Boekreview: De Magische Vlucht
De Magische Vlucht: Nederlandse Volksverhalen uit de collectie van het Meertens Instituut - Theo Meder 2000, Bert Bakker, Amsterdam.
★★★★★ (5/5) Beter dan verwacht, en de verwachtingen waren al hoog.
Ik heb dit boek in Nijmegen tweedehands gescoord, al vorig jaar toen ik op vakantie in Nederland was. Maar ik heb hem pas afgelopen week helemaal uitgelezen, en ik ben heel prettig verrast. De Magische Vlucht is een hele complete blik op de corpus van Nederlandse volksverhalen. Het Meertens Instituut is een hele belangrijke volkskundige bron der Nederlandse literatuur en orale traditie, en Meder laat je met dit boek in één opslag een blik werpen op alle vormen van vertelling in Nederland.
Natuurlijk zijn er je sprookjes en traditionele sagen, waarvan Meder hele boeiende exemplaren kiest die ook heel goed bij elkaar passen en in elkaar overlopen, om een idee te geven van hoe bepaalde motieven veranderen of herhaald worden. Het commentaar die hij levert bij de sagen en sprookjes is heel informatief voor hoe kort het is, en lijkt me zeer leerzaam voor mensen die dit book als opstapje gebruiken naar moeilijkere of completere boeken hierover. Maar naast de traditionele vertellingen bestaat de andere helft (!) van het boek uit persoonlijke vertellingen en familieverhalen, moderne sagen (e.g. urban legends) en grappige vertellingen (e.g. moppen). Daarmee stelt dit boek zich apart van andere volkskundige boeken over Nederlandse verteltradities, die, volgens mij, minder aandacht besteden aan hoe de motieven en patronen uit de folklore zich ook herhalen in moderne vertellingen. Zijn commentaar hierop is heel verfrissend, boeiend en toegankelijk.
Dit boek komt uit het jaar 2000, maar zo komt het zeker niet over. De auteur is zeer vooruitdenkend en dit is ook mede waarom ik zo tevreden ben over dit boek. Hij benoemt en bekritiseert, zonder schande, de racistische, chauvinistische, en vrouwenhatende thema's die vaak voorkomen in moderne en antieke vertellingen. Hij schuwt dan ook niet weg van het blootleggen van zulke dingen, bijvoorbeeld wanneer hij toont dat moderne sagen over onsmakelijke praktijken in eettentjes dikwijls gaan over die van immigranten, voornamelijk Marokkanen. Hij laat kwalijke verhalen doorgaans weg, met maar enkele uitzonderingen die bedoeld zijn als voorbeeld en gewoon worden genoemd wat ze zijn: racistisch.
Al met al zeker een aanrader. Het is een rijke verzameling verhalen, waarvan de traditionele heel boeiend zijn met betrekking tot volksgeloof en magie, en de moderne inzicht geven in onze trekjes als volk, moderne overleveringen van oude lore aantonen, of gewoon lachwekkend zijn.