir. Sözgelimi çeken kişinin bakış açısına, iç dünyasına, o ânın atmosferine, dönemin kültürel yapısına, mekânsal özelliklerine ait pek çok bilgi taşır. Bu bakımdan bir fotoğraf hem bireysel hem de toplumsal hafızanın inşasına hizmet eden bir nesnedir. Sonuç olarak, fotoğraf yalnızca bir sanat formu değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal bir pratiktir. Bir hatırlama ve dolaysıyla bir unutma eylemidir.

— Fotoğraf Sanatı: Ebru Ceylan ile Söyleşi, söyleşi: Fatma Berber, Varlık Dergisi, Nisan 2025, Sayı 1411, sayfa: 50-51.

[erenhatirnaz]

Benzer şekilde Judith Butler da, ortak kırılganlığımızın kabul edilmesiyle oluşan etik bir duruşun önemini vurgular (Butler, 2004). Ona göre, kendi varoluşumuzun kırılganlığını başkalarının hayatlarında görebilmek, şiddeti meşrulaştıran siyasi söylemlere karşı bir koruma sağlar. Bu tutum, yalnızca ahlaki bir zorunluluk değil, aynı zamanda psikolojik bir direnç biçimidir: Empati ve karşılıklı anlayışı güçlendiren, bizi ölümün siyasallaştırılmasından koruyan aktif bir zihin durumudur. Böylece nekropolitikanın beslendiği insanlıktan çıkarıcı eğilimlere ve itaat kültürüne karşı koymak mümkün olur. Nekropolitika, kendi varlığımızı sürdürmenin başkalarının ölümüyle güvence altına alınabileceği yanılsamasıyla beslenir. Ancak tarih defalarca göstermiştir ki, bir kez harekete geçtiğinde ölüm makinesi hiçbir sınır tanımaz. Bu mantığı ortadan kaldırmak için, toplumların ahlaki sorumluluğu otoriteye, bürokrasiye veya ideolojiye devretmeyi reddetmesi gerekir. Psikoloji burada temel bir içgörü sunar: İtaate yatkınlığımızı, ahlaki çözülmeye duyduğumuz eğilimi ve insanlıktan çıkarma süreçlerine karşı bağışıklığımızın ne kadar zayıf olduğunu sürekli sorgulamalıyız.

— Uğur Özdemir, Ölümü Yönetmek: Nekropolitikanın Psikolojik Dinamikleri, Varlık Dergisi, Nisan 2025, Sayı 1411, sayfa: 17.

[erenhatirnaz]

Nekropolitikanın psikolojik temellerini anlamak, ölüm korkumuz ile dünyayı şekillendiren daha büyük politik dinamikler arasındaki derin bağlantıları gözler önüne serer. Bir toplum kendisini ne kadar büyük bir varoluşsal tehdit altında hissederse, dışlama, şiddet ve ölümleri o kadar kolay meşrulaştırmaya, hatta talep etmeye başlar. Bu nedenle, Nekropolitik gücün baştan çıkarıcı mantığını yalnızca eleştirmek değil, ona direnmek için de bu psikolojik boyutun işleyişini derinlemesine anlamak zorundayız.

— Uğur Özdemir, Ölümü Yönetmek: Nekropolitikanın Psikolojik Dinamikleri, Varlık Dergisi, Nisan 2025, Sayı 1411, sayfa: 15.

[erenhatirnaz]

Mbembe, nekropolitikayı, egemenliğin yaşamı desteklemek üzerinden tanımlanmadığı, aksine, ölümün seçici bir şekilde dağıtılmasıyla şekillendiği bir durum olarak tarif eder. İktidarı temel olarak biyoiktidar (yaşatma iktidarı) olduğunu öne süren Foucault'nun aksine, Mbembe, çağdaş egemenliğin en nihai biçiminin yaşamı sürdürmek değil, ölümü sistematik ve stratejik bir şekilde yönetmek olduğunu savunur. Geleneksel siyasetin refahı artırma ve toplumu düzenleme amacı taşıdığı varsayılırken, nekropolitika ölümü doğrudan bir siyasi kaynak olarak ele alır. Bu bağlamda egemen güç, yalnızca hayatı koruma kapasitesiyle değil, aynı zamanda yaşamı sona erdirme yetkisiyle de kendini gösterir.

— Uğur Özdemir, Ölümü Yönetmek: Nekropolitikanın Psikolojik Dinamikleri, Varlık Dergisi, Nisan 2025, Sayı 1411, sayfa: 12.

[erenhatirnaz]

Bu sistematik saldırı ve kitlesel imha girişimlerinde, İsrail hükümeti, şeytanın bile aklına gelmeyecek yöntemlerle, Filistinli direnişçi kimliğinin dayandığı inanç iskelesini temelden çökertmeye çalışır: "Hava keşif jetleri"nden "Hawkeye erken uyarı uçakları ve saldırı helikopterleri"ne, "düşmanın toplumsal ve kentsel altyapı ağına planlı ve sistematik sabotajlar" düzenlemekten "toprak, su ve hava sahası kaynaklarına el koymaya", hasımlarını "buldozerlerle ezip evlerini başlarına yıkmak"tan "zeytin ağaçlarını sökmeye, su tanklarını kurşunlarla delik deşik etmeye" ve "elektronik iletişim araçlarını bombalamaya" kadar her türlü imha tekniğini kullanır. Hatta zaman zaman bunlarla da yetinmeyip "Filistin proto-devletinin kültürel, siyasal ve bürokratik simgelerini yağmalamak" suretiyle, bir nevi "altyapı savaşı" yürütür. (...) Özetle ezelî, tarihsel ve artık neredeyse irsî hale gelmiş mağduriyetlerin yekûnu, bugün savaş çığırtkanlığı yapan küresel medyanın, onun finansörü neoliberal kapitalist sistemin ve yeni sömürgeciliğin hüküm sürdüğü her yerdedir. Söz konusu sistem, egemenlik ve tâbi kılınmışlık, zenginlik ve yoksulluk, güç ve güçsüzlük, tüketicilik ve aylaklık, korkaklık ve risk alabilme cesareti, şanslılık ve şanssızlık, vb. parametreler üzerinden her dakika yeni failler ve mağdurlar üretmeye devam etmektedir. (...) Egemenin arzu ve gereklerine göre biçimlenen düzenin yegâne kazanını ise, hemen her koşulda büyük sermaye gruplarıdır.

— Hüseyin Köse, Ölümde Bile Eşitlenememek: Nekropolitik Zayiat Rejimi ya da Seyirlik Bir İmha Biçimi Olarak Öteki'nin Bedeni, Varlık Dergisi, Nisan 2025, Sayı 1411, sayfa: 8.

[erenhatirnaz]

(…) Günümüzden çok uzun zaman önce yaşamış insanların dikkatlerini yeryüzünde meydana gelen süreçleri anlamaktan gökyüzüne yönlendirmelerine neden olan şey neydi? Mesela yıldızlı gökyüzünün güzelliği, parlaklığı, renk ve desen çeşitliliği olabilir mi? Gök cisimlerinin hareketlerindeki düzen, meraklarını mı uyandırdı? Diyelim ki bu varsayımların hepsi etkili olsun. O zaman da şu soruyu sormamız gerekmez mi? Yazılı kaynaklarda, efsanelerde veya bunların dışındaki metinlerde yinelendiği üzere, neredeyse sadece hayatta kalmak için mücadele eden insan, gökyüzünde meydana gelen olayları incelemek gibi temel ihtiyaçlarının dışında bir uğraşa nasıl ve neden zaman ayırdı veya böyle davranmasındaki amacı neydi? Olası bir cevabı şu olabilir: Koşulların bütün zorluğuna karşın insanlar, varlıklarını sürdürebilmek için doğayla mücadele etmek zorunda kalsalar da doğayı anlama gayretinden vazgeçmemiş, aksine doğa olaylarını ne kadar iyi anlayabilirse hayatlarının o kadar güvenli hâle geleceğinin farkına varmıştı. (…)

— Prof. Dr. Hüseyin Gazi Topdemir, Bilim ve Teknik Dergisi, Mart 2025, Sayı 688, sayfa: 78.

[erenhatirnaz]

(...). Kitapta ayrıca 1960'ta yöneticilerine yapmış olduğu bir konuşmaya da yer veriyor. Bu konuşma Packard'ın yöneticilik anlayışıyla McCord ve Hoffman gibilerin bakışı arasındaki derin uçurumu gösteriyor. Bu bölümden kısa bir alıntı (…):

İşlerinin devamlılığını sağlamak için planlı hareket etmek elemanlarımıza karşı sorumluluğumuz. "Önce işe al sonra kov" uygulamasına niyetimiz yok. Bazen bir grup insanı işe alıp onları ölesiye çalıştırmak, işleri bitince de onları kovmak en etkili metot olarak görünebilir. Bu en verimlisi olsa dahi, biz hiçbir zaman bu şekilde çalışmadık. Bize göre insanlara fırsat ve iş güvencesi sağlamak sorumluluğumuzdur.

Günümüzün internet oligarkları bu kitapların yazıldığı zamandan bu yana dünyanın değiştiğini ve dijital çağın gereksinimlerinin farklı olduğunu söyleyebilir. Bana kalırsa bu, büyük ölçüde ne yaptığını bilmeyen insanların uydurduğu bir saçmalık. Kullandığımız araçlar değişmiş olabilir, ama insan hâlâ insan. Haysiyet, saygı, istikrar ve güvence hâlâ önemli. Bu eski CEO'ların iş dünyası ve insanlar hakkındaki tespiteri hâlâ geçen yüzyılda olduğu kadar geçerli.

— Kurumsal Kobaylar: İş Hayatında Mutsuzluk Uygulamaları, Dan Lyons, çev., Alain Matalon (İstanbul, Mundi Kitap, 1.Baskı / Ağustos 2019), sayfa: 138.

[erenhatirnaz]

- Öyleyse her şey bununla ilgili. Ona yapılanlardan dolayı, sen de onlardan intikam alıyorsun. Ve sana yapılanlardan dolayı.

+ Bana yapılanlar beni yarattı. Evrenin temel bir kuralı, her hareket, eşit kuvvette ters yönde bir tepki oluşturur.

- Böyle mi düşünüyorsun. Bir eşitlik gibi mi?

+ Bana yapılanlar canavarcaydı.

- Ve bir canavar yarattılar...

— V for Vendetta (2006)