Is Nederland klaar voor een nieuw donorsysteem?
Om levens te redden moet het donorsysteem in Nederland veranderd worden. Op dit moment is er in Nederland een “Nee, mits..” systeem. Dit betekent, dat wanneer iemand ter overlijden komt en niet aan heeft gegeven of hij of zij donor wil zijn, de nabestaanden bepalen over wat er gaat gebeuren met de organen. Het is zelfs mogelijk dat wanneer iemand aan heeft gegeven wel donor te willen zijn dat de familie alsnog kan een stokje ervoor kan steken.
In Nederland staan ongeveer 5,5 miljoen mensen ingeschreven in het donorregister. 3,1 miljoen van hen hebben aangegeven donor te willen worden wanneer dit mogelijk is. Welke organen er gebruikt mogen worden verschilt per persoon. Eén miljoen van deze groep zegt juist géén donor te willen zijn en de rest weet het niet en laat het over aan de nabestaanden. Helaas is het zo dat wanneer iemand voor het laatste kiest of helemaal geen donorregistratie heeft, wat ook betekent dat de nabestaanden mogen kiezen, dat in 70% van de gevallen de nabestaanden kiezen voor “nee”.
Voor nabestaanden is het natuurlijk een lastige beslissing. Zij hebben het emotioneel al zwaar genoeg en dan moeten zij ook nog een in een korte een beslissing nemen over de organen van een geliefde. Niet ondenkbaar dus dat er vaker voor “nee” dan voor “ja” wordt gekozen. Wanneer er een ‘Ja, tenzij..” systeem ingevoerd wordt, ontstaat er misschien het idee dat wanneer iemand niet heeft aangegeven geen donor te willen zijn, dat deze persoon dan waarschijnlijk wel donor wil zijn. Nu is het vaak andersom. Het idee bestaat dat wanneer iemand niet aan heeft gegeven donor te willen zijn dan zou hij of zij wel geen donor willen. Dit is echter niet altijd het geval.
Een van de initiatieven die getekend is door een groot aantal bekende Nederlanders is het idee van Actieve Donorregistratie (ADR). Het werkt als volgt: Iedereen die nog niet kenbaar heeft gemaakt wel of geen donor te willen zijn, ongeveer 60% van de Nederlandse bevolking, krijgt nogmaals een donorregistratie formulier thuis gestuurd. Dit formulier kent vier keuze mogelijkheden; 1. Ja, ik ben donor 2. Nee, ik ben geen donor 3. Mijn nabestaanden beslissen over mijn organen of 4. Een specifiek persoon mag kiezen wat er gaat gebeuren met mijn organen. Wanneer iemand het formulier niet invult en terug stuurt wordt er vanuit gegaan dat iemand daar actief voor kiest en deze persoon wordt dan donor.
Iemand die hier veel over weet is Edith Schippers, demissionair minister van Volksgezond, Welzijn en Sport.
Vorig jaar koos u er voor om het huidige systeem niet te veranderen, wat was hiervoor de reden?
‘Het probleem bij systemen als het “Ja, tenzij..” systeem, is dat het een inbreuk is op het recht wat mensen hebben over zelfbeschikking. Met een “Ja, tenzij..” systeem worden mensen gedwongen donor. Mocht het nou zo zijn dat zo’n systeem veel meer donoren op levert dan zou dat de zaak veranderen maar onderzoeken laten dit niet zien.’
Maar in België worden toch jaarlijks meer mensen geholpen aan organen?
‘In België zijn jaarlijks ook meer verkeersdoden wat betekent dat zij ook meer organen tot hun beschikking hebben om te transplanteren. Verkeersdoden zijn de beste doden om te gebruiken voor orgaandonatie. Op dit moment denk ik dat we ons beter kunnen richten op een betere organisatie met betrekking tot de organen die we wel tot onze beschikking hebben. Doordat er soms onzorgvuldig te werk wordt gegaan verliezen we organen die best gebruikt hadden kunnen worden in andere ziekenhuizen. Het contact onderling zou verbeterd kunnen worden. Minister Klink gaf ook de voorkeur aan deze manier van handelen en ook ik zie hier meer heil in.’
Wat vindt u van acties zoals de grote donorshow van BNN?
‘ Aandacht vragen voor het onderwerp is zeker belangrijk! Het is een goede ontwikkeling dat steeds meer mensen donor worden. Het is niet zo dat ik tegen orgaandonatie ben ik denk alleen dat het recht op zelfbeschikking zwaarder weegt in deze situatie. Daarnaast denk ik ook dat het een grotere overwinning is wanneer 90% van de Nederlanders bewust kiezen om donor te zijn dan wanneer we de wet veranderen.’
‘Het is toch mooi als je bijna heel je bevolking bewust een beslissing laat nemen, door middel van campagne voeren, over wat er moet gebeuren met hun organen nadat ze overleden zijn. Het is voor mensen vaak lastig om na te denken over dingen die moeten gebeuren nadat ze overleden zijn. Dat is natuurlijk heel makkelijk omdat ze er zelf toch niet zijn maar je laat wel je geliefde achter met zaken waar zij over moeten beslissen maar nooit zeker van zullen zijn hoe jij het gewild hebt, tenzij jij het vast legt. En ik denk dus dat het mooi is dat je als bevolking zo bewust na denkt over wat er moet gebeuren wanneer je dood gaat. Het is een soort sociaal ding.’
‘Jazeker! Nogmaals, je zal mij niet horen zeggen dat het niet belangrijk is. Ik ben er alleen van overtuigd dat efficiëntie in de ziekenhuizen meer oplevert. Ik denk dit op basis van onderzoeken. Maar desalniettemin raad ik iedereen aan om vandaag nog een donorregistratie in te vullen op internet om aan te geven wat je wil dat er gebeurd met je organen nadat je overleden bent.’
In dit interview laat Minister Schippers zien dat een “Ja, tenzij..” systeem niet per se beter is op basis van onderzoeken die zij gelezen heeft. Ondanks dat ik nog steeds voor een “Ja, tenzij..” systeem ben omdat het heel snel voor een grote verandering kan zorgen, kan ik me ook wel vinden in het idee van Minister Schippers. Ook het idee dat het mooi en sociaal is wanneer een groot deel van de bevolking de moeite neemt om na te denken en aan te geven wat er moet gebeuren wanneer je overlijdt spreek mij wel aan. Helaas denk ik dat het nog lang gaat duren voordat wij zo ver zijn en tot die tijd zullen er nog steeds onnodig mensen overlijden door een te kort aan donoren.
Zoals Minister Schippers al aan gaf, zorgt inefficiëntie in ziekenhuizen er ook voor dat organen niet goed gebruikt worden. Wanneer er een “Ja, tenzij..” systeem van toepassing zou zijn dan zouden er procentueel gezien inderdaad net zo veel organen verloren gaan door een slechte organisatie in de ziekenhuizen maar absoluut zullen er meer organen beschikbaar zijn omdat iedereen die nu ter overlijden komt en geen registratie heeft, 70% kans heeft dat de nabestaande voor “nee” kiezen. Deze 70% zou anders gewoon donor zijn. En al zou dat in het totaal slechts tien extra transplantaties opleveren dan zijn dat wel tien mensenlevens die gered zijn en voor mij zal dit altijd zwaarder wegen dan het recht op zelfbeschikking. Wat heb je tenslotte nog te beslissen als je al overleden bent. Persoonlijk vindt ik het een mooier idee dat je, ondanks dat je overleden bent, toch nog iets voor de mensen kan betekenen.