Rik Mertens

Heerlense tuup

[rikmertens]

Promenadepark: Op eenheidsworst zit Heerlen niet te wachten

"Als mensen over 50 jaar naar de gebouwen in het Schinkelkwadrant kijken, wil ik dat ze zeggen dat ze typisch zijn voor de architectuur van die tijd."

Dit zegt Miriam Jongen in de 6e aflevering over de serie artikelen die het oude en nieuwe erfgoed in Heerlen belicht. Maar zit Heerlen daar ook op te wachten?

Vorige maand publiceerde haar vastgoedbedrijf VOC op promenadepark.nl al de eerste impressies van de bouwplannen voor Schinkel Zuid. Eerder was al gecommuniceerd dat de plannen zouden passen binnen de ‘Heerlense School’. Uit deze impressies blijkt dat door het toevoegen van enkele verwijzingen naar andere gebouwen in Heerlen een poging is gedaan om daaraan invulling te geven. Maar het geven van invulling aan de Heerlense School is daarmee juist níet geslaagd.

Doelstelling van De Heerlense School is het vergroten van de kwaliteit van de bebouwde omgeving. Heerlen heeft een behoorlijke reputatie op het gebied van vooruitstrevende architectuur en de Heerlense School moet ervoor zorgen dat die positie ook in de toekomst behouden blijft. Daarom dwingt De Heerlense School af dat elke nieuwbouw en/of verbouwing zich laat inspireren door de mensen, architectuur en gebouwen die zich daar ooit bevonden.

Als ik naar de impressies voor het Promenadepark kijk, concludeer ik dat dit niet is gebeurd. De Promenade was ooit een winkelstraat van grote allure, één van de modernste van Nederland. Voordat de Promenade werd gerealiseerd bevonden zich aan de Geerstraat ooit fraaie herenhuizen. Dit, en andere gebouwen in de omgeving, zoals het theater en de flats ernaast, geven in de directe omgeving meer dan voldoende context om een nieuw ontwerp op te inspireren. Maar in het ontwerp voor Schinkel Zuid zie ik noch moderne allure, noch de allure van stadse herenhuizen of een aansluiting op de bebouwing rondom het Van Grunsvenplein. Slechts een aantal elementen verwijzen naar een aantal (willekeurige?) andere Heerlense gebouwen. Daarmee is het ontwerp voor Schinkel Zuid totaal niet geïnspireerd op hetgeen zich daar, of in de omgeving, ooit bevond. Dit ontwerp zou net zo goed gebouwd kunnen worden op nieuwbouwlocaties in Almere, Leidsche Rijn of Houten. Sterker nog, het is inderdaad de vinex architectuur die typisch is voor deze tijd. Precies wat Jongen ambieert maar waar we in Heerlen niet op zitten te wachten. En dat is dan ook wat De Heerlense School moet voorkomen.

Heerlense School en Historiserend Bouwen geen synoniemen

Daarnaast beweert Jongen in het artikel in De Limburger dat De Heerlense School synoniem is voor Historiserend Bouwen. Dat is niet waar, de Heerlense School geeft juist heel bewust veel meer ruimte dan alleen Historiserend Bouwen. Nieuwe gebouwen die in Heerlen zijn of worden gerealiseerd, zoals het Maankwartier, het stadskantoor en de in aanbouw zijnde woningen bij Sporthuis Diana, zijn wel heel duidelijk geïnspireerd op hun omgeving zoals de Heerlense School voorschrijft, maar zeker niet ontworpen volgens de principes van Historiserend Bouwen.

Het Maankwartier put onder andere inspiratie uit carréboerderijen en de industriële gebouwen van de ON mijn, het stadskantoor is geïnspireerd op het naastgelegen gemeentehuis en de woningen bij Sporthuis Diana zijn geïnspireerd op de voormalige muziekschool en de Schelmentoren. Door deze ontwerpen, zelfs binnen Heerlen, te verplaatsen, verliezen ze hun context. Dát is voldoen aan de voorwaarden die zijn gesteld binnen De Heerlense School. Bij het Promenadepark zie ik deze contextuele inspiratie (nog) niet.

Daarom roep ik op om de ontwerpers terug te sturen naar de tekentafel, zodat er op Schinkel Zuid voor minimaal de komende 30 jaar wél iets komt dat van waarde is voor Heerlen. En niet iets dat typisch is voor de architectuur van deze tijd en net zo goed in Leidsche Rijn had kunnen staan. Op eenheidsworst zitten we in Heerlen namelijk niet te wachten.

[rikmertens]

Wat ik veranderde aan het business model van de aluminiumindustrie

Voor de banken- en kredietcrisis in 2008 draaiden de machines in de aluminiumindustrie overuren. Klanten stonden in de rij voor de deur. Maar dat betekende niet dat alle bedrijven winst genereerden. Aluminium profielen waren een commodityproduct en verbruikers wisten de marges flink te drukken door het spel slim te spelen.

De crisis trok een nog dieper spoor door de industrie. Machines kwamen stil te staan. De rij klanten voor de deur droogde in hoog tempo op. Verliezen werden nog groter. Om bedrijven te behouden móesten nieuwe toepassingen worden gevonden. Liefst met betere marges dan voorheen. Het liet de industrie inzien dat het anders moest. En om dat te bereiken ging de traditionele aluminiumindustrie maar eens aan marketing doen. 

Als marketeer realiseerde ik mij al snel dat het traditionele bedrijfsmodel op de schop moest. Het bedrijfsmodel waarin het vooral draaide om capaciteiten van machines die producenten in fabriekshallen hadden staan. Iedere machine met net een andere persdruk, maximaal mogelijke afmeting en minimaal benodigd gewicht per meter. Dit waren de termen waarover in verkoopgesprekken werd gesproken. En de prijs natuurlijk. Er werd héél veel over de prijs gesproken.

Mensen centraal

Om de aluminiumindustrie weer gezond te maken, stelde ik dat mensen centraal moesten komen te staan. Vooral de technische mensen met kennis van het materiaal en productietechnieken. Kennis die zich in ruime mate in het bedrijf bevond en waarnaar veel vraag is in de markt. De mensen die bij de klant aan tafel een gesprek kunnen voeren om tot een optimaal ontwerp te komen voor toepassing, materiaal en productietechniek. Pas dan ontstaat er meerwaarde voor alle partijen aan tafel.

En dat is precies wat we hebben gedaan. Engineers die voorheen prijzen plakten op een productontwerp dat een klant met beperkte kennis van materiaal en productietechniek toch had weten te maken, kregen een plek aan tafel bij de klant. Hier zagen deze engineers dat hun kennis werd gewaardeerd en dat ze klanten konden verbazen met alternatieven die niet alleen kosten verlagen maar ook nog eens positief bijdragen aan de eindtoepassing: Mooier, lichter, beter, eenvoudiger te assembleren en meer van dat. 

En prijs? Dat werd een (bijna) vanzelfsprekend onderdeel van het aanbod.

[rikmertens]

Inkomensverschillen bij dertigers uit Schaesberg

Afgelopen week stond dit artikel over inkomensverschillen bij dertigers uit Schaesberg in De Volkskrant. Mijn generatie én ook nog eens de plek waar ik ben opgegroeid dus! In het artikel wordt dan wel specifiek verwezen naar de wijk ‘t Eikske, een wijk die in de jaren 80 uit de grond werd gestampt op de plek waar voorheen de Oranje Nassau II mijn stond, ik groeide op in de jaren 70 wijk ‘Achter de Winkel’ die daar net naast ligt. 

Maar goed, het gaat dus over inkomensverschillen. Onderzoek heeft uitgewezen dat als je in onder andere Landgraaf, Heerlen of Kerkrade bent geboren tussen 1982 en 1987, je huidige inkomen sterk afhankelijk is van het inkomen van het gezin waarin je bent geboren. Om hiervoor verklaringen te zoeken, wordt ingezoomd op Schaesberg. Een basisschooldirecteur, socioloog en welzijnswerken komen met de twee verklaringen die altijd worden genoemd als het over dit soort kwesties gaat:

Kinderen uit arme gezinnen kregen een lager schooladvies dan kinderen uit rijke gezinnen.

In arme gezinnen werden kinderen minder gemotiveerd om te gaan studeren. 

De verklaringen die we in deze regio al langer kennen dus. Maar als ‘ervaringsdeskundige’ op dit vlak, ontbreekt er voor mij 1 belangrijke factor: De straat. 

De straat had meer invloed

Onze generatie was namelijk de generatie die net het laatste staartje meekreeg van de door Vietnam veteranen van de Afcent ontketende drugsproblematiek, die de Mijnstreek na het sluiten van de mijnen overspoelde. Hierdoor ontstonden er in Schaesberg op straat 2 soorten hanggroepen: Bij de ene groep hoorde je erbij als je naar een betere (Havo en hoger) middelbare school ging, en bij de andere groep hoorde je erbij als je streetwise was. En streetwise werd in onze regio dus al snel drugsgerelateerd. 

De kant die jouw hanggroep op ging, was vooral afhankelijk van de alpha persoon in de groep, of het voorbeeld dat de generatie voor jou gaf. Voorbeeld deed namelijk volgen; zowel goed als slecht en van voorgangers en alpha’s. Het is natuurlijk evident dat het voorbeeld in een rijkere straat anders was dan het voorbeeld in een armere straat. En de groepen die het verkeerde pad kozen, begonnen doordat ze in aanraking kwamen met drugs niet met een kleine achterstand aan hun werkzame leven, maar kregen gelijk een joekel van achterstand mee. En voilà, daar heb je het grote verschil in inkomen tussen de dertigers van nu. 

Zo kon het dus gebeuren dat 5 jongens uit gezinnen met middeninkomens uit één straat allemaal minimaal een hbo opleiding afrondden (en bij de 6e die iets meer op de rand balanceerde kwam dat later ook nog goed) en in de straten ernaast, met een vergelijkbare populatie, het resultaat heel anders was. 

Misschien was de straat wel een belangrijkere factor dan het schooladvies en motiverende ouders... 

[rikmertens]

Grootstedelijke waanzin in het dorp Schaesberg

In de Limburger stond vandaag dit fraaie artikel over de wijk waar ik opgroeide. Achter De Winkel wordt hierin ‘een lesje voor Landgraaf’ genoemd :-) 

Destijds realiseerde ik het mij niet zo, maar nu ik de historie beter ken moet het natuurlijk heel vreemd zijn geweest die grootstedelijke hoogbouwflats in een dorp als Schaesberg...

[rikmertens]

Alternatieven voor TK-Maxx

Gisteren kondigde Hart Leers op Facebook de mogelijke sluiting van de TK Maxx in Heerlen aan. Oorzaak hiervan zou zijn dat de gemeente niet zou meewerken aan een betere zichtbaarheid van het TK-Maxx pand door de bomen voor het pand niet te kappen of snoeien en de vergunning van de eveneens in het zicht staande Smulbar te verlengen. Want als het TK-Maxx pand beter zichtbaar is, zullen de omzetcijfers door het dak schieten is de redenatie!

Blijkbaar leven ze bij TK-Maxx, verhuurder Metroprop en Hart Leers nog in het tijdperk dat een zichtlocatie een significant verschil in omzet maakt. Maar de tijd dat mensen doelloos door de winkelstraten slenteren wanhopig op zoek naar plekken om hun geld uit te geven aan dingen die ze dringend of iets minder dringend tot totaal niet nodig hebben, is toch echt wel voorbij. Zeker in Heerlen. Het aantal passanten in de Heerlense winkelstraten is de laatste jaren immers flink gedaald. Er zijn heel wat andere mogelijkheden voor ontspanning bijgekomen de laatste jaren en de funshoppers die er zijn, kiezen niet meer voor Heerlen als jachtgebied.

Toch zijn funshoppers wel de doelgroep van TK-Maxx. Gericht shoppen is door het snel wisselende assortiment namelijk nogal lastig. Je hebt geen idee wat je gaat aantreffen als je naar binnen gaat, laat staan waar je daarna mee naar buiten komt. Zo’n concept kan in Heerlen alleen functioneren als een lagere omzet gecompenseerd wordt door lagere vaste lasten of voldoende grote marges om de vaste kosten te dekken en zo een mooi bedrijfsresultaat te genereren. Blijkbaar slaagt TK-Maxx daar niet in en moet een beter zichtbare gevel meer klanten naar binnen trekken om de omzet verhogen.

Natuurlijk gaat dat ook met een beter zichtbare gevel niet gebeuren. De mensen die in Heerlen winkelen, winkelen gericht en weten TK-Maxx heus wel te vinden tijdens hun ronde door het centrum. We kunnen er dus van uitgaan dat TK-Maxx vroeg of laat vertrekt. Maar welke mogelijkheden zijn er dan nog voor dit pand?

  Optie 1. Slopen, net al de Plu Eerst even een stukje historie. Dit pand is in de jaren 1920 gebouwd als eerste vestiging van V&D in Heerlen. In 1958 ging V&D naar het nieuwe Raadhuisplein, het is mij onduidelijk of de V&D aan de Bongerd toen sloot of dat dit pas gebeurde toen V&D in de jaren 1970 verhuisde naar het hoekpand van de Promenade. Het pand aan de Bongerd werd in ieder geval omgebouwd tot winkelcentrum ‘De Bongerd’. Er kwam een donkere passage tussen Bongerd en Geleenstraat waaraan meerdere kleinere winkeltjes gevestigd waren. Ook zat op de bovenste verdieping lange tijd een Mexicaans restaurant. Toen de meeste winkeltjes weer waren gesloten kwam na lange tijd leegstand en een flinke verbouwing de vestiging van TK-Maxx.

Over het algemeen is mijn mening over de toekomst van (voormalige) winkelcentra in Heerlen vrij simpel. Of het nu De Plu, De Klomp, ‘t Loon of het Corio betreft: Slopen die handel. Maar De Bongerd is daarop een uitzondering. Naast het Glaspaleis en tegenover de jaren ‘70 panden op de Bongerd vormt dit pand een typisch Heerlens contrast dat behouden moet blijven. Daarnaast is het een fraai exemplaar van één van de eerste (zoniet het eerste) warenhuizen in Heerlen en het enige in traditionele baksteen. Ook biedt het pand gezien de locatie nog voldoende ontwikkelingsmogelijkheden.

2. Een ander grootwinkelbedrijf als huurder Een andere optie is het opnieuw verhuren aan een ander grootwinkelbedrijf. De vraag is hoe lang dit goed gaat. Veel grootwinkelbedrijven hebben het moeilijk en vechten tegen een faillissement. De meesten lijken ook niet in de rij te staan voor een vestiging in Heerlen, getuige de grote inzet van Metroprop om TK-Maxx te behouden.

Eén grootwinkelbedrijf is wel interessant voor De Bongerd: C&A uit ‘t Loon halen en naar het echte centrum brengen. Daarmee wordt het winkelgebied definitief verkleind,  hetgeen mogelijkheden biedt voor een steeds groter wordende wens van veel Heerlenaren: Een andere invulling voor het gebied van ‘t Loon.

3. Een geheel andere invulling Mijn favoriete optie is een geheel andere invulling van ‘Winkelcentrum De Bongerd’. Winkels die het goed doen in Heerlen zijn de wat kleinere winkelconcepten die geen onderdeel zijn van een grote keten. Zeg maar de Streetwise concepten. De Bongerd biedt mogelijkheden om elkaar versterkende concepten te bundelen tot een gethematiseerde ‘shopping beleving’ op het gebied van mode, food, interieur, design of een andere creatieve groep ondernemers die door de krachten te bundelen de Heerlense lente samen verder kunnen inkleuren en zo hun stempel op de stad drukken. Waarom kan bijvoorbeeld het foodcourt dat in Schinkel Zuid komt, niet in de Bongerd worden gevestigd?

[rikmertens]

Brunssum toont voorbeeld van de Heerlense School

Heerlen heeft een rijke architectuurhistorie, die het behouden waard is en waar in de toekomst verder op kan worden gebouwd. Michel Huisman en Francine Houben tonen dit aan met respectievelijk het Maankwartier en het nieuwe Heerlense stadskantoor. Om Heerlen te behouden van architecturale middelmatigheid, schreef ik met een aantal anderen het inmiddels aangenomen raadsvoorstel ‘De Heerlense School’. 

Eén van de onderdelen hierin is dat het verleden onderdeel moet zijn van de toekomst. In Brunssum hebben ze in ieder geval alvast begrepen op welke manier dit kan en ook hier lijdt dit tot een bijzonder resultaat! In dit nieuw te bouwen appartementencomplex is een fraaie en duidelijke verwijzing opgenomen naar de mijnschacht van de voormalige Emmamijn! 

[rikmertens]

Mijn favoriete karakteristieke Heerlense panden

Naar aanleiding van het boek 153 karakteristieke panden in Heerlen, vroeg De Limburger mij naar mijn mening over panden die karakteristiek zijn voor Heerlen. 

Ik koos niet voor de mooiste panden, maar wel voor de plekken in Heerlen die een verhaal vertellen. Daarbij mogen de kruising Willemstraat / Kloosterkensweg / Sittarderweg / Meezenbroekerweg, de stationstunnel en de lelijkste McDonalds van Nederland natuurlijk niet ontbreken! Natuurlijk vroeg ik ook wat aandacht voor de Promenade, maar dat stukje heeft het artikel helaas niet gehaald...

[rikmertens]

Een arbitraire lijst karakteristieke panden

De rommelige Heerlense architectuur, met de juiste mensen kun je er uren over discussiëren. Mooi of lelijk, waardeloos of waardevol, karakteristiek of betekenisloos, iedereen kijkt er anders tegenaan. Recent benoemde wethouder Clemens het als zodanig nauwelijks gebruikte sportpark Kaldeborn nog tot gemeentelijk monument. Meer benoemingen zullen spoedig volgen, was zijn belofte. Een voorzet daarvoor levert degroep vrijwilligers van de Open Monumentendag Heerlen door 153 karakteristieke Heerlense panden, die geen rijks- of gemeentelijk monument zijn, te bundelden in een boek. Of ja, 152 panden en 1 brandkraan om precies te zijn. Want natuurlijk is zo'n lijst discutabel. 

Naast rijks- en gemeentelijke monumenten heeft Heerlen ook een aantal 'beschermde stadsgezichten'. Hiervan staat de Maria Christinawijk wel in de lijst met karakteristiek panden maar bijvoorbeeld het Eikenderveld en Beersdal niet. Hoe is die keuze tot stand gekomen? Dan staan er in deze lijst een aantal architectonisch interessante panden, maar waarvan de verdere waarde zeer discutabel is. De kopgebouwen op de Promenade zijn hiervan het beste voorbeeld, maar ook de ontwerpen van Bisscheroux, inclusief het voormalige 'toetergebouw' waarvan de gevel in 1985 onherkenbaar is vervangen door architectonische middelmatigheid (wat op zichzelf dan weer wél karakteristiek voor Heerlen is) en waar de dominante staalconstructie alleen nog zichtbaar is aan de achterzijde. Van deze gebouwen moet je je afvragen of ze waardevol genoeg zijn om te beschermen. Want dat is natuurlijk wel het doel van het opstellen van een lijst zoals deze. 

Dan zijn er natuurlijk ook panden die eigenlijk op de lijst hadden gemóeten, maar nu ontbreken. Want als de huidige ABN AMRO Bank aan het einde van de Promenade op de lijst mag, dan moeten de warenhuizen aan het begin van de Promenade er zeker ook op. Wellicht architectonisch minder interessant, maar tegenover en samen met het Glaspaleis vormen dit wel fraaie voorbeelden van de ontwikkeling van het fenomeen warenhuis. Waar het Glaspaleis een transparant en naar buiten gericht warenhuis was, zijn deze warenhuizen fraaie voorbeelden van de gesloten en naar binnen gerichte latere warenhuizen. Van mij mag overigens de gehele Promenade met haar luifels in Lijnbaan stijl op de lijst, als toonbeeld van de Heerlense na-oorlogse voorspoed. Ook opvallend afwezig zijn de gevels van de Rivoli en de Maxim. Waar ter wereld zie je in een paar meter naast elkaar de ontwikkeling van bioscoopgevels van de jaren 30 tot de jaren 80? Architectonisch interessant én typisch Heerlen, dat verdient absoluut een nominatie voor zo'n lijst. Een ander pand dat een nominatie verdient is de huidige McDonald's. Niet omdat het zo fraai is, maar wel vanwege de ruwe stijlovergang midden in de gevelwand van een plein. Ook dat is architectonisch interessant en ook weer typisch Heerlen. 

Tot slot nog twee plekken die architectonisch wellicht niet interessant zijn, maar zeker karakteristiek zijn voor Heerlen: Kempkensweg 1, ofwel de voormalige Shangri-La. De plek waar de harddrugs Heerlen binnen kwam en een moeilijke periode voor Heerlen nog veel moeilijker werd. Aansluitend daarop verdient ook het deel van de stationstunnel dat er nog steeds is, maar verborgen ligt onder het Maankwartier, absoluut een plek in iedere lijst van karakteristieke Heerlense bouwwerken. Het is immers niet alleen de architectuur die een bouwwerk karakteristiek maakt. 

Over het Maankwartier gesproken, ook dat staat niet op de lijst van 153 panden. Van alle plekken in Heerlen is dat toch wel een heel karakteristieke plek, zeker ook architectonisch. Hoe kun je daar overheen kijken? Ik vind dat echt onbegrijpelijk.

Zo zijn er vast nog heel wat andere bouwwerken die karakteristiek zijn voor Heerlen en een plek op een lijst als deze hadden moeten krijgen. Laten we daarom deze lijst dan ook zien als een volgende stap in de discussie, en niet als een definitief gegeven. 

[rikmertens]

De commune

Hoewel mijn ouders allebei van Heerlen waren, kozen ze voor Schaesberg toen de heroïne via de Afcent Heerlen in haar greep kreeg. Het werd een gezinshuis in een typisch jaren '70 bloemkoolwijkje met woonerven waar huizen als communes rondom een zandbak en een grasveld waren gebouwd. Maar achter de huizen torende het gevaar boven de commune uit. Tien woningen op een rij, tien verdiepingen hoog. En aan de Heerlense kant van het boevenbosje (Kisselsbos) nog meer van hetzelfde kwaad.   

Van het Heerlense De Weverziekenhuis werd ik naar de commune gebracht. Het huis was versierd, een houten bord in de vorm van een ooievaar in de voortuin, je kent het wel. De 24 maanden voor mijn komst waren in de commune al 5 jongetjes geboren. Een maand na mij volgde er nog één. Met z'n zevenen speelde de Sjeetergang in de zandbak en voetbalden we op het gras. We hielden wedstrijden wie de ronde om het grasveld het snelste kon afleggen op alle mogelijke manieren: Kruipend, rennend, met driewielers, steps, skelters, bmx’en en mtb’s. Maar hoe vriendelijk de commune van binnen ook was, het gevaar was nooit ver weg. Als iemand tijdens het voetballen de bal de struiken in schoot, was het altijd goed uitkijken als je de bal pakte. Hetzelfde bij verstoppertje. Voordat je ging zitten altijd eerst goed kijken of er geen spuit lag. Want van spuiten werd je ziek.

Dat overal een spuit kon liggen was normaal. Zo was het overal, dus ook hier bij ons in de commune. Veel later leerde ik pas dat dit helemaal niet zo normaal is. Dat het gevaar uit de flats achter de commune kwam. En van de andere kant van het Kisselsbos, waar ook zulke flats stonden. Daar, in de goedkoopste woningen van de Oostelijke Mijnstreek, woonden de Heinies. De verslaafden. Er woonden zelfs dakloze Heinies in het bos. Daarom was het voor ons ook strikt verboden om daar te komen. Want daar lagen pas echt veel spuiten. En van spuiten werd je ziek.

Zo was de rest van de wereld buiten onze commune. Overal Heinies. Overal spuiten. Ieder voorjaar was er in Landgraaf zelfs een festival waar heel veel Heinies uit de rest van Nederland, Duitsland en België naar toe kwamen. Wist ik veel. 

Waar de Sjeetergang opgroeide tot de lafste bende van de Mijnstreek, was de wereld buiten de commune hard. Daar moest je vechten om te overleven. Ik zag dat bij de voetbal. Er was een seizoen waarin al onze wedstrijden eindigden in een vechtpartij. Behalve Vinkenslag uit. Daar vonden we 0-1 winnen al gevaarlijk genoeg. Een tweede goal durfden we niet eens te maken, laat staan vechten. Ik zag teamgenoten die verleidingen niet konden weerstaan. En daarnaast nog veel meer anderen. De zwakken. De meelopers. Er waren daar veel van buiten de commune. Laatst zag ik een teamgenoot van de voetbal terug op Facebook. Hij stond te dansen bij Minli. Al snel verscheen zijn profielfoto, waarop hij zijn dochtertje op de arm heeft, in de Sjeetergang whattsapp groep. Arm kind. 

Zoals veel jongeren trok ook de Sjeetergang weg uit de Oostelijke Mijnstreek. De eersten om te studeren, de anderen volgden daarna ook, waaronder ik. Alleen losers bleven achter. Pas toen ik weg was zag ik dat de rest van Nederland anders was. Dat de Oostelijke Mijnstreek wel op het Amsterdam leek dat je van tv kende, maar dat de rest van Nederland niet lijkt op Amsterdam en de Oostelijke Mijnstreek. Dat heel Nederland niet bestaat uit heroïne Heinies die leven in afgeleefde galerijflats. Ik moest mijn beeld van de maatschappij drastisch bijstellen. 

Ik zag dat die Mijnstreek zonder mijnen waar ik opgegroeid was, mij had gevormd. Een plek waar school altijd heel belangrijk was, want zonder opleiding geen inkomen en geen toekomst. Een plek waar je altijd je eigen weg moest kiezen en waar je zag dat het goed is om verleidingen van het leven te weerstaan. Waar het leven je leerde dat je je toekomst in eigen handen hebt. Dat je eerst moet denken en dan pas moet doen. Dat je moet vechten om dingen voor elkaar te krijgen en je niet moet laten afleiden. Dat is wat de Mijnstreek mij heeft meegegeven. Ik weet niet of dat beter of slechter is dan iets anders. Maar het is hoe ik met deze streek ben verbonden. 

Hoewel ik het mijzelf verboden had, keerde ik na 10 jaar toch weer terug naar Heerlen. Terug naar de omgeving waar ik de wetten en regels van het spel ken tot in mijn diepste vezels. Om nu een beetje ondeugend te spelen met diezelfde wetten en regels. Een klein steentje bijdragen aan een nieuwe mentaliteit. Want de tijd van de Oostelijke Mijnstreek waarin ik opgroeide ligt ondertussen ruim achter ons. Ik betrap mezelf er ook steeds vaker dat ik het hier Parkstad noem.

[rikmertens]

De vastgoedbaas en de politicus

Het duurde niet lang voordat de foute vastgoedbaas tegen zijn gesprekspartner uit de politiek in woede uitbarstte en de 3e aflevering van deze Heerlense online talkshow degradeerde tot één van de betere afleveringen van de Jerry Springer Show. Vanwege de coronamaatregelen waren Jerry en de beveiliger in deze Heerlense variant overigens gereduceerd tot dezelfde persoon, wat bij mij als kijker af en toe tot wat verwarring leidde. 

De politicus liet het getier van de vastgoedbaas ogenschijnlijk gelaten over zich heen komen, wetende dat het niet de woorden zijn die bij het publiek blijven hangen, maar de beelden. En dat er nog wel wat gelegenheden zullen komen om deze beelden uit het archief op te duikelen.

Terwijl ik naar het scherm keek schudde ik mijn hoofd. Wat moet deze stad worden met deze mannen? Tot ik mijn gedachten in een breder perspectief plaatste en alleen nog maar kon glimlachen. Het zijn niet deze mannen op dit podium die deze stad maken. De mensen die de stad maken, dat zijn wij!

Wij, degenen die bezit nemen van de bankjes in de fraai bloeiende parkjes van het Maankwartier.

De vader die zijn kind voor het grote raam in de stationshal zet.

Iedereen die een ijsje eet op één van de bankjes achter de marktkramen op de Promenade. 

Het stel dat na het hardlopen fruit koopt op de markt.

De stadstuinierders die nieuwe planten zaaien. 

De kunstenaar die aan zijn nieuwe project begint.

De streetart hunter die het laatste werk van Yasja fotografeert.

En al die anderen. Díe maken de stad. 

[rikmertens]

Leuk zo’n trappentoren, maar het Mijnmuseum pakt ‘Het verhaal van Heerlen’ nog veel groter aan!

Het gaat nu hard met het Verhaal van Heerlen! Vandaag kondigde de Gemeente Heerlen aan dat ‘Het Verhaal van Heerlen’ niet alleen verteld gaat worden in de nieuwe ‘experience’ van Visit Zuid Limburg, maar ook in het nieuwe Mijnmuseum!

Hiervoor gaat het Mijnmuseum verhuizen naar het Peutz-pand waar ooit warenhuis Kneepkens was gevestigd, in de Dr. Poelsstraat. ‘Zo’n trappentoren is leuk, maar wij gaan het wat groter aanpakken!’ moeten ze bij het Mijnmuseum hebben gedacht! En terecht!

Op de nieuwe locatie zal op vier verdiepingen aan de hand van vier kleuren worden verteld over vier tijdlijnen uit het verleden van Heerlen: De zwarte verdieping over het ondergrondse verleden, de gouden verdieping over de bovengrondse welvaart, de grijze verdieping over de periode na de mijnsluitingen en de groene verdieping vertelt over de transformatie van ‘zwart naar groen’. 

Ik moet ze gelijk geven daar bij het Mijnmuseum. Zo’n trappentoren is leuk, maar ook erg beperkt om ‘Het Verhaal van Heerlen’ te vertellen. Daar heb je minimaal een heel gebouw voor nodig. Gelukkig zijn er zelfs in Heerlen nog mensen die nog groter durven denken dan ik!

Helaas duurt het allemaal nog even, maar ik kan niet wachten tot ik dit nieuwe museum kan bezoeken!

Foto: Rijckheid

[rikmertens]

Reactie op ‘Trots’

In zijn reactie ‘Trots’ op het artikel ‘Heerlen door de tijden heen’ in De Limburger van 11 december betoogt de heer Van Mastrigt dat het beter is om de Heerlense sloopperiode te begraven. Door dat te doen zou opnieuw een generatie uit de Heerlense geschiedenis worden gewist en wederom dezelfde fout worden gemaakt die Heerlen in het verleden al eens eerder heeft gemaakt. Wellicht is de term sloopperiode niet geheel de juiste, deze staat ook nog ter discussie. Maar laten we nu eindelijk eens de gehele geschiedenis van Heerlen waarderen. Zonder diep uitgesleten dalen zijn bergen immers een stuk minder hoog. Het zijn de dalen die pieken indrukwekkend maken. De sloopperiode, of 'rauwe periode' zoals ik prefereer, is nodig om het gehele verhaal van de stad te vertellen. Al is het maar om een voorbeeld te stellen hoe niet moet worden omgegaan met lokale historie. Of om de omliggende pieken in het juiste perspectief te zetten. De rauwe periode is nodig om het socialistische postmodernisme van de ‘nieuwe tijd' ofwel 'culturele lente' op de juiste manier te kunnen waarderen. Rik Mertens (1982), Heerlen

[rikmertens]

Mijn Rauwe Landmark wordt werkelijkheid!

Toen ik het schreef vond ik het zelf ook een idioot idee. Het ombouwen van een trappentoren van een te slopen kantoor- en winkelcentrum naar een toeristische attractie waarin ‘Het Verhaal van Heerlen’ werd verteld. Ik deed dit maffe voorstel in maart 2018 in mijn column ‘Een rauwe landmark’ op de site ‘Ik ben in Heerlen, Wat Nu?!’. Het werd maar eens tijd dat Heerlen haar verleden ging accepteren, waarderen en uitdragen, vond ik toen.

Inmiddels is de betreffende trappentoren van De Plu gesloopt. Maar het idee van ‘Het Verhaal van Heerlen’ leeft nog steeds voort. Zo stonden deze woorden na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 letterlijk in het akkoord van de nieuwe Heerlense coalitie. Om dat college tot iets meer daadkracht te manen, diende ik begin dit jaar in samenwerking met de Heerlense SP, in Heerlen de grootste partij, en een aantal andere Heerlenaren een raadsinitiatief in waarin we ‘Het Verhaal van Heerlen’ alvast iets verder uitwerkten. Ondertussen beperkten we in dit initiatief ook nog even de invloed van projectontwikkelaars op de openbare ruimte. Het initiatief werd met een grote meerderheid door de raad aangenomen.

Heerlen Parkstad Experience

Maar daar bleef het niet bij. Nu is er namelijk wel heel mooi nieuws voor ‘Het Verhaal van Heerlen’. De gemeente kondigde afgelopen week aan dat Visit Zuid Limburg (voorheen beter bekend als de VVV) mijn ‘Rauwe Landmark’ tot werkelijkheid gaat maken! Weliswaar niet als ‘landmark’ op de plek van de Plu, maar op een veel mooiere en betere locatie; in het fraaie Maankwartier, recht tegenover het treinstation!

Hiermee zetten gemeente Heerlen en Visit Zuid Limburg eindelijk de eerste stappen om van Heerlen, naast Valkenburg (en het omliggende Heuvelland) en Maastricht, de derde toeristische hotspot van Zuid Limburg te maken! Heerlen als toeristische hotspot klinkt misschien een beetje gek, maar dat is het helemaal niet. Heerlen is wellicht niet de fraaiste stad, maar zeker wel één van de interessantste. En daarmee heeft Heerlen de bezoeker van Zuid Limburg zeker wat te bieden. Erg veel te bieden zelfs!

In Heerlen zullen mensen met interesse in de Romeinse tijd, industrieel erfgoed (mijnbouw), architectuur (Modernisme en daarnaast nog vele andere vormen) en verschillende vormen van Streetart hun hart ophalen. Maar het interessantste dat Heerlen wellicht te bieden heeft is te laten zien wat er gebeurt als één van de rijkste steden in korte tijd verandert in dé drugshoofdstad en armste stad van Nederland. En hoe we met z’n allen op creatieve wijze weer opkrabbelen uit dat dal.

Kortom, kom deze zomer zeker naar Heerlen om je te verdiepen in ‘Het Verhaal van Heerlen’ als de ‘Experience Heerlen Parkstad’ van Visit Zuid Limburg in het Maankwartier open is!

En die trappentoren terugbouwen kan altijd nog.

[rikmertens]

Van geluk spreken: Een feelgood audiotour door Eikenderveld

Vorig jaar stond op het Cultura Nova festivalterrein een opvallende Pipowagen. In en rondom deze tot ‘Kopsalon’ omgebouwde wagen kon je luisteren naar mooie geluksverhalen uit de Heerlense wijk Eikenderveld. Dit jaar is de Kopsalon terug, maar de wagen staat nu niet meer op het festivalterrein. Het is dit jaar namelijk de bedoeling dat Cultura Nova naar het Eikenderveld komt. Daarom staat de Kopsalonwagen deze keer in de Hertogstraat in het Eikenderveld. Bij de wagen starten tijdens Cultura Nova dagelijks meerdere feelgood audiowandelingen door de wijk, waarin diverse wijkbewoners op verschillende plekken in de wijk via een koptelefoon van geluk spreken door een verhaal met je delen. Deze feelgood-audiotour kon ik, sinds 2015 ook inwoner van Eikenderveld, afgelopen dinsdag samen met de andere ‘tourguides’ uit mijn wijk alvast uitproberen!  

En wat vond ik van deze audiowandeling? Lees de hele recensie op ‘Ik ben in Heerlen, wat nu?!’.

[rikmertens]

Station Heerlen

Na een lange dag in de collegebanken gaan de deuren van de trein open. De herkenbare geur van thuis komt al op me af. Met de massa loop ik mee de trappen af naar de tunnel waar klassieke muziek uit speakers mij maant door te lopen. Ik duik nog iets dieper in mijn jas, mijn blik strak op de grond gericht om oogcontacten te vermijden.

Aan het einde van de tunnel loop ik de trappen op en slalom naar een plekje op het bankje in het winderige hokje op het busperron. Het is behoorlijk fris als ik wacht op het moment dat de bus links van mij eindelijk in beweging komt. Af en toe kijk ik naar het gescharrel bovenaan de trap onder het afdak van de Hoppenhof rechts van mij. Ik bevestig aan mezelf dat ik liever hier op het koude busperron wacht dan onder het afdak daar tussen de Heini’s.

Zittend op het bankje sluit ik mijn ogen en droom over een aangenamere plek. Een plek waar je liever arriveert dan vertrekt. Een plek die een warm gevoel geeft en een aangename beschutting tegen slecht weer. Grote ruimtes met veel licht en zachte kussens op stoelen. Ergens waar je de behoefte krijgt om contact te maken met anderen in plaats van het contact te vermijden. Geen ongewenste tussenstop maar een huiskamer waar je thuis wil komen. Een plek waar meer leven is dan het gescharrel van wat halfdoden.

Vandaag deed ik mijn ogen weer open.

Soms, heel soms, komen dromen uit.

Deze column schreef ik op de dag dat station Maankwartier in gebruik werd genomen voor iedereen in Heerlen die zo dapper was om dromen waar te maken. Hij was het eerst te lezen op ‘Ik ben in Heerlen, wat nu?!’.

[rikmertens]

Pop in het park

Het groen in Heerlen blijft toch onderwerp van discussie. Volgens de één is er te weinig, een ander zegt dat het er wel is maar dat we het te weinig gebruiken en als het dan eens wordt gebruikt, is het ook weer niet goed. Dit laatste bleek deze maand bij het nieuwe festivalletje Daddy Cool in het Aambos. Een festival tijdens het broedseizoen in een natuurgebied zoals het Aambos, dat kan toch echt niet volgens de Heerlense afdeling van de Partij voor de Dieren. Gezien de aanwezigheid van deze partij in de gemeenteraad werden door de organisatie al wat voorzorgsmaatregelen ingebouwd; Een onafhankelijk extern bureau bestudeerde wat het gevolg van dit festival zou zijn voor broedende dieren in het Aambos.

Wellicht moet je die zin nog eens lezen. Om een klein festival te organiseren in een stadspark moet er dus een duur externe bureau worden ingehuurd om een analyse te maken van de broedende dieren in de omgeving. Als je je afvraagt waarom het zo moeilijk is om in Heerlen iets te organiseren of waarom er zoveel subsidie naar toe moet, dan heb je met deze zin wel een goede samenvatting. Het dure bureau vond geen broedende dieren in de omgeving en concludeerde dat het festival door kon gaan. 

Maar deze professionele conclusie was voor de dierenpartij, die de aanwezigheid van dieren op de Heerlense jaarmarkt ook al problematisch vond, niet goed genoeg.Volgens hun onprofessionele principiële mening zou het festival wél degelijk schadelijk zijn voor dieren in de omgeving. En ja hoor, nog voor het festival begon vonden ze al 3 dode pas geboren hertjes. Dat deze dieren in gevangenschap leven en daardoor niet de mogelijkheid hebben om hun natuurlijke instinkt te volgen en te vluchten, is blijkbaar opeens niet meer relevant. Minder belang hechten aan het feit dat dieren in gevangenschap leven om het plaatsvinden van een festival in een park te voorkomen, ik vind dat een opvallend standpunt voor een dierenpartij. Ook weet ik niet wat een gangbaar overlevingspercentage onder pas geboren herten in gevangenschap is, want ook daar zegt de Partij voor de Dieren niets over. Maar ik vermoed dat dat ook zonder festival ruimschoots lager ligt dan bij mensen.  

Niet alleen het Aambos wordt door deze partij tot de Heerlense natuurgebieden gerekend. Ook het Bekkerveld is volgens deze partij een natuurgebied. En als we de definitie zover oprekken, dan is Heerlen binnenkort nog een paar natuurgebieden rijker. 

Welke gebieden in Heerlen komen nog meer in aanmerking voor het stempel natuurgebied? Lees deze hele column op ‘Ik ben in Heerlen, wat nu?!’.

[rikmertens]

Park

‘Willen we in Heerlen meer groen, of missen we de stedelijkheid?’ Met deze stelling in Vlaams accent sloot Marlies van Kantoor Contour de hekkenwandeling waar we zojuist aan hadden deelgenomen af. Vanuit het kantoor liepen we een ronde door het park achter de flats aan de Apollolaan, de APG tuin en via het Burgemeester de Hesselleplein en het Tempsplein over het Pancratiusplein naar het Betaplein, waar we over een hek klommen naar Klein Vaticaan om achter het Savelbergklooster de wandeling te beëindigen.

Tijdens deze wandeling door de omgeving van het centrum hadden we veel groen gezien. Groen dat altijd is afgesloten met een hek, groen waar het hek soms open staat en groen waar het hek altijd open staat of groen dat niet eens is afgesloten met een hek. Maar wat we vooral niet zagen waren mensen, op de feestzitters en BMX’ers op het Pancratiusplein en een paar buurtbewoners die gezellig stonden te borrelen op het De Hesselleplein na.

Central Park In Klein Vaticaan dacht ik nog even na over de stelling van Marlies. De roep om een park in onze stad wordt steeds luider. Steeds meer mensen komen erachter dat in Central Park geen park komt, maar huizen. Zelf roep ik ook regelmatig dat ik ook graag een park in de stad zou willen zien. Iemand verdacht mij ervan dat ik dat alleen maar deed om een steen in het water te gooien en te zien hoe groot de golven zouden zijn. Bij deze beken ik op deze aantijging volledige schuld, want dat is precies mijn intentie. Door het matige verwachtingsmanagement van IBA en een park te beloven waar huizen worden gebouwd, is er ein-de-lijk een grote groep Heerlenaren die zich op een positieve manier bemoeit met de ontwikkelingen in de stad. Ik vind dat een heel goede ontwikkeling waar veel meer mee zou moeten gebeuren. In plaats van dat gemeente en IBA onverstoorbaar blijven steggelen over het concessiecontourenplan, mag daarnaast ook wel wat meer worden geluisterd naar de inwoners, vind ik.

En dat hoeft helemaal niet zo moeilijk te zijn.

Echt niet. Lees het maar op ‘Ik ben in Heerlen, wat nu?!’.