Otur Kendin Yap

Hazır almak yerine oturup kendi yapanların sitesi

[oturkendinyap]

İkinci Fırın Devri

Lan ben bunu yaparım ne var ki? demek yetmiyormuş. İlkinin hikayesini burada anlatmıştım. Bu da ikinci fırının hikayesi. Peki ben durduk yere niye ikinci bir fırın yapma kararı aldım?

Her şey ilk fırında 900C sıcaklığa çıkıp kapattıktan ve fırın soğuduktan sonra genel inceleme sonrası başladı. Fırının içinde -yapışma noktalarında değil ama- tuğlaların kendisinde küçük çatlaklar tespit etmiştim. Sıcaklık ölçüm devremdeki bir kondansatörü koparttığım için sıcaklığı ölçemeyecektik. Yeni entegre sipariş ettim fakat yazılımla uyum sorunu vardı. Önce fırının mekanik hasarlarını halledeyim yazılım işi kolay dedim ve çatlakları incelemeye başladım. İçeride derin bir kaç tane çatlak vardı fakat tamir edilebilir gibi görünüyordu. Ben de fırının ikinci izolasyon yüzeyi olan taş yünlerini kaldırarak bir de dışını incelemek istedim. Taş yününü kaldırdığım gibi acı tabloyu gördüm. Tuğlalar pek çok yerinden çatlamıştı. İşin fenası, fırının üstündeki büyük tuğla blokları da gövdeyle bağlantısını kaybetmiş, kendi ağırlığı sayesinde duruyordu. Muhtemelen taş yününün kararması ve fırının belli bir sıcaklıktan sonra yeterince hızlı ısınamamasının nedenini bulmuştum.

İlk plan şöyleydi: Tüm çatlakları tespit et. Tavandaki tuğlaları 1-2cm kadar kazı ve düz bir zemin elde et. Çatlaklara yapıştırıcı harç sür ve kurumaya bırak. O harç kuruduktan sonra tavan tuğlalarını harç ile yapıştır ve fırını enerjilendir. Fakat hasar çatlaklardan da öte tuğlaların dokunduğum yerde ufalanmasıydı. 2. kattan indir, 600 km arabayla taşı sonra da evin içinde oradan oraya sürükle derken sanırım sarı ateş tuğlaları ufak ufak çatlamış.

Yolda Çok Kasis Vardı 

Bu ne demek. İlk yaptığım fırın çöp oldu demek. Bir süredir kendimi bu kadar başarısız hissetmemiştim. İyi geldi. Neyse. Beş aylık emek çöp oldu diyeceğim ama elimde yeni ithal tuğla, fiber elyaf ve yapıştırıcı harç mevcut. Peki beni yeni bir fırın yapmaktan alıkoyan neydi ki?

Sketch up vasıtasıyla yeni bir fırın tasarımı yapmaya başladım. 4-5 farklı alternatif tuğla diziliminden sonra en uygun tasarımı seçip çalışmaya başladım.

Tasarım

Az sayıda tuğla (elimdeki stok sınırlı)

İlk fırından küçük fakat rezistansı sığdırabilecek kadar büyük

Az sayıda kesim işlemi (mümkünse sıfır kesim)

İlk fırının iskeletine sığacak dış ölçüler

Raku fırını için aldığım tuğlaların bir kısmıyla bu fırını yapacağım için elimdeki tuğla sayısı kısıtlı. O yüzden ilk fırından daha küçük bir fırın olmak zorunda. İlk fırında gözlemlediğim bir diğer sıkıntı da (ki ilk yazıda da bahsetmiştim) tuğlaların birbirine tam olarak oturmaması. Tabi ilk fırında bunun bir nedeni de tuğlalarının biçimlerinin çok da düzgün olmamasıydı. Fakat kesim yapılan yerler de büyük sıkıntı oluşturuyor. gözle görünmeyen küçük dalgalar yüzünden 2-3 mm’ye kadar uzun/kısa kalması ve düzgün yapışmaması gibi sorunlar ortaya çıkabiliyor.

Bu sıkıntıları kıl testere, dekupaj testere ve kaba kesim bittikten sonra eski tuğlalarla zımpara ile çözdüm. Oldukça hassas davranmama rağmen yine de +-1mm kadar fark oluşabiliyor. Kaliteli bir tezgah testere veya cnc router bu işi çok kaliteli çözer aslında ama onun için de bütçe yok ne yazık ki. Bu yüzden bilgisayardaki ideal tasarımdan biraz uzakta kaldım.

Tuğla sayısını azaltmak için tabandaki tuğlaları ince yapmaya karar verdim. Zaten bilgisayar tasarımında da görünüyor. Fakat sorun şu ki tuğlayı boydan boya kestiğimde (kıl testere veya dekupaj farketmiyor) neredeyse 5 mm kadar hata olduğunu gördüm. Bu hata başta çok sıkıntı değildi ama sonraları projeyi neredeyse durma noktasına getirdi.

tuğlaları belirlediğim ölçülere göre kestikten sonra özel yapıştırıcı ile yapıştırmam gerekiyordu. Ben de sağlam yapışsın diye işkence kullandım. Fakat bu tip tuğlalar için işkence kullanmak sanırım doğru çözüm değil. Çünkü özellikle ince uzun yapıştırma yüzeylerinde (evet yine taban tuğlalarına geldik) tuğla yapışmıyor. Nedenini tam olarak anlamadım ama tahminim şöyle:

Bu sünger gibi gözenekli yapıya sahip ve kesim/zımpara esnasında bu gözenekler toz ile doluyor. Eğer işkence ile sıkıştırırsam yüzeydeki gözenekler eziliyor ve yapıştırıcı tuğla yüzeyi yerine toz tanelerine yapışıyor.

Taban tuğlalarını yapıştırdıktan sonra yan tuğlaları yapıştırma sırası geldi. Yan duvarları (alandan kazanmak için) taban üzerine yerleştirmek yerine tabanın yanlarına yapıştırmak gibi biraz marjinal bir karar aldım. Bu kısım yüzünden projeden vazgeçme aşamasına geldim. Yukarıda bahsettiğim gibi işkence ile tutturma işi olmuyor. Kendi kendine kuruması gerekli fakat taban tuğlalarının bir yüzü düzgün diğer yüzü +-5mm pürüzlü olduğu için yere paralel durmasını sağlamak zulüm oldu. İşkence ile tutturmayı denedim ama işe yaramadı. Ben de tabanı kibar kibar zımparalayarak pürüzlülüğü azalttım sonra da altına kağıt vs. sıkıştırarak yan duvarları ve arka duvarı  yapıştırdım.

Tabi ki altına kağıt sıkıştırarak yaptığım işin sonucunda gözle farkedilmesi zor fakat ölçünce kabak gibi belli olan ölçü hatalarıyla karşılaştım. Bu yüzden normalde düz olması gereken yüzeyler arasında denge kurabilmek için fırının tavan tuğlalarının geleceği yeri tekrar zımparalamam gerekti. Bu zımpara işleminden sonra yan duvarlar ile arka duvar arasında kalan bölüme üçgen prizma şeklinde kestiğim tuğlaları yapıştırdım.

Tavanı yapıştırmadan önce rezistans tellerini döşemem gerekiyordu. İlk fırındaki teller daha önce ısınıp soğudukları için esnekliklerini kaybetmişler. Mümkün mertebe telleri eğip bükmemeye çalışarak daha küçük fırın için bir yerleşim planı yaptım. Askı aparatlarının yerini gravürle delerek eski fırından kalan askıları sırayla yerine taktım. 

Rezistansları fırının dışına alamadım çünkü düzeltmeye çalışırken kırdım. Ben de kullanılmamış tellerden 20’şer cm’lik parçalar kesip eski tele doladım. Çok iyi olmadı ama sıfırdan rezistans alıp sarmak en az 100 liraya gelecekti. Ne gereği var diyerek böyle zorlama bir çözüm ürettim.

Rezistansı yerleştirdikten sonra sıra tavana geldi. Eski fırından  kalan yekpare tavan tuğlalarını yeni fırına göre kesip yapıştırıcı malzeme ile tavanı da yapıştırdım. Tabandaki pürüzlülük yüzünden tavan tuğlalarının geleceği yan duvarları zımparaladım demiştim ya, hah işte o iş çok da başarılı olmamış. Yüzeyler tam oturmadı. Biraz fazla yapıştırıcı kullanmak zorunda kaldım. Tamamen kuruması için 2 gün bekledim. (Normalda 4 saatte kurumaya başlayan bir yapıştırıcı)

İlk fırının izolasyonu hibritti. Yani hem tuğla hem de taş yünü kullanmıştım. Taş yünü 800C’ye kadar kullanılabiliyor fakat yüzeyi bu sıcaklığın çok daha aşağılarında (300C civarı ölçtüm) ufak ufak yanmaya başlıyor. Yanma dediysem alev alev yanmıyor. Sadece biraz büzüşme, renk değişimi ve muhtemelen yetenek kaybı yaşıyor. Bu yüzden yan duvarlarda taş yünü yerine fiber elyaf kullandım. Hibrit sistemle uzun ömür ve ucuz fırın kombinasyonu yakalamak mümkün.

Normal şartlar altında fiber elyafın kalınlığının termodinamik hesaplara göre belirlenmesi gerekir fakat ben yeni bir metal gövde tasarımı yapma gereği nedeniyle bu hesaplara girmedim.

Fiber elyafı iki farklı şekilde dış yüzeye yerleştirmek mümkün. İlki, yan duvarların ölçülerine göre büyük parçalar kesip yapıştırıcı malzemeyle duvara yapıştırmak. Bu yöntemi uygulamak çok kolay fakat artık malzeme daha çok çıkıyor. Ayrıca taş yünü gibi mukavemeti (görece) yüksek olmadığı için zamanla eğilip bükülme ihtimali var. İkinci yöntemse duvar ile çerçeve arasındaki boşluk büyüklüğünde parçalar kesip üst üste dizmek. Bu şekilde hem atık malzeme neredeyse hiç çıkmıyor hem de yapıştırıcı kullanmadan işimizi halletmiş oluyoruz. İkinci yöntemin kötü yanı çok fazla zaman harcamak zorunda kalmamız. Bir de bu fiber elyaf kaşındıran bir malzeme. Ne kadar çok haşır neşir olursanız o kadar çok kaşınıyorsunuz.

Parçaları kesmeden önce bilgisayarda yerleştirip elimdeki fiber elyafı en verimli şekilde kullanmaya çalıştım. Köşelerde artan ufak parçalar oldu onları da bir araya getirip fırının tavanındaki izolasyon katmanını güçlendirdim.

Son olarak elektriksel bağlantıları yapma işi kaldı. Klemens kutusunu bir önceki yazıda anlatmıştım ilk fırında pişirdik fakat o fırında kullanamamıştık. İki rezistans teli için iki de kablolar için delik açıp civata somun yardımıyla bağlantıyı yaparım dedim ama o iş öyle kolay olmadı. Toprağın gücünü hafife almışım:

A video posted by Mahmut Can Kovan (@mahmutcankovan) on Jan 4, 2017 at 5:41am PST

Delikleri matkapla açmak yerine sac vidası kullanarak açmayı denedim. Kutuya biraz zarar versem de delikleri açmayı başardım. Telleri ve kabloları bağladıktan sonra kutunun kapağını hafif aralık kalacak şekilde kapattım.

Yazılım Güncellemesi

Arduino analog pini 5V seviyesine kadar okuma yapabiliyor. Sensörümüz de 1000C sıcaklık için 5V gerilim sinyali üretiyor. Peki 1000C’nin üstüne çıktığımızda ne olacak?

Sensör (besleme gerilimini aşmamak kaydıyla) 5V değerinin üzerine çıkacak. 1200C için 6V üretecek ki bu da arduino’nun analog portunu yakmaya yeter. Bu sorunu çözmek için sensör çıkışına basit bir gerilim bölücü bağladım. Hassasiyetten ödün verdim fakat şu haliyle sensör 1200C için çıkış ürettiğinde arduino’ya sadece 3V gerilim sinyali gelecek.

Yazılımda birkaç tane hata buldum. Bunlardan en önemlisi, sistemin belirlenen sıcaklık rampasına fırın sıcaklığına bakmadan 0C’den başlaması. Basitçe açıklamak gerekirse ortam sıcaklığının 16C rampanın da 200C/saat olarak olduğu bir durumda fırın kabaca ilk 10 dakika ısıtma işlemine başlamayacaktır. Bu durum olası bir elektrik kesintisinde de fırının tamamen soğumadan tekrar çalışmayacağı anlamına geliyor. Bu yüzden fırın sıcaklığını rampanın başlangıcı olacak şekilde düzenledim. Ayrıca kontrolcü eski yazılımda 30sn’de bir sıcaklık kontrolü yapıyordu. Şimdi her saniye sıcaklığı denetliyor ve buna göre aç/kapa işlemi yapıyor. Kodun güncel halini git sayfamda bulabilirsiniz.

 https://github.com/mahmutcankovan/sicaklik_kontrolcusu

Sonuç

Biraz zorunluluktan yazılım ve fırın mekaniği güncellenmiş oldu. Deneme pişirimi için tabak bardak altlığı gibi şeyler yapıp pişirdik. Gayet başarılı oldu. Duvarlarda herhangi bir çatlak görülmüyor. Bu pişirimden yaklaşık 10 gün sonra ikinci bir pişirim yaptık. Bu pişirimde 970C civarlarında rezistans teli koptu. Zorlamalı çözüm yeterince etkili olmadı anlayacağınız. Bir yama daha yapıp tekrar deneyeceğim. Ayrıca önerilere de açığım.

[oturkendinyap]

Bluetooth ile Elektrikli Aletleri Açıp Kapatma Projesi

Tez başlığı gibi uzun bir başlık attım ama korkmayın yazı o kadar uzun değil. 

Eskiden evde sıklıkla yaptığım en büyük unutkanlık elektrikli aletleri açık bırakmaktı. Havyayı açık bırakıp bütün gün bisiklete bindiğim bir gün şans eseri evde yangın çıkmamıştı ve ben o günden sonra akıllandım mı? Hayır. Daha da fenası oldu. Kafamda sürekli “onu açık mı bıraktım, bunu kapadım mı? Kapıyı kilitledim mi?” diye tilkiler dolanmaya başladı. O dönem böyle bir proje yapmayı aklımdan geçirmiş ama sonra üşenip yapmamıştım. Şimdi malum işsizim. O yüzden böyle üşenip yapmadığım ufak projeleri bir bir yapmaya başladım. Basit bir röle kontrol uygulamasıyla başlayalım.

Tasarım Kriterleri

Uzaktan havya aç kapa (Durumunu gözle)

Sade arayüz

Sistemin durumunu belirten gösterge (led)

Malzemeler

Dişi/Erkek Fiş

Kablo

Arduino Uno

HC-05 Bluetooth Modülü

Röle Modülü

Jumper Kablo

1k ohm ve 2k ohm direnç

Dişi/Erkek Pin Header

Delikli Pertinaks

Breadboard

Android Telefon

Tedarik

Arduino, HC-05, delikli pertinaks, breadboard, jumper ve röle modülünü Robotistan’dan Dişi/erkek fişi Tekzen’den aldım. Tekzen’den almamın özel bir sebebi yok bu arada. Eve en yakın yer orasıydı. Bir de tabi şu an Bodrum’a yeni yerleştik. Düzgün dükkan bulana kadar zincir mağazalardan alışveriş yapmak daha güvenilir geliyor.

Tasarım

Bu projede klasik kuru kontak röle yerine fırın projesinde kullandığım katı hal rölesi de kullanılabilir. Ben biraz değişiklik olsun diye klasik röle kullanacağım.

Telefonda sade arayüz meselesi için ufak bir android uygulaması hazırlamak gerekiyor. Henüz bu konuda çok az bilgim olduğu için hazır uygulamalardan birini kullanacağım. Play Store üzerinden birkaç uygulama denedim en kapsamlısı Ardudroid. Bunun haricinde MIT’nin android uygulama geliştirmek için App Inventor adlı açık kaynak bir ortamı var. Burada bir uygulama hazırlanabilir. O da başka bir yazının konusu olsun. Şimdi Ardudroid ile devam edelim.

Ardudroid: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.techbitar.android.Andruino

Ardudroid iki taraflı haberleşme sağlayan bir android uygulaması. Yani hem arduino uygulamamıza veri gönderebilir (aç/kapa vs.) hem de veri alabiliriz (açık mı/kapalı mı vs.)

Kullanması kolay ama yapacağımız iş için kullanıcı dostu bir arayüzü var mı derseniz hayır. Arduino’nun dijital pinlerine buton, analog pinlerine potansiyometre bağlamışız gibi davranan bir program. Ha bu arada seri port üzerinden basit bir haberleşme arayüzü de var. Şimdilik bunlarla işimiz yok. Biz sadece rölemizi bağladığımız Arduino’nun bir tane dijital pinin durumunu uzaktan değiştirmeye çalışıyoruz.

Durumu değiştirmek nedir? O dijital pinin gerilim seviyesini 5V veya 0V olarak ayarlamak diyebiliriz. 5V yaptığımızda rölemiz enerjilenecek ve havyamızın (veya fişe bağlamak istediğiniz herhangi bir şeyin) çalışmaya başlamasını sağlayacak. 0V yaptığımızda ise rölemizin enerjisini kesecek, dolayısıyla havyamızın da enerjisi kesilecek.

Aslına bakarsanız hem Arduino hem de Android tarafında yazılım işini kendim halletmek isterdim ama fazla vaktim ve bluetooth haberleşme ile ilgili fazla deneyimim yok. O yüzden her iki kulvarda da hazır kod ile devam ediyoruz. Arduino’ya yüklenecek yazılım aşağıda. Ardudroid’i yazan kişi tarafından hazırlanmış:

Ardudroid Kodu

/* PROJECT: ArduDroid PROGRAMMER: Hazim Bitar (techbitar at gmail dot com) DATE: Oct 31, 2013 FILE: ardudroid.ino LICENSE: Public domain */ #define START_CMD_CHAR '*' #define END_CMD_CHAR '#' #define DIV_CMD_CHAR '|' #define CMD_DIGITALWRITE 10 #define CMD_ANALOGWRITE 11 #define CMD_TEXT 12 #define CMD_READ_ARDUDROID 13 #define MAX_COMMAND 20  // max command number code. used for error checking. #define MIN_COMMAND 10  // minimum command number code. used for error checking. #define IN_STRING_LENGHT 40 #define MAX_ANALOGWRITE 255 #define PIN_HIGH 3 #define PIN_LOW 2 String inText; void setup() {  Serial.begin(9600);  Serial.println("ArduDroid 0.12 Alpha by TechBitar (2013)");  Serial.flush(); } void loop() {  Serial.flush();  int ard_command = 0;  int pin_num = 0;  int pin_value = 0;  char get_char = ' ';  //read serial  // wait for incoming data  if (Serial.available() < 1) return; // if serial empty, return to loop().  // parse incoming command start flag  get_char = Serial.read();  if (get_char != START_CMD_CHAR) return; // if no command start flag, return to loop().  // parse incoming command type  ard_command = Serial.parseInt(); // read the command    // parse incoming pin# and value    pin_num = Serial.parseInt(); // read the pin  pin_value = Serial.parseInt();  // read the value  // 1) GET TEXT COMMAND FROM ARDUDROID  if (ard_command == CMD_TEXT){       inText =""; //clears variable for new input       while (Serial.available())  {      char c = Serial.read();  //gets one byte from serial buffer      delay(5);      if (c == END_CMD_CHAR) { // if we the complete string has been read        // add your code here        break;      }                    else {        if (c !=  DIV_CMD_CHAR) {          inText += c;          delay(5);        }      }    }  }  // 2) GET digitalWrite DATA FROM ARDUDROID  if (ard_command == CMD_DIGITALWRITE){      if (pin_value == PIN_LOW) pin_value = LOW;    else if (pin_value == PIN_HIGH) pin_value = HIGH;    else return; // error in pin value. return.    set_digitalwrite( pin_num,  pin_value);  // Uncomment this function if you wish to use    return;  // return from start of loop()  }  // 3) GET analogWrite DATA FROM ARDUDROID  if (ard_command == CMD_ANALOGWRITE) {      analogWrite(  pin_num, pin_value );    // add your code here    return;  // Done. return to loop();  }  // 4) SEND DATA TO ARDUDROID  if (ard_command == CMD_READ_ARDUDROID) {    // char send_to_android[] = "Place your text here." ;    // Serial.println(send_to_android);   // Example: Sending text    Serial.print(" Analog 0 = ");    Serial.println(analogRead(A0));  // Example: Read and send Analog pin value to Arduino    return;  // Done. return to loop();  } } // 2a) select the requested pin# for DigitalWrite action void set_digitalwrite(int pin_num, int pin_value) {  switch (pin_num) {  case 13:    pinMode(13, OUTPUT);    digitalWrite(13, pin_value);      // add your code here          break;  case 12:    pinMode(12, OUTPUT);    digitalWrite(12, pin_value);       // add your code here           break;  case 11:    pinMode(11, OUTPUT);    digitalWrite(11, pin_value);             // add your code here    break;  case 10:    pinMode(10, OUTPUT);    digitalWrite(10, pin_value);             // add your code here    break;  case 9:    pinMode(9, OUTPUT);    digitalWrite(9, pin_value);             // add your code here    break;  case 8:    pinMode(8, OUTPUT);    digitalWrite(8, pin_value);             // add your code here    break;  case 7:    pinMode(7, OUTPUT);    digitalWrite(7, pin_value);             // add your code here    break;  case 6:    pinMode(6, OUTPUT);    digitalWrite(6, pin_value);             // add your code here    break;  case 5:    pinMode(5, OUTPUT);    digitalWrite(5, pin_value);    // add your code here           break;  case 4:    pinMode(4, OUTPUT);    digitalWrite(4, pin_value);             // add your code here    break;  case 3:    pinMode(3, OUTPUT);    digitalWrite(3, pin_value);             // add your code here    break;  case 2:    pinMode(2, OUTPUT);    digitalWrite(2, pin_value);    // add your code here           break;          // default:    // if nothing else matches, do the default    // default is optional  } }

E yazılımı ardudroid halletti. Donanım zaten hazır. Röle hazır, Arduino hazır, bluetooth modülü hazır. Tek yapmamız gereken bunları birleştirmek. 

Aslında sorun biraz burada başlıyor. Bizim bluetooth modülümüz 3.3V gerilim seviyesinde çalışıyor fakat arduino 5V seviyesinde. 1,7V nşa hiçbir şeye hiçbir şey yapmaz ama konu bu entegreler olduğu zaman ne yazık ki işin rengi değişiyor. Ben üniversiteye başladığımda tek tük 3.3V seviyesinde entegreler vardı ama şimdi (düşük güç harcama konusunda daha iyi olduğu için) oldukça yaygın. Eğer 3.3V ile çalışması gereken bir entegreye 5V uygularsanız, çok ekstra bir önlem alınmamışsa o entegre yanar/bozulur.

Arduino modülümüz neyse ki 3.3V besleme gerilimi sunuyor. fakat seri haberleşme pinleri (Rx ve Tx) 5V gerilim seviyesinde. Yani biz modülleri birbirine bağlayıp haberleşin dediğimiz anda HC-05 bluetooth modülümüzün haberleşme bölümü yanar:(

Bu projede yapacağımız en afili iş olduğu için uzattıkça uzatıyorum. Yapmamız gereken ya bir entegre kullanarak bu 5V seviyesini 3.3V’a düşürmek ya da basit bir gerilim bölücü devresi yaparak bu 5V seviyesini 3.3V’a düşürmek. Ucuz olduğu için ikincisini yapacağız. Devre şeması aşağıdaki gibi.

Bu gerilim bölücüyü ve bluetooth modülünü küçük bir kartta birleştirirsek daha derli toplu bir devremiz olur diye düşündüm. O yüzden yukarıdaki devre şemasını delikli pertinaks üzerine aşağıdaki gibi birleştirdim. Biraz aşağıda nasıl birleştirdiğimin videosu da var.

Arduino üzerinden Rx Tx pinlerine en yakın olduğu için 2 numaralı pini rölemizi kontrol eden dijital pin olarak seçtim. Yukarıdaki kartın daha küçük olmasını sağladı bu iş.

Eğer yeni yeni bu işlere girdiyseniz daha büyük ve kullanılmamış bir delikli pertinaks üzerine geniş geniş çalışmanızı tavsiye ederim. Yoksa videoda görebileceğiniz üzere kötü işçiliğinize yok derinlik algısıydı vay efendim kart eskiydi/kullanılmıştı diye bahaneler uydurursunuz.

Malzeme listesinde vermeyi unuttuğum ve devreyi yaptıktan her şeyin çalıştığını kontrol ettikten sonra farkettiğim bir olay. Kart tutucu almayı/yapmayı unutmuşum. Sistem hazır ama açıkta mı tutacağız? Mezarcı olduğum için (ve yaşadığım yerde böyle şeyler satılmadığı için) hazır kutu almak yerine bunu da kendim yapayım dedim. Sonra fark ettim ki bunu yapacak malzemem de (kontrplak vs.) yok. Evde malzeme aranırken iki sene önce motosikletim için aldığım kilidin plastik kutusunu (nedenini inanın bilmiyorum) sakladığım aklıma geldi. Bir şehir içi bir şehirler arası taşınma görecek kadar sahiplendiğim kutuyu kart tutucu yapmaya karar verdim. Cuk oturdu:) Tabi içindeki kartlar oynamasın diye silikonla sabitledim.

Bütün bunlardan sonra yapmamız gereken bir iş daha var. Bir dişi bir de erkek fiş yardımıyla bu sistemi sadece havya için değil, yüksek güç istemeyen diğer elektrikli cihazlar için de kullanılmasını sağlamak. Kabul etmem lazım bu proje çok özensiz oldu. Yine de iş görecektir. Kahverengi kabloyu bir karış kadar paylı bırakıp kesiyoruz. kestiğimiz kablonun bir ucunu rölenin COM klemensine, fişin de bağlı olduğu ikinci kahverengi kablonun ucunu da rölenin NO klemensine bağlayacağız. Bu bağlantı şekliyle röle enerjili değilken (kontrol pini 0V ise) şebekemiz kesimde, röle enerjiliyken (kontrol pini 5V ise) şebekemiz iletimde olacaktır.

Bu proje aslında sıfırdan bir tasarım yapmaktan ziyade var olan yazılımı ve donanımı birleştirip kullanmak üzerine kurulu. Yazılıma sistemin o anki durumunu telefondan gözetleme gibi bazı özellikler eklenebilir. Tez meselesi yüzünden şimdilik burada bırakıyorum. Tez işi bitince hem android yazılımı işini  hem de arduino yazılımı işini oturup kendim yaparım (diye umuyorum). Kolay gelsin.

İlk Test Videosu

[oturkendinyap]

(https://www.youtube.com/watch?v=M1W3uFukUhE gönderdi)

[oturkendinyap]

Ford Fiesta mk4 Kalorifer Musluğu Tamiri

Bu yazı bir nasıl yapılır yazısından ziyade küçük tamiratların bünyeye kattığı başarmışlık hissi ile ilgili olacak. 16 yaşında bir arabam var. 2,5 yıldır kullanıyorum. Motor ve güvenlik haricinde hiçbir şeyine dikkat etmediğim için ufak ufak sorunlar çıkartmaya başladı. Bunlardan biri de -tam olarak ne zaman başladı bilemiyoruz ama- bozuk kalorifer musluğu. Sanırım ilk belirtileri Ağustos ayında ortaya çıktı ama bi şekilde kendi kendine düzeldiği için oralı olmadım. Asıl olay kış gelince başladı. 

Ben ufacık bir selenoid vananın sürüş konforuna bu kadar etki edebileceğini inanın tahmin etmezdim. Bir sabah eşimle birlikte uzun yola çıkınca öğrenmiş oldum. İşin fenası yapacak hiçbir şeyiniz yok. Özellikle gece yolculuk yapmak gerçekten zulüm. Neyse ben inat ettim ve sanayiye gitmek yerine kendim çözmek istedim. Çünkü bu arıza olsa olsa termostatın çalışmaması yüzündendi. 

Bu modelin kronik sayılabilecek nadir sorunlarından biri, sıcaklık kontrol kartındaki bir mosfet’in yanması. Benim de ilk şüphelendiğim parça oydu. Fakat yine de (babamın da tavsiyesiyle) önce kalorifer musluklarını kontrol ederek hatayı aramaya başladım. Klima musluğuna 12V gerilim gelirken kalorifer musluğuna bağlanan konektör mutlak 0V gerilim seviyesine iyice alışmış, dünyayı umursamadan yerinde duruyordu. Ben de bu musluğa dışarıdan 12V vererek sıcak suyun geçip geçmediğini kontrol ettim. Su geçmiyordu ama sorunun vanada olup olmadığından hala emin değildim. Çünkü görmediğim/bilmediğim başka bir şey de içeriye giden havanın ısınmasını sağlayan mekanizmayı engelliyor olabilirdi. 

Yukarıdaki şüphem yüzünden sıcaklık kontrol kartını söktüm ve inceledim. İlgili mosfet nispet yaparcasına sapasağlam görünüyordu. Sıcaklığı ayarlayan potansiyometreyi ölçtüm. O da sağlamdı. Peki dedim. O zaman ya musluğa enerji gitmiyor ya da musluğun kendisi bozuk. Aracın elektrik diyagramında bu vananın bir sigortaya bağlantısı olmadığını buldum. Yani direk kontrol kartına bağlıydı. O zaman kablo kopmuş veya kartın başka bir yeri bozulmuş olabilirdi. Karta enerji gelip gelmediğini kontrol etmek gerekiyordu.

Sıcaklık kontrol kartını arabadaki yuvasına oturtmadan sadece konektörlerini bağlayarak bir kaç noktadan gerilim ölçtüm. Kartta enerji vardı. Acaba başka bir temassızlık mı var diye düşünürken musluğa gelen konektörden tekrar gerilim ölçtüm ve 12V değerini gördüm. Daha önce birkaç kez ölçüp her defasında sanki akünün toprak noktasıymış gibi 0V ölçtüğüm konektör bu sefer enerjiliydi. O anda jeton düştü. Sıcaklık kontrol kartındaki potansiyometreyi test ederken aslında kontrol kartını farketmeden soğuğa ayarlamışım. Bu ne demek? Vana bozukmuş.

Selenoid vanaların yapısı çok basittir. İçi boş silindir etrafına sarılmış bakır tel ve o silindirin içindeki metal bir parçadan oluşur. O bakır telden akım geçerse içindeki metal hareket eder ve vanaya bağlanış pozisyonuna göre ya vanayı açar ya da kapatır. Enerji kesilirse de tam tersi hareket yapar. Yani kolay kolay bozulmaz, bozulursa da tamir edilmez. 

Yukarıdaki meseleyi bildiğim halde bir umut (işin ucunda 100 lira masraf ve tamir edememenin verdiği kötü his var) musluğu yerinden söktüm. Sonra musluğun elektriksel kısmını sökebildiğim kadar söküp incelemeye başladım. Bakır tel kopmamış sapasağlam duruyor fakat içindeki metal paslanmış, kireçle kaplanmış garip bir şey olmuş. Parçayı zımparaladım. Erişebildiğim yerlerdeki tortuyu kiri vs. wd40 ve zımpara yardımıyla temizledim. Sanırım musluğun arabadaki pozisyonu nedeniyle o metalin olduğu bölüme olması gerekenden fazla miktarda su girmiş (ya da su çıkmamış kalmış orada) ve o metalin ileri-geri hareket etmesini engelleyecek kadar kir, pas ve tortu birikmesine neden olmuş. Zımparaladıktan sonra musluğu tekrar toparladım ve 12V ile test ettim. Duymayı pek beklemediğim o sesi, selenoid vana sesini duydum. Bir umut diye giriştiğim iş sayesinde parçayı tamir etmiştim!

Basit bir vana ama verdiği başarmışlık hissi paha biçilemez. Şimdi nereye gitsem sıcaklığı har ateşe ayarlayıp (sıcağı hiç sevmem) öyle gidiyorum. Güzel his gerçekten. Hadi kolay gelsin. 

[oturkendinyap]

[oturkendinyap]

[oturkendinyap]

Motor Yağı Şişesinin Üzerindeki Sayılar Ne Anlama Geliyor?

İçten yanmalı motorlarda motor bloğunu ve pistonları sürtünmeye karşı korumak için yağ kullanılması gerekir. Bu yağ motor yanma odasından %100 izole edilemediği için ve sürekli değişken sıcaklıklara maruz kaldığı için zamanla özelliğini yitirir. Motoru koruyamaz hale gelmeden de mevcut eski yağın değiştirilmesi gerekir. Motoru üreticileri tasarladıkları motor için en uygun yağı ilgili taşıtın kullanma kılavuzuna ve taşıt üzerinde bir yerlere yazarlar.

Viskozite

Üreticiler motor için kullanılması gereken yağın viskozite (akmaya karşı gösterilen direnç) değerini vererek aradan sıyrılırlar. Çoğu üretici anlaşmalı olduğu yağ firmasının o araç için uygun olan modelini de “tavsiye” olarak kılavuza yazar. Fakat farklı viskozite değeri tuttuktan sonra farklı marka kullanmanın sakıncası yoktur. Tabi her marka aynı kalite esaslarıyla çalışmadığı için üreticinin tavsiye ettiği yağı veya kalitesine güvendiğiniz bir markanın ilgili yağını kullanmak daha doğru olacaktır.

10w40 vs. 5w30

Üretici yağın viskozitesini verir demiştik. Benzinliklerde denk gelmişsinizdir. yağ şişelerinin üstünde neredeyse marka büyüklüğünde 5w40 0w30 10w40 vs. yazar. Taşıtın kullanma kılavuzunda da buna benzer bir şeyler yazdığını görürsünüz. Bu değer üreticinin kullanılmasını söylediği viskozite değerleridir. Üreticinin verdiği sayıyla (benim motosikletim için 10w40, otomobilim için 5w30) şişenin üstündeki sayıyı denk getirip mümkünse üreticinin tavsiye ettiği markayı kullanmak gerekli.

Bu sayıların anlamı ne?

Bidonun üstünde 10w40 yazıyor ya. İşte o ilk sayı yağın soğukken ne kadar ince olduğunu söylüyor. W’dan sonra gelen ikinci sayıysa yüksek sıcaklıklarda yağın ne kadar kalın olduğunu söylüyor. (W winter’ın kısaltması bu arada)

Neden iki farklı viskozite değeri var?

İçten yanmalı motorlar doğası gereği çok fazla sıcaklık farkına maruz kalırlar.Bu sıcaklık farkı nedeniyle tek viskoziteye sahip yağ kullanıldığında ya yüksek sıcaklıkta ya da düşük sıcaklıkta motor koruması yapılamaz. Bu nedenle motor yağı iki farklı viskozite değerine sahip olacak şekilde üretilir ve kullanılır. Bu sayede hem soğukta hem de sıcakta motor korunmuş olur.

Farklı yağ kullanırsak ne olur?

Motor tasarlandığı koşullarda korunamayacağı için bozulur. Sanayide özellikle artık yaşlanmış, yağ yakmaya başlamış motorlar için daha farklı (genellikle daha kalın) yağlar önerebilirler. Bunu yapmayın. Üretici ne diyorsa onu kullanın.

[oturkendinyap]

LML Yağ Değişimi

LML Hindistan menşeili bir motosiklet firması. Vespa PX serisini lisanslı olarak üretip Avrupa’da LML, ABD’de ise Stella markasıyla pazara sunup PX için ucuz bir alternatif oluşturmayı başardılar. LML Türkiye’de de satışa sunuldu fakat distribütör firmanın yaklaşımı nedeniyle yaygınlaşamadı. Yaygınlaşma ile ilgili sanırım en büyük sorun satış ve servis ağı. Bu motosikletin yetkili servisi kim, yetkili satıcısı kim tam olarak belli değil. Distribütör firma (Vitello Motor) kendi sitesinde bazı isimler vermiş fakat örneğin Daytona motor (Beşiktaş) sadece özel servis hizmeti veriyor, satış yapmıyor. Keza Cengiz Motor (Bahçelievler) satış ve servis hizmeti (sözde) veriyor fakat şanzıman tıpası düştüğü için sızan yağın “terlemeden” olduğunu iddia edecek kadar bilgisiz. Durum böyle olunca ben de bu motosikletin bakımlarını kendim yapma kararı aldım.

Cengiz Motor ile ilgili yaşadığım bir olay ve bir önceki tamir macerası bu yazıda:

http://oturkendinyap.com/post/146473818778/lml-orta-sehpa-de%C4%9Fi%C5%9Fimi

İçten yanmalı motorların “periyodik bakım” denilen bir illeti var. Modelden modele değişmekle birlikte otomobillerde 10.000 km veya 1 yıl, scooterlarda 3000 km veya 1 yıl şeklinde rutin olarak bakıma ihtiyaç duyuyorlar. Bu bakımda yağ, yağ filtresi, hava filtresi varsa polen filtresi gibi şeyler yenileriyle değiştiriliyor. LML servis dökümanında neyin ne kadar sürede bir kontrol edileceğiyle ilgili bir tablo paylaşmış. Bu motosikletin motoru (ne yazık ki) dayanıklı olsun diye değil de ucuz olsun diye tasarlandığı için bu bakım periyotlarını kaçırmamak çok önemli.

Tabloya göre benim motosikletimin yağ, yağ filtresi, hava filtresi ve yakıt filtresi değiştirilmeli olarak işaretlenmiş. Bu yazıda sadece yağ filtresinin nasıl değiştirdiğimi anlatacağım.

LML 125 cc CVT şanzımanlı model Hiflo’nun HF 167 kodlu yağ filtresini kullanıyor. Başka motorlarda da kullanıldığından temin etmek zor değil. Motor yağı olarak 10W-40 (ne ki bu rakamlar? Böyle buyrun) öneriliyor. Ben paraya kıydım Castrol aldım. Motosikletlerde Motul markası da yaygın olarak kullanılıyor. Tercih edilebilir. LML yağ değişimi için gereken alet edevat şöyle:

1- 10w40 motor yağı

2- HF 167 yağ filtresi

3- 10 numara anahtar (yağ filtresini çıkartmak için)

4- 17 numara anahtar (yağı tahliye etmek için)

5- atık yağ bidonu

6- huni

7- temizleme bezi

İşe motosikletin yan kapaklarını sökerek başlıyoruz. Aslında bu kapakları sökmeden de bu işlem yapılabilir fakat kapakları sökünce daha rahat bir çalışma alanına sahip oluyoruz. Böylesi daha iyi.

Zeminde yağ izi bırakmamak için bir parça bez (ben giyilemeyecek durumdaki kıyafetlerimi kesip bu işlerde kullanmak üzere ayırdım) sermek temiz çalışmak için iyidir.

Önce motordaki yağı boşaltmamız gerekiyor. Yağı boşaltmadan önce ufak bir uyarı. Bu işlemi düz zeminde ve tercihen motor soğukken yapmanız gerekiyor. Ancak bu şekilde yağın tamamı boşaltılabilir. Bu işlemi motor sıcakken yaparsanız piston etrafında kalan eski yağı değiştirememiş olursunuz.

17 numara anahtar ile motorun (karşıdan bakıldığında) sol tarafındaki küçük kapağı sökmemiz gerekiyor. Bu kapağın malzemesi oldukça adi. bu yüzden yıldız anahtar veya lokma kullanmak gerekiyor. Ben bir hata yaptım ve Kurbağacık (ingiliz anahtarı) ile bu kapağa giriştim.

Sonuç itibariyle kapağın somun şeklinde olan kısmını yalama yaptım ve ne yazık ki sökemedim. Şimdi sıçtık işte derken bu kapağın etrafındaki minik civataları farkettim. Bu civatalar motorun yağ haznesini motor bloğuna bağlayan civatalardır diye düşünüp onları söktüm ve bütün yağı boşalttım. Tabi etrafı da bol miktarda yağ yaptım. Çünkü yağ kapak gibi dar bir alan yerine yağ haznesi boyunca aşağı döküldü ve sanırım en fazla yarısını atık yağ şişesine denk geldi.

Elim kolum her yerim yağ içinde olduğu için bu haznenin sökülmüş halinin fotoğrafını çekemedim. 

Yağı boşalttıktan sonra hazneyi geri takıp yağ filtresini değiştirmek için motorun diğer tarafına geçtim. Yağ filtresi kapağını 3 tane somun tutuyor. Bu somunları gevşetince filtre içinde ve filtre haznesinde kalan az miktarda yağ aşağı dökülecektir. İlk seferinde yerleri yağ etmiştim ama bu sefer tecrübeli olduğum için kapağın altına atık yağ şişesini koydum yerler daha az kirlenmiş oldu.

Kapağı çıkartınca eski yağ filtresini göreceksiniz. Yağ filtresinin yönü çok önemli. bu yüzden hangi kısmın nereye geldiğini unutmayın. Unutursanız (kendim de unuturum) diye filtreyi çıkartmadan bir hatırlatma fotoğrafı çektim.

Yağ filtresini söktükten sonra yenisi ile hemen değiştirmek yerine yağ filtresi contasını, kapağını ve filtreyi ileri doğru iten yayı bezle temizledim. Aslında yağ çözücü ürünlerle temizlemek daha faydalı fakat elimin altında bu ürünlerden yoktu. WD-40 ile temizlenebilirdi belki ama onda da WD-40 kalıntılarının nasıl davranacağını kestiremediğim için kullanmadım. Hiç temizlemezsek bir şey olur mu? Sanmıyorum.

Eski yağ filtresinin hali neden her seferinde bu zımbırtıyı değiştirmemiz gerektiğini gösteriyor.

Yeni yağ filtresini yerleştirip (yayı takmayı unutmayın) kapağı güzelce sıktıktan sonra yağ doldurma işine geçtim. Bakım klavuzuna göre yağ haznesinde 800cc filtre tarafında da 100cc olmak üzere en fazla 900cc yağ bulunuyor. Fazlasını koymamak gerekli. Yağı tamamen boşalttığım için 900cc civarı yağ ekleyip biraz bekledikten sonra yağ çubuğuyla sınırlar içinde olup olmadığımı kontrol ettim. İşlem tamam. 3000 km veya 1 yıl boyunca motosikletin yağ işi halledilmiş oldu. Bu arada boş durmadım. Yalama yaptığım kapağı aliexpress.com’da buldum. Bu motosikletin 125cc’lik motoru aslında 139QMB kodlu Çin malı bir motorun uyarlanmış versiyonu. Bu noktaya aliexpress’te varyatör kayışı ararken geldiğimi ekleyeyim. Aşağıda linkini verdiğim dükkanda bu kapağı buldum ve sipariş ettim. Gerçi sanayide dolaşsam muhtemelen bulurdum ama internetten satın almak daha kolayıma geldi.

Mağaza Linki: https://www.aliexpress.com/store/436449?spm=2114.10010108.0.0.r1qr15

Hadi kolay gelsin.

[oturkendinyap]

Raspberry Pi IoT Shield Family | Power to The Shields! - Lets Connect! The Raspberry Pi Internet of Things Shield Family, is the perfect intro tool to the world of IoT with Raspberry Pi! - http://kck.st/2ef5Zkz

[oturkendinyap]

Tv Ünitesi

Montajdan hemen önce çektiğim bir fotoğraf

Bu da bitmiş hali

Yapım videosu da böyle

[oturkendinyap]

Seramik Fırını

Geçen yıl mayıs ayı gibi Burcu’ya bir seramik fırını yapmaya karar verdim. Hesapta 2 ayda bitirip en azından bisküvi pişirimi yapabilecek seviyede bir seramik pişirim fırını üretmek vardı. Yaptığım iş düzgün olursa belki o dönem çalıştığım işe ek gelir sağlarım diye de düşünmüştüm. Zira piyasada fırınlar çok pahalı ve oldukça kara düzen işliyor. Müşterinin talepleri yerine üreticinin dayattığı bir sistem söz konusu. Böyle sıradan bir başlangıç hikayesiyle hem Burcu İstanbul’da seramik üretebilsin hem de ben kendime ek gelir sağlayayım amacıyla kenara köşeye koyduğum paranın bir kısmını (tahmini 1500 lira civarı) bu işe yatırmış oldum.

Projeyi 2 ay diye hesaplamıştım ama 5 ay sürdü. İşin kötüsü tam olarak tamamladım da diyemedim. Ne yazık ki bir yıl boyunca atıl vaziyette evde bekledi. Tasarımı ilk başta 1200C’ye çıkabilen bir fırın olarak planlamıştım fakat elektronik donanımda atladığım küçük bir detay ürünün güvenli olarak ancak 1000C’ye çıkmasına izin veriyor. Yine de mekanik olarak 1300C’ye kadar sıkıntısız çalışabilecek bir fırına sahibiz. Lafı fazla uzatmadan malzeme listemi vereyim ve nasıl yaptığımı anlatayım.

Mekanik

Ateş tuğlası (Fr Mantar 22x11x6cm)

Kaya yünü

Cam yünü (Fiber battaniye)

Tuğla yapıştırma harcı (Remsan Remmortar 3000w)

İthal Ateş Tuğlası (C23)

Kanthal A1 rezistans teli

3x3cm demir profil

Yaprak menteşe

Köşebent

Dübel

Vida

Elektrik

K tipi çelik korumalı termokupl

Alüminyum Soğutucu

Klemens

B tipi otomatik sigorta (24A)

Erkek fiş

3x2,5mm2 kablo

Arduino nano

Sharp 16A katı hal rölesi

2x16 arka aydınlatmalı LCD

Push buton

direnç

potansiyometre

Jumper kablo

klemens

12V 1A adaptör

Bakır plaket

AD8495 termokupl kuvvetlendirici

Tedarik

Bu malzemeleri nereden temin ettiğimi de yazmak lazım tabii. Yerli ateş tuğlası, kaya yünü, cam yünü, tuğla yapıştırma harcını Eyüp’te Arslan Tuğla adlı bir firmadan aldım. Pazarlık yapmıyorlar fakat derdinizi dinleyip size yüksek sıcaklık tuğlalarıyla ilgili detaylı bilgi veriyorlar.

Fırının tavanında kullandığım ithal ateş tuğlası, ve kanthal teli teknotherm firmasından satın aldım. Depoları Tuzla Organize deri sanayi bölgesinde. Özel araç olmadan ulaşması zor bir yer fakat orada da dediğim gibi yardımcı oluyorlar. Pazarlık yine yok. Eklemeden edemeyeceğim rezistans teli olarak kanthal harici başka bir tel kullanmanızı tavsiye etmiyorum.

Demir profilleri kalibre metal’den aldım. İkitelli’de demirciler sitesinde bir dükkan. Sahibi yakınımdır. Piyasaya göre biraz pahalı ama tanıdık olduğum için ben demirleri bedavaya aldım. Selamımı söylerseniz indirim yaparlar.

Yaprak menteşe, köşebent, dübel, vida ve otomatik sigortayı koçtaş’tan, erkek fiş ve 3x2,5mm2 kabloyu Perpa’da bir dükkandan satın aldım.

Katı hal rölesini Aliexpress’ten Termokupl’u Dealextreme’den satın aldım. Eklemem gerekir. Termokupl çok güven vermiyor. Bir ara daha derli toplu bir termokupl almayı planlıyorum.

Listedeki elektronik malzemelerin tamamını Robotistan’dan aldım. Pazarlık orada da yok. Yine de öğrenci dostu bir firma robotistan. Satış sorumlularından birine derdinizi anlatan bir mail atarsanız yardımcı olacaklardır.

Buradaki malzemelerin çoğunu başka yerden temin edebilirsiniz ama Çayırova’daki ateş tuğlası satan firmalara ve Karaköy’deki elektrikçilere gitmenizi tavsiye etmiyorum. Bu prototip fırını 1500 değil de 1200’e mal etme şansım vardı fakat müşteriyi sallayaman veya kazıklamaya çalışan esnafa hususi olarak gıcığım. Malzemeleri nereden tedarik ettiğimi özellikle yazmamın sebebi bu. Artık tasarım ve üretime geçebiliriz sanırım.

Tasarım

Fırının tasarım kriterleri şöyle:

Tek faz 16A

40cm’lik tabak pişirimine uygun

Tekerlekli, taşınabilir

1200C’ye çıkabilen

Önden yüklemeli

Hafif

Kolay arayüz

Şimdi bu kriterlerden hangilerini yerine getirebildim hangilerini yapamadım aşağıda biraz açıklayayım. Önden yüklemeli, tekerlekli, 40 cm’lik tabak pişirimine uygun ve tek faz ile çalışabilen bir fırın yapmayı başardım. Fakat bu yaptığım fırın ne hafif oldu ne de 1200C’ye çıkabilen bir fırın oldu. Kolay arayüz meselesine gelince. Sıcaklık kontrolcüsünü kullanmak diğerlerine göre daha kolay. Yine de hedeflediğim kolaylıkta değil ne yazık ki.

Yukarıda kısaca bahsetmiştim. Bu 1200C meselesi elektronik kartın donanımında yapılacak bir revizyonla düzeltilebilir fakat ağırlığa ne yazık ki çözümüm yok. Eşek ölüsü gibi ağır meret ve yeniden yapmadıkça hafifletmenin bir yolu yok ne yazık ki.

Tasarım kriterlerini belirledikten sonra tuğla boyutlarını öğrenip yaklaşık olarak kaç tuğlaya ihtiyacım olduğunu hesapladım ve arabaya atlayıp tuğlaları atölyeye getirdim.

Üretim

Atölye dedim. Kendime ait bir atölyem şimdilik yok. Bu projeyi YTÜ Teknopark A.Ş. Prototip Atölyesine sundum. Projem uygun bulundu ve atölyenin teknik imkanlarını kullanmaya başladım. Ben başladığımda kısıtlı sayıda makine ve teçhizat varken şimdi çok daha ciddi projelerin yapılabileceği bir atölye haline geldi. Eğer YTÜ öğrencisiyseniz sizde prototip atölyesi imkanlarından faydalanabilirsiniz. Detaylı bilgi için: http://www.yildizteknopark.com.tr/tr/teknopark-2/prototip-atolyesi-13.html

Atölyede proje ile ilgili ilk sorunu keşfettim. Yerli ateş tuğlaların sabit bir ölçüsü yok. Her biri farklı boyutlarda ve referans ölçülerden genellikle 5mm uzun/kısa/kalın veya ince. Bu kalınlık farkına ek olarak tuğlalar yamuk. bir kaç derece eğik yüzeyli olanlar veya düz olması çok kritik olan uzun kenarın bildiğiniz eğri biçiminde olması gibi şekil bozuklukları var. İthal tuğlalar bu yerli tuğlaların iki katı fiyatında olduğu için ağır olsun ama ucuz olsun diyerek yerli tuğla almıştım. Atölyede ölçü denemeleri yapmaya başladığımda çok pişman oldum.

Tahmini olarak tuğla adetini hesaplamıştım fakat bu ölçü farkı meselesi yüzünden bir kaç farklı alternatif deneme kararı aldım. Tavan meselesi büyük sıkıntı yarattı. Tuğlaların ölçüleri birbirini tutmadığı için birbirine yapıştırılmış düz tavan yerine kemer şeklinde bir tavan yapmayı düşündüm fakat beni aşacağı için vazgeçtim. Düz tavanı bi şekilde yapacaktık. Önce taban ve yan duvarlardan başladık. Hepsini üst üste dizmek yerine yarım tuğla ön yarım tuğla arkada olacak şekilde dizdik. Bu sayede mekanik dayanıklılık artmasını bekliyoruz. Elimde bununla ilgili test olmadığı için “dayanıklık arttı” diyemiyorum. Yine de yaptığım gözlemler test yaparsak bu hipotezimi doğrulayacağımı söylüyor.

Bu yapışkan malzemenin tam olarak kuruması bir kaç gün sürüyor. O yüzden tabanı ve yan duvarları yaptıktan sonra kurumaya bıraktık. Sadece haftasonuları çalışabildiğim için (Hafta içi mesai var) tavan yapma işi bir sonraki haftasonuna kaldı. Çalıştığım yere yakın olduğu için öğle arasında rezistans teli satın almak için Teknotherm’e gittim.  Orada kocaman ithal tuğlalar olduğunu gördüm. Hesaplarıma göre iki tanesi tavana yetecekti. Ben de iki tane sardırdım hemen. Tavan meselesi de kendiğinden çözülmüş oldu.

Telleri -yukarıda bahsetmiştim- kanthal firmasının A1 alaşımından seçtim. Alaşımı seçtim ama hangi çapta teli seçeceğim? Bunun için firmanın ürünle ilgili yayınladığı dökümanı buldum ve excel’de bir tablo yaparak en ideal kalınlığı seçtim. Bu arada belirtmekte fayda var. Teknotherm ürünü kiloyla satıyor. En az bir kg tel almanız gerekiyor. Ben bunu oraya gittiğimde öğrenmiştim. Bunu bilmeden gittim ama şans eseri seçimimle bu satış politikası uyum sağladı. Teli sararken yine firmanın dökümanına bakmakta fayda var. Telin zarar görmeden en küçük hangi çapta bükülebileceği yazıyor. Ben diğer fırınlarda gördüğüm kadarıyla göz kararı bir çap belirleyip sarmıştım.

Tuğla örme işi bittikten sonra bu tuğlaları saran çerçeve için (taşınabilirlik kriteri) bir dış iskelet tasarımına başladım. Tuğla bitiminden sonra taş yünü için de pay bıraktıktan sonra ne kadar demir gideceğini hesaplayıp İkitelli’ye gidip demirleri aldım. Detay hesapları yaptıktan sonra prototip atölyesi’nden Gökhan bey benim profil demirleri istediğim boylarda kesti ve o sırada okul içinde bir bina için çalışan kaynakçılardan birinin yanına gittik. Suriyeli işçiyle el kol hareketleriyle anlaşarak kaynak işini yaptırdım ve atölyeye geri döndük.

Bu dış iskeleti paslanmaktan korumak ve biraz daha görsellik katabilmek için boyadım. Paslanmaktan korudum ama görsellik konusunda çok da iyi işler yaptığımı söyleyemem. 3 kutu beyaz sprey boya kullandım ama ortaya çok kötü bir boya işçiliği çıktı. Boyayı bitirdikten sonra fırını dış iskeletin içine oturtup taş yününü kenarlarına sıkıştırdım. Taş yünü cam elyafı vs. farketmiyor üstünüze temas ettiği anda kaşındırıyor. Hatta tavsiyem bu malzemeleri keserken ve yerleştirirken uzun kollu bir şeyler giyin ve maske takın.

Fırında mekanik olarak en kritik bölüm kapak. Hareketli tek parça olduğu için burada yapılacak bir tasarım hatası projenin çöp olması demek. Maliyetleri düşük tutabilmek için biraz risk alıp yaprak menteşe kullanmaya karar verdim. Tabi menteşeden önce kapağın izolasyon tuğlalarını çerçevenin içine yerleştirmem gerekiyordu. Elimde kalan tüm tuğlaları tek tek ölçerek bir kaç kombinasyon denedim ve yine tuğlaları biraz keserek/zımparalayarak çerçevenin içine sığdırdım.

Tuğla yapıştırıcısı kuruduktan sonra Hüseyin ve Olcay’ın yardımıyla tuğlaları matkap uçlu vida ve köşebent kullanarak çerçeveye sabitledik. Sonra makine mühendisi görüşü (Hüseyin Makine mühendisidir) ile menteşelerin montaj yerlerini belirleyip kapağı fırına monte ettik.

Üç delifişek

Fırının mekanik işlerinin büyük kısmı kapağı takmamızla sona erdi. Kapaktaki tuğlalar ile fırın arasına yine tuğla yapıştırıcısını kullanarak fiber battaniye yapıştırdım. Termokupl için arka bölümde bir delik açtım, bir de içindeki gazların çıkabilmesi için tavana (yaklaşık 1 tl çapında) bir delik açtım.

Normal fırınlarda rezistans telleri fırının arka tarafından dışarıya alınıp bir baraya bağlanıyor. Benim yaptığım fırın bir prototip olduğu için bağlantıyı kolay gözlemlemek istiyorum. Yüksek sıcaklıklarda bara bağlantısının nasıl davranacağını bilmiyorum. İşin kötüsü bu işi soruşturduğum kimse de bu konuya hakim değil. Bu yüzden ben rezistans telinin iki ucunu fırının yan tarafında kapağa yakın bir bölümden aldım. Bu sayede yüksek sıcaklıkta bu bağlantının nasıl davranacağını gözlemleme şansım olacak.

Bu ıvır zıvır işleri tamamladıktan sonra fırını yükleyip eve getirdim. Tek satırda yazması ne kolaymış. Başta söylemiştim. Fırın ucuz olsun diye hafiflik kriterine uymadı ne yazık ki. Bu yüzden tek başıma kaldırıp bagaja koyamadım. Yanlış hatırlamıyorsam 2 saat kadar uğraştım arabaya yüklemek için. 

Detayları burada: http://www.mahmutcankovan.com/post/131737906887/seramik-f%C4%B1r%C4%B1n%C4%B1-ta%C5%9F%C4%B1ma-i%C5%9Fi-hk

Elektriksel Tasarım

Çok yüksek sıcaklıklara çıkılan ve yüksek güçlerde çalışan bu projenin elektriksel kısmını eğer tecrübeniz yoksa kendiniz yapmayın. Bir elektrik projesi yaparken nasıl olsa sigorta var, kaçık akım koruma rölesi var, topraklama var demeyin ve önleminizi çarpılmadan önce alın. Konuyla ilgili Elektrik mühendisleri Odası ve üniversitelerin elektrik mühendisliği bölümlerinde çeşitli dökümanlar bulabilirsiniz.

Güvenlikle ilgili uyarımı yaptığıma göre gelelim konumuza. Bu projede yapılan iş, kağıt üstünde çok kolay. Çünkü yaptığımız şey basitçe sıcaklığı okumak ve okuduğumuz sıcaklığa göre röleleri iletime/kesime sokmak. Bu elektikli çay makinelerinin yaptığı şeyle aşağı yukarı aynı diyebiliriz. Bizimkisi biraz daha fazla özelliği olan ve çay makinesine göre çok daha fazla akım çeken bir proje o kadar:)

Ben elimin altında Arduino Nano (Şu an üretimden kalktı ama klonları satılmaya devam ediyor) olduğu için onu kullandım ama herhangi bir geliştirme kartı kullanılabilir veya üşenmezseniz sıfırdan kendi gömülü sisteminizi de oluşturabilirsiniz. Paylaştığım kodları kendi seçtiğiniz geliştirme kartına göre uyarlamanız gerektiğini unutmayın.

Kontrolcü ile ilgili tek tasarım kriterimiz var kolay bir arayüze sahip olması. Giriş/orta seviye endüstriyel sıcaklık kontrolcüleri genelde “seven segment display” adı verilen bildiğimiz dijital sayı göstermeye yarayan ucuz ekranımsıları kullanarak kullanıcıyla iletişim kuruyor. Teorik olarak rakamların haricinde alfabedeki hemen hemen her harfi bu ekranda gösterebilmek mümkün fakat pratikte anlaşılırlıktan oldukça uzak kalıyor ne yazık ki.

Bu sıkıntılara girmemek için Arduino’nun kendi içinde hazır kütüphanesinin olduğu 2 satır 16 sütuna sahip ekranı kullanmaya karar verdim. Hem anlaşılır hem de kullanması kolay. Şimdi olsa sıkıntı değil ama o dönem projeyle sadece haftasonları bakabildiğim için vakit kısıtlı ve görsel olarak çok daha başarılı olabilecek ekranlarla  (örneğin 3” TFT LCD) uğraşmaya vaktim yok.

donanım olarak en çok para tutan iki şeyi neden seçtiğimi yazdım. Şimdi üçüncü ve en önemli parçamıza geçelim. Katı hal rölesi. Nedir bu katı hal rölesi?

Normal kuru kontak röleler bizim evde lambaları açıp kapatmak için kullandığımız düğmelerin (aslında anahtar demek gerekli) elektriksel sinyalle kontrol edilen halidir diyebiliriz. Ucuz ürünlerdir, piyasada yaygın olarak kullanılırlar fakat açma kapama ömürleri vardır. Yani bir süre sonra bozulacağı kesindir. Ayrıca klasik röleler iletime/kesime girerken çakçuk ses çıkartır Buna alternatif olarak biraz daha pahalı olan katı hal röleleri piyasaya sürülmüştür. İçinde opto-izolatör, triyak ve bir kaç filtre elemanı bulunan (Bizi şimdilik ilgilendirmeyen detay bilgi bunlar) yarı iletken bir malzemedir. Normal rölelere göre ömrü çok çok daha uzundur ve sessiz çalışır.

Solda Normal röle, sağda katı hal rölesi

İleride kendi özgün katı hal rölemi yapmak istediğim için bu projede fazladan maliyetine rağmen katı hal rölesi seçtim. Benim kullandığım röle Sharp marka. f/p canavarı. Fakat piyasada farklı güç seviyeleri için alternatifler mevcut. Benim röle 16A’e kadar (soğutucu ile birlikte) dayanabiliyor.

Röle en fazla 16A akıma dayanabiliyor. Evdeki sigorta kutusuna bakarsanız çoğu sigortanın 16A’lik olduğunu göreceksiniz. Muhtemelen röle üretilirken 16A değerinin seçilmesi de bu yüzden. Lafı çok dolandırdım farkındayım. İşin açıklaması şu aslında. Eğer bu fırını prizden çalıştırmak istiyorsak en fazla 16A akım çekecek bir rezistans kullanabiliriz. Elektriksel tasarımlarda bu tür kontrol/koruma elemanlarında %20 hata/güvenlik payı bırakılarak tasarım yapılırsa daha dayanıklı ve kararlı bir tasarım elde edilir gibi yaygın bir görüş var. Tersini kanıtlayacak bir tasarım görmediğim için ben de bu sistemi o şekilde tasarlamaya karar verdim. Bu yüzden rezistanstan geçecek akımı 13-14A civarı seçip ona göre tel uzunluğunu belirledim. Ha burada bu akım gerilim güç direnç nasıl hesaplanır onu yazmak lazım.

Elektrik 101

Güç = Akım x Gerilim (tek fazlı sistemler için sade güç formülü)

Gerilim = Akım x Direnç (Ohm kanununa göre gerilim akım ve direnç ilişkisi)

Eğer sadece akım limitiniz varsa (benimki gibi) sadece ohm kanununu kullanarak direnci bulabilirsiniz. Fakat piyasada ürünlerde çektiği akım değil harcadığı güç esas alınıyor. Yani sizden akıma göre değil de güce göre tasarım yapılması istenmiş olabilir. Bu durumda öncelikle güç formülü kullanılarak akım değerini bulunmalı, ardından ohm kanunu kullanılarak direnç değeri hesaplanmalıdır.

Ekranı (16x2), geliştirme kartını (arduino nano) ve güç anahtarlarını (sharp katı hal rölesi) ve direnç değerini seçtik. Şimdi bunları birleştirmek lazım. Hızlıca bir prototip yapmak isterseniz delikli pertinaks üzerine bu donanımları birleştirebilirsiniz. Fakat yüksek güç olan bölümler de olduğu için ben delikli pertinaksa güvenemedim ve biraz daha fazla vakit harcayıp sıfırdan bir elektronik kart tasarladım.

Elektronik kart (PCB) nasıl tasarlanır nelere dikkat edilmelidir konuları başka bir yazının konusu. İşin gerçeği bu konu hakkında detaylı bir yazı hazırlayacak kadar bilgili ve tecrübeli değilim. Bu yüzden başka kaynaklara yönelmenizi tavsiye ediyorum. Başlangıç için Megep dökümanları faydalı olabilir.

PCB tasarımını yapabileceğiniz pek çok ücretsiz program mevcut. Parayla veya sivil itaatsizlik yöntemiyle Altium gibi ücretli yazılımları da kullanabilirsiniz. Bu ücretsiz alternatiflerden en rahatı bana kalırsa KiCad. Altium’a benzer özellikleri var fakat açık kaynaklı ve ücretsiz. Arduino tayfası ise sıklıkla Fritzing kullanıyor. Bunu da tercih edebilirsiniz. Wikipedia’da bu tasarım programlarının kıyaslandığı güzel bir yazı var. Burayı da inceleyebilirsiniz:

https://en.wikipedia.org/wiki/Comparison_of_EDA_software

Elektronik kartın tasarımı yaptıktan sonra asetat kağıdına baskı alıp kağıt üstündeki mürekkebi ütüyle bakır plaketin üstüne geçirttim. Çok başarılı olmadığı için yukarıda fotoğrafta görüldüğü üzere Burcu’ya rötuşlarını yaptırttım ve asitte eriterek %100 doğal ev yapımı (tamam pek doğal olmayabilir) elektronik kartta sadece istediğim bakır yolların kalmasını sağladım. Bunun ardından entegre, klemens gibi elemanların oturacağı delikleri el matkabıyla deldim ve bu donanımları lehimledim.

(Lehim yaparken fotoğraf çekmemişim. Belki bunun için ilerde canlandırma bir video çekerim)

Kartı hazırladıktan sonra bunu açıkta kullanmak kartın sağlığı ve bizim sağlığımız için sıkıntılı. Bunun için bir kart tutucu gerekiyor. Robotistan’da satılan metal kutulardan birini satın aldım ve kafamdaki tasarıma göre kesip biçtim.

Kutu satıştan kalkmış:( http://www.robotistan.com/127-x-127-x-51-metal-proje-kutusu-rn-mp-080

Kutuyu kestikten sonra kartı yerleştirip buton, pot gibi malzemeleri kutuda yerine sabitledim ve jumper kablo ile kart üzerindeki bağlantılarını tamamladım. Kablo ağacı biraz karışık oldu. Aslında kartı sonradan müdahale edilebilecek şekilde tasarlamaya çalıştığım için bu karmaşa ortaya çıktı. Gerçi sonradan müdahale etmedim ama olsun.

Sıcaklık Ölçümü

Şimdi yazdıklarımı kontrol ettim de çok önemli bir donanımı yazmayı unutmuşum. Sıcaklığı neyle ölçeceğiz?

Fırın içindeki sıcaklığı ölçmenin pek çok yolu var fakat bu proje için en uygun yöntem bir güçlendirici entegre ile termokupl adı verilen elemanı kullanmak. Bu termokupl’ların birden fazla çeşidi var. Ölçebildiği sıcaklık aralığına göre harflendirilmişler. Bu projede K tipi termokupl kullandım. Dealextreme’de oldukça ucuza bulup satın aldım ama ne kadar doğru ölçüyor emin değilim. Oda sıcaklığını doğru ölçüyor. Sıcaklık yükselince ne kadar sapma var denemek gerekli. İlerde kaliteli bir tanesini edinebilirim. Prototip için yeterli duruyor. Bu termokupl’ın ölçtüğü sıcaklığı bizim arduino kartımızın algılayabilmesi için de AD8495 adlı entegreyi kullanan bir güçlendirici devre kartı kullandım. Eğer aceleniz yoksa yarı fiyatına Aliexpress’ten satın alabilirsiniz.

Dealextreme’den aldığım ürün: http://www.dx.com/p/k-type-thermocouple-probe-type-temperature-sensor-silver-grey-213591#.WBx6DvmLRPZ

AD8495: http://www.robotistan.com/k-tipi-thermocouple-guclendirici

Kartımız düşük güçlü. Arduino Nano’nun usb beslemesi yeterli oluyor. Yine de 12V adaptör girişini hazırlamayı ihmal etmedim.

Fırın tamam. Elektronik kart tamam. Sensör tamam. Geriye yazılım işi kaldı.

Yazılım

Bir sürü hazır kütüphanesi olan (kütüphane mi?) yazım dili kolay ve internette belki de milyonlarca örnek hazır kod barındıran bir ortam bu Arduino ortamı. Prototip için yeterli. Hatta seri üretim için bile yeterli olabilecek potansiyeli var. Ben Hızlıca prototip oluşturabileceğim için Arduino geliştirme ortamını kullandım ama eğer biliyorsanız ve vaktiniz de varsa C ile (Programlama dili) bu işi yapabilirsiniz.

Kodların tamamını Git sayfama yükledim. Mümkün mertebe açıklama ekleyerek ve değişkenleri de anlaşılır şekilde isimlendirmeye çalışarak dışarıdan bakan birinin de biraz inceledikten sonra anlayabileceği bir kod hazırlaya çalıştım. Yazılım oldukça basit. Kullanıcıya en yüksek sıcaklığı, sıcaklığın yükselme hızını (C/saat) ve pişirim süresini soruyor ve pişirime başlıyor. Süre veya sıcaklık hedef değere ulaşırsa pişirimi tamamlıyor. Ben sıcaklık hedefe ulaşınca pişirimi tamamla demeyi unutmuşum. Küçük bir döngüyle halledilebilir bir konu. Bir ara güncellemesini yaparım.

Kodlar: https://github.com/mahmutcankovan/sicaklik_kontrolcusu

Yazılım şu haliyle on/off kontrol denilen bir kontrol yöntemiyle sıcaklığı kontrol ediyor. Esasında PID kontrol yöntemi kullanmak bu tip uygulamalar için daha verimli fakat çok da güvenilir olmayan bir kütüphane kullanmak gerekiyor. Bu yüzden PID kontrol yöntemi kullanmaktan vazgeçtim. Düzgün bir kütüphane bulursam veya kendim hazırlarsam buraya eklerim. Şimdilik on/off kontrol işimizi görüyor.

Elektriksel Bağlantılar

Rezistans ile kabloyu nasıl birbirine bağlayacağım en büyük sorundu. Çünkü rezistans 1200-1300C sıcaklıklara çıkacak fakat kablo bakır. Karaköy’de bir firma dışı porselen bir klemens verdi. Siz siz olun bu tip klemensler kullanmayın. İlk test esnasında bu klemens ne yazık ki yeterli sıcaklık izolasyonunu yapamadı ve kablo yanmaya başladı. Testi bu yüzden sonlandırmak zorunda kaldım ki sıcaklık daha 380C civarlarındaydı. Konuyla ilgili interneti kurcaladıktan sonra aşağıdaki videodaki amcanın yöntemini kullanmaya karar verdim.

Fakat bu yöntemi biraz daha geliştirip daha uzun bir civataya iki farklı bağlantı noktası oluşturarak sıcaklığın kabloya gitmesini azami ölçüde engellemiş oldum. Civatanın iç direnci çok düşük olduğu için bizim pişirim performansımızı da etkilememiş oldu.

Yine de bağlantı bu haliyle biraz tehlikeli. Kablo eğilirse ne bileyim biri fırını oynatırsa falan bu civataların birbirine değme riski var. Ayrıca dışarıdan müdahaleye de açık. Yani neymiş ya bu diye dokunan çarpılır. Bunun önüne geçmek için SketchUp’ta (3D tasarım programı. Öğrenmesi kolay ve ücretsiz) basit bir izolatör tasarımı yaptım ve Özge Saadet’e gönderdim. O da bana kilden aşağı yukarı aynısını yapıp getirdi.

Tek sorun pişmemiş olmasıydı. O yüzden fırının ilk seramik pişirimini fırının parçasını pişirmek için yapmış olduk. Güzel tesadüf oldu. 

Fırını ilk koyduğumuz yerde 20A’lik sigorta vardı. Ben de aynı otomatik sigortadan alarak priz ile kontrolcü arasına bağladım. Amacım hem enerjiyi elle kesebilmek hem de hata durumunda bina sigortasına bir emniyet daha eklemek.

Sigortaların üstünde B veya C yazar. Bu harfler hangi sistemle kullanılacağını belirtmek için. Eğer bir elektik motoru bağlayacaksanız (mesela su pompası) C tipi, rezistans bağlayacaksanız B tipi otomatik sigorta seçmeniz gerekiyor. Bu arada ekleyeyim; binalarda bir kaç istisna haricinde genelde B tipi otomatik sigorta kullanılır.

Sonuç

Toplamda 5 ay haftasonları uğraşarak kendi seramik fırınımızı yapmış olduk. Hemen hemen her şeyi oturup kendimiz yaptık. İlk pişirim testleri çok da olumlu sonuçlanmadı. Tavana ve yan duvarlara daha fazla izolasyon gerekiyormuş. 800C’den sonra çok yavaş ısınmaya başladı. Dediğim gibi ya izolasyonu arttırmak ya da gücü arttırmak gerekiyor. Bizim arka duvarda üstteki rezistans fazla sarktığı için ufak bir kısa devre olmuş. Rezistansları daha sık aralıklarla duvara sabitlemek gerekiyor. Yine de ilk deneme için fena değil. Hiç değilse bisküvi pişirimi yapabildik. Hedeflerin bir kısmını tutturabildiğimiz için bu projeyi başarılı sonuçlandığını söyleyebilirim.

Patates Pişirimi (500C)

İzolatör Pişirimi (900C)

Pişirim Videosu

A video posted by Mahmut Can Kovan (@mahmutcankovan) on Nov 2, 2016 at 7:47am PDT

[oturkendinyap]

Bu da Video paylaşım şekliymiş.

[oturkendinyap]

Elektronik Şans İşi

Nikola Tesla

[istanbulkoyumavi]

LML Orta Sehpa Değişimi

Malum geçen sene LML marka bir motosiklet aldım. Motosiklet benim bir motosiklette ihtiyaç duyduğum hemen hemen her ihtiyacımı görüyor. Tek sorunu var, o da yedek parça temininin çok sıkıntılı olması. Bu yüzden Aşağı yukarı 5 aydır motosikletin orta sehpası yamuk şekilde dolaşıyordum. Bu yamukluk hem motoru park ettiğinizde böyle devrilecekmiş gibi durmasına neden oluyor hem de (sehpanın sol ayağı yamulduğu için yere daha yakın hale gelmişti) sola dönüşleri oldukça sıkıntılı hale getiriyor.

 Neyse en sonunda sehpayı temin ettim. Cengiz motor diye Bahçelievler’de bir bayisi var bu LML’nin. Tavsiye etmiyorum. İki münasebetim oldu ikisi de olumsuz. Şanzıman tapası çıktığı için yağın neredeyse tamamı dışarı saçılmıştı. Tabi ben konuya hakim olmadığım için gittim bunlara götürdüm usta şöyle bi baktı dışardan ve “terleme yapmış abi sıkıntı yok” dedi. Şansıma tam da motor yağı değişim zamanı gelmişti. Kendim değiştircem diye inat ettiğim için yanlışlıkla şanzıman yağını boşalttım ve farkettim ki normalde olması gereken yağın belki de beşte biri şanzıman içinde. Yani yatakları falan dağıtmaktan son anda kurtulmuşum. Neyse Bu Cengiz Motor’un ustası zaten benim motoru hayatında ilk defa görmüştü. Nasıl iş anlamadım. LML için hem bayi hem servis hizmeti veriyor sözde. 

Cengiz Motorla ikinci münasebetim de bu orta sehpa yüzünden oldu. Uzatmayayım. Parayı verdim, bekliyorum benim orta sehpa gelecek diye. Distribütör firma elinde parçanın hazır olduğunu söylemişti. Bayide de bana “abi parça iki güne gelir” demişlerdi. Kaç iki gün! Her telefonda başka bir bahane uydurdular. En sonunda da telefonda tartıştık ve paramı geri aldım. Sonra distribütörden aldığım bilgiye göre Cengiz Motor bir sebeple sipariş geçmediği için bu adamlar da orta sehpayı göndermemişler. Uzun uzun telefonda bu konu hakkında konuşunca sehpayı direk bana yolladılar. Hah dedim ne güzel bari ilgileniyorlar müşterileriyle. Bir baktım Kargo ücretini söylemeden bana kitlemişler. Koca firmanın yaptığı hesaba bak. Neyse. Ürün kargoyla şu şekilde geldi:

Biraz özensiz bir paketleme ama orta sehpa olduğu için (fiziksel olarak oldukça sağlam bir parça) çok da sallamadım. 

LML bayisi ve servisi çok az olduğu için ve Cengiz Motor örneğinde olduğu gibi çoğu da bu motosiklet hakkında bilgisiz ve tecrübesiz olduğu için orta sehpayı kendim takmaya karar verdim. Adım adım nasıl yapılır anlatacağım. Maksat LML 125 hakkında biraz içerik oluşsun. Yoksa değiştirmesi hakkaten kolay bi parça.

1. Adım

Motosikleti yukarıya kaldırıyoruz. Benim elimin altında forklift olduğu için baya kolay oldu ama altına takoz vs. koyarak da motosikleti hem havada hem dengede tutabilirsiniz. Tavsiyem arka tekeri de destek noktası olarak kullanmaya çalışın ve taban sacının altındaki güçlendirilmiş (yani ekstra kirişler atılmış) bölümlere takoz vs. koyun.

2. Adım

Sehpayı motora bağlayan bir mil ve iki tane yay var. Benim yaylardan biri düştüğü için sadece birini söktüm. motosikletin sağ tarafındaki yayın yeri fotoda kırmızı ile işaretli yer. İKinci fotoda yayı kolay sökmenin bir yöntemini buldum onu gösteriyorum. Fotodaki gibi yayın yay kısmının hemen başına tornavidanın ucunu sıkıştırıp kanırttırmak yayı sökmeyi kolaylaştırıyor. Yay yay diyip duruyorum ama pek de esnek bir parça değil. Aklınızda olsun. Bu işin en zor kısmı o yayları söküp takmak :(

B ile işaretlediğim şey milin ucu.

Yayın tornavida ile kanırttırılacak yeri

3. Adım

Yayları çıkarttıktan sonra milin yerinde durmasını sağlayan kilitleme elemanı kopilyayı çıkartmamız gerekiyor. Aşağıdaki fotoda görünen o sağa sola bakan uçları paralel hale getirip sonra da bi tornavidayı veya kargaburunu üstteki deliğe sokup çekip çıkartmamız gerekiyor. Parça çıkartırken fazla deforme oluyor. Tavsiyem bi naburdan bir iki tane yedek kopilya almanız. 

Kopilyanın yeri motorun sol tarafında egzoz ile yağ filtresinin arasında kalıyor. Gerçi fotoda ayan beyan belli :)

4. Adım

Kopilyayı çıkarttıktan sonra mili bir tornavidayla içeri doğru itin (kopilya tarafından) belki toz toprak yüzünden biraz zor çıkabilir ama hunharca çekiçle vs. girişecek kadar sert olmaması lazım. Eğer öyleyse bi wd40 yardımı alabilirsiniz. 

Benim Mil sadece tornavidayla itekleyerek çıktı

5. Adım

Burada eski ayaklığı söküp yenisi takacağız. Mili çıkarttığınız anda ayaklık boşa çıkıyor zaten. Tek sıkıntı lastik ile egzoz arasında yeterince boşluk yok. Çıkartırken egzoza hasar vermemek için biraz dikkatli davranmak gerekiyor.

 Ben takmadan önce benim ayaklığın halini yeni ayaklıkla karşılaştırmak istedim.

fotoya blogumun adresini yazayım derken çığır açtım :(

Bildiğin Johnnie Walker logosu gibi eski orta sehpa

6. Adım

Yeni ayaklığı yerine oturtup mili çıkarttığımız gibi geri yerine takıyoruz. Buradaki sıkıntı şu: Milin geçmesi gereken iki delik var ancak birini el yordamıyla hizalayabilirken diğerini ne yazık ki hizalayamıyoruz ya da bilmiyorum benim kolum kısa kalmış da olabilir. Tavsiyem, bir arkadaşınızdan yardım alın. O mili iterken siz de motosikletin sağ tarafında kalan sehpa deliğini gövdedeki delikle hizalayın. Bir de tabi mili takmadan önce bi bezle tozundan toprağından temizlerseniz yerine daha kolay oturacaktır.

7. Adım

Mili yerine taktıktan sonra yeni kopilya ile mili oraya kilitlememiz gerekiyor ki biz sürerken mil yerinden çıkmasın. Benim eski kopilyam baya derbeder olduğu için yenisini taktım. Fotoğrafta görebileceğiniz üzere yeni kopilya uzun. Bi demir testeresiyle kısaltmak gerekiyor. Ha tabi kopilyayı takarken kopilya ile gövde arasında kalan pulu takmayı unutmayın. 

Soldan Sağa: Yeni kopilya, kısaltılmış yeni kopilya, derbeder eski kopilya, pul

Yeni Kopilya Takıldıktan Sonra

Kopilyayı yerine taktıktan sonra iki ucunu kanırttırabildiğiniz kadar kanırttırıp zıt yönlere bakmasını sağlayın. Gerçi ben tam beceremedim ama siz öyle yapın.

8. Adım

Yayların takılması işi başta da söylediğim gibi en zor iş. Sökerken yine bir nebze kolay ama takması gerçekten can sıkıcı. Bir de tabi yayların uçlarını yuvalarına oturtun mutlaka. Kenardan köşeden tutsa yeter derseniz yaylar düşer, orta sehpanız yere çarpıp durur.

9. Adım

Yayları taktıktan sonra küçük bir detay kalıyor. O da sehpanın süngerini takmak. Neden anlamadım ama bu sünger haricen satılıyor. O yüzden eski sehpadaki süngeri söküp (sertçe asılınca geliyor) yeni sehpaya tornavidayla itekleyerek sıkıştırarak biraz kurcalayarak takıyoruz.

Eller hemen tamirci çırağı

LML için çok da gerekli olmayan bir içerik ürettim. Yağ değişim zamanı tekrar gelsin yağı nasıl değiştirilir hava filtresi nasıl temizlenir onları da anlatacağım. Haydi kolay gelsin. Adettendir: Tekeriniz düz bassın.