Diensten in het ziekenhuis
Op heel wat websites van ziekenhuizen in New Jersey is het thema kindermishandeling terug te vinden. Zo verduidelijken ziekenhuizen vaak dat ze binnen hun werking een dienst hebben die zich focust op het onderzoeken van mishandeling en de verdere behandeling ervan. (RWJ Barnabas Health) Als er geen gespecialiseerde artsen aanwezig zijn, wordt er steeds nauw samengewerkt met aangewezen artsen uit een nabij kinderziekenhuis om de gepaste zorg te verzekeren.
In de Vlaamse ziekenhuizen die wij spraken is dit niet het geval. Kindermishandeling wordt er niet als een apart stuk behandeld, maar probeert men mee op te nemen in de algemene pediatrische zorg van kinderen en/of in de samenwerking met centra voor kindermishandeling buiten het ziekenhuis.
Mandaat om kindermishandeling te melden.
In België is er geen officiële erkenning van beroepen die kindermishandeling verplicht moeten melden. Wel zijn er wettelijke bepalingen die ervoor zorgen dat professionelen aangemoedigd worden om hun beroepsgeheim te doorbreken en te mishandeling te melden door bijvoorbeeld het gegeven van schuldig verzuim.
In Amerika zijn bepaalde beroepen bij wet erkend als belangrijke beroepen die kindermishandeling moeten melden wanneer ze er in aanraking mee komen en worden zij ook beschouwd als professionelen die zich in het onderwerp moeten verdiepen. Leerkrachten, politie, medisch personeel en sociaal werkers hebben in alle staten meldplicht.
In New Jersey is de meldplicht niet enkel een verantwoordelijkheid van professionelen, maar van elke burger die woonachtig is in de staat. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen professionelen en niet-professionelen. Als iemand een vermoeden heeft van kindermishandeling is men bij de wet verplicht dit te melden via de hulplijn. Bij het nalaten hiervan kan men strafrechtelijk vervolgd worden.
Wat kan er in België verbeterd worden?
In België zijn de professionelen niet verplicht om kindermishandeling te melden aan de gerechtelijke diensten maar de uitwisseling van informatie tussen de verschillende actoren zijn wel erg belangrijk aangaande het welzijn van het kind. De uitdaging en aanpak van (vermoedelijke) kindermishandelingen is niet evident, want de communicatie en coördinatie tussen de professionelen spoedarts, verpleegkundige, sociale dienst en andere instanties zoals hulpverleners, politie, jeugdrechters loopt soms moeilijk. (FOD Volksgezondheid, 2016)
De consultatie bij een spoed arts duurt ongeveer 20 minuten. Dat is net voldoende om de kindermishandeling op de spoeddienst te verklaren. Maar er wordt te weinig gekeken naar de algemeen conditie van het kind. Er moet ook focus zijn voor minder zichtbare letsels (Dubowitz,1989).
De spoeddienst is een belangrijk plek voor de signalering van vermoeden van kindermishandeling. Daarom heeft de inspectie voor de gezondheid (IGZ) de signalering van vermoeden van kindermishandeling in de spoeddienst verplicht gesteld.
Elke mens communiceert met zijn omgeving, wanneer een spoedarts een kind onderzoekt kijkt hij niet enkel naar het lichamelijke letsel, maar observeert hij ook de non-verbale taal van het kind.
Binnen de spoeddienst kan de arts het kind goed observeren door bijvoorbeeld blauwe plekken, een breuk, een snijwonde op te merken. Het zou vreemd zijn dat de bevindingen vanzelfsprekende zijn en dat er geen twijfel bestaat dat het om kindermishandeling gaat. De spoedarts handelt op basis van het gedrag, de verhalen van het kind en de eigen observaties. (Adriaenssens & Eggermont, 1991)
Ook op beleidsniveau is verbetering nodig. In het interview met één van de maatschappelijke werkers kwam het volgende aan bod: “Wat ik soms moeilijk vind... Ik moet eerst de toestemming van de ouders hebben om alleen met het kind te praten.“ Ook een arts gaf al aan dat ze wachten op globalere richtlijnen van de overheid uit. Er dienen duidelijk verschillende wetten doorgevoerd te worden ter bescherming van het kind om de werking in de ziekenhuizen bij vermoedelijke kindermishandeling te verbeteren.
Wat kan er in New Jersey verbeterd worden?
Er zijn zoveel verschillende instanties waar rekening mee gehouden dient te worden om de procedures en protocollen correct op te volgen. Ook bestaan er zoveel verschillende rolverdelingen voor de sociaal werker die de job onnodig bemoeilijken. Als we terugkijken naar de literatuurstudie zien we afhankelijk van hun plaats van tewerkstelling hun taken rangeren van het mee beoordelen van de kindermishandeling en het bijstaan en informeren van de familie en de andere diensten tot interne opleidingen, volledige bijstand in crisissen en zelfs tot beleidsmatige taken.
Het overbelasten van de sociaal werkers door grotere verantwoordelijkheden op hun schouders te leggen kan de behandeling van het kind niet ten goede komen. Het is tenslotte een menselijk fenomeen dat hoe groter de draaglast is, hoe sneller men fouten gaat maken door het feit dat men afstevent op een burn-out. Kindermishandeling is echter een concept waar zo min mogelijk fouten zouden gemaakt mogen worden. Een goed omlijnde functieomschrijving die meer uniform is, is aangewezen.
Wat kunnen ze dan van elkaar leren?
Belgische artsen hebben het soms moeilijk met het doorbreken van hun beroepsgeheim en zullen zich dan ook sneller afwachtend opstellen bij een vermoeden van kindermishandeling tot deze bevestigd is. Zo zegt één arts: “Als we zeker zijn, dan melden we onmiddellijk aan de juiste betrokken personen. Als er een incident is, moet er onmiddellijk gerapporteerd worden.” De andere geeft ook aan dat er angst bestaat om vals te beschuldigen. Deze vertelt ook verder over het feit dat het kind dan ook sneller terug op de spoed terecht komt doordat de dader een soort van bevestiging hierdoor gekregen heeft. “Als je niet meldt of niets doet, dan denkt de persoon die het doet: ‘ik ben er mee weg geraakt’ en dan blijft hij dit in de toekomst verderzetten.”
Ook wordt er in de interviews de nood aan experten aangehaald zoals die in New Jersey reeds actief zijn binnen de kinderziekenhuizen. De procedures die de spoeddiensten in New Jersey hanteren, en belangrijker de verplichting om vermoedelijke kindermishandeling onmiddellijk te melden, zijn twee zaken die België kan leren. Qua sociaal werk is België ook een laatbloeier, waardoor ze zeker ook van de opleidingsachtergrond en de gespecialiseerde teams kunnen leren.
Het stappenplan, Kindreflex, dat in België gehanteerd wordt door artsen en verpleging om naar ouders toe te communiceren over onveilige situaties, is dan weer een aanrader voor New Jersey. De gespecialiseerde kinderartsen in New Jersey genieten een zeer grondige opleiding om kindermishandeling vast te stellen, maar deze zijn gericht op de mishandelde kinderen en hun medische zorg. (FAAP, 2021)
Link met de internationale definitie van sociaal werk.
De internationale definitie van het sociaal werk in het Nederlands is de volgende:
‘Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd beroep en een academische discipline die sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen bevordert. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve sociale verantwoordelijkheid en respect voor vormen van diversiteit staan centraal in het sociaal werk. Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale- en menswetenschappen en inheemse of lokale vormen van kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen.’ (IFSW, 2014)
Het is als toekomstige sociaal werkers belangrijk om bij deze definitie stil te staan en te zien hoe ze vorm krijgt in verschillende omgevingen en landen.
Wanneer sociaal werkers in ziekenhuizen in Vlaanderen geconfronteerd worden met kindermishandeling, gaan zij hun kerntaken inzetten om het specifieke kind en zijn context zo goed mogelijk vooruit te helpen. Principes van mensenrechten, sociale verantwoordelijkheid en de bevrijding van mensen die in de definitie terug te vinden zijn, zijn belangrijk voor de sociaal werker in dergelijke casussen. Het is ook duidelijk dat het op de praktijk gebaseerd beroep hier centraal staat eerder dan de academische discipline.
In New Jersey hebben ze gespecialiseerde teams die zowel daders als slachtoffers verder begeleiden binnen het kinderziekenhuis met behulp van psychologen, psychiaters, sociaal werkers en artsen om verdere mishandeling te voorkomen. Ze zijn zich goed bewust dat kindermishandeling in alle lagen van de bevolking voorkomt, maar dat er ook risicogroepen zijn waaronder de kansarme groepen. In het expertisecentrum wordt voortdurend aan de slag gegaan met onderzoeken, cijfers, enzoverder om het beleid verder uit te werken en te verbeteren met oog op vermindering van dit voor New Jersey maatschappelijk prioritair probleem van kindermishandeling. (NACHRI, 2016) Alle principes vermeldt in de definitie komen hier duidelijk aan bod.
Kortom, sociaal werkers spelen een belangrijke rol bij vermoedens van kindermishandeling, zowel via de spoeddienst of andere diensten in het ziekenhuis. Ze mogen zeker niet vergeten worden, want zij fungeren als een belangrijke verbindingsfiguur tussen de interne en externe diensten.