"Thiền" trong tiếng Việt là phiên âm của 禅 (chán) trong tiếng Trung, mà tiếng Trung lại được lấy từ của Ấn Độ là Dhyan (hoặc Dhyana, đọc là đi-an).
Thiền ra đời ở Ấn Độ không phải là một thực hành tôn giáo, hay tâm linh, cũng không liên quan gì đến Phật giáo vì Phật giáo ra đời sau thiền rất lâu, và tất nhiên thiền cũng không phải do một vị Phật hay nhà sư nào đó sáng tạo ra.
Thiền là một trong 8 nội dung rèn luyện của môn khoa học Yoga, được Shiva dạy cho 7 người học trò đầu tiên trên dãy Himalaya, để giúp một con người bứt phá khỏi những giới hạn mà tự nhiên đã đặt ra.
Theo Kinh Yoga của tác giả Patanjali (sống vào khoảng thế kỷ 2-4 sau công nguyên), 8 nội dung rèn luyện này bao gồm:
1. Giới (yama - nguyên tắc đạo đức, giữ được đạo đức thì hạn chế hao phí năng lượng sống)
Ahimsa: phi bạo lực
Satya: thành thật
Asteya: không trộm cắp
Brahmacharya: tâm hồn trong sáng
Chastity Aparigraha: không tham lam, sân si
2. Luật (Niiyama)
Saucha: sạch sẽ, trong sạch, trong sáng và thuần khiết
Santosha: an lạc và hạnh phúc
Tapas: nhiệt huyết bừng cháy
Swadhyaaya: học hiểu vể bản thân và suy ngẫm về kinh thư cổ
Ishwara Pranidhana: xả bỏ cái tôi
3. Các tư thế (Asana/Yogasana)
Gần giống với các bài tập tấn của các môn võ cổ truyền Trung Quốc, đặc biệt là Trạm Trang Công của các môn võ Nội gia quyền.
Yogasana giúp rèn luyện tinh thần tập trung, sức khoẻ thể chất toàn diện, và làm sạch cơ thể về mặt năng lượng, thông tin.
Cơ thể là một khối năng lượng/thông tin khổng lồ (thông tin di truyền, thông tin tiếp nhận sau khi sinh... tạo nên cho bạn hình thể, tính cách, nhận thức....), nếu không được sắp xếp, làm sạch, sẽ rất lộn xộn và khó bứt phá được.
Nếu một người có thể giữ 1 tư thế thoải mái trong 2.5h, người ấy sẽ hiểu được cơ thể mình.
4. Luyện hơi thở (Pramayana)
Hơi thở là hoạt động vừa có ý thức, vừa vô ý thức.
5. Chuyển hoá giác quan (Pratyahara)
Các giác quan có thói quen chạy theo thế giới bên ngoài. Pratyahara là luyện tập để các giác quan tập trung cả vào thế giới bên trong.
6. Tập trung (Dharana)
Ý thức rõ chủ thể quan sát (bản thân) và đối tượng quan sát.
7. Thiền (Dhyana)
Khi chủ thể quan sát và đối tượng quan sát trở thành 1, đấy là trạng thái thiền.
8. Định (Samadhi)
Khi không còn chủ thể quan sát và đối tượng quan sát nữa.
"Đối cảnh vô tâm hỏi chi thiền" - Trần Nhân Tông
_______
Theo Yoga cổ đại, thiền không được hiểu là một hoạt động, mà là một phẩm chất. Khi rèn luyện đủ từ 1-6, thì thể chất, cảm xúc, tinh thần, năng lượng đều đã đạt độ chín nhất định, khi đó thiền sẽ tự nhiên trở thành phẩm chất của bạn.
Giống như khi muốn có hoa, người ta không cố tạo ra hoa, mà họ gieo hạt giống vào đất, kiếm nơi có nắng, không khí, tưới nước, bón phân, bắt sâu..., một ngày đẹp trời hoa sẽ tự nở.
Patanjali ra đời rất lâu sau thời của Shiva, và trước thời của Buddha, lúc đó Yoga ở Ấn Độ bị loạn trường phái. Patanjali là người đã giúp định hướng lại cho bôn môn Yoga đi đúng trở lại với bản chất nguyên thủy của nó.
