#digestie 1

[keepthatdogalive]

DI1 - motiliteit van de voormaag (A-wave, B-wave, herkauwen)

A-wave

Primaire penscontractie: - mengen - kneden - transport 1-3/minuut in een gezond dier en duurt 25-35 seconden/wave

Primaire penscontractie (van craniaal naar caudaal)

1. Contractie van de netmaag 2. Sterkere contractie van de netmaag -> Hierbij is ook de opening naar de boekmaag open en vindt er transport van de inhoud naar het omasum/boekmaag plaats

3. Contractie van de craniale penszak -> gedeelte terug naar de netmaag en gedeelte naar de dorsale penszak

4. contractie van de dorsale penszak -> naar de dorsale blinde zak of ventrale penszak

5. contractie van de dorsale blinde zak

6. contractie van de ventrale penszak -> naar de craniale penszak, dorsale penszak of ventrale blinde zak

7. contractie van de ventrale blinde zak -> naar de ventrale penszak

Ructus

Secundaire penscontractie/Ructus 80/uur en 1-2 L/ructus (2000-4000L gas/24 uur), 5-10 s/ructus

Seperatiefase

Gaslaag vorming door microbiële activiteit in de structuurlaag (raft)

Secundaire peristaltiek/B-wave

Met als doel om de gaslaag richting de oesophagus te duwen

1. gelijktijdige contractie van de ventrale en dorsale blinde zak -> naar de dorsale of ventrale penszak

2. contractie van de dorsale penszak -> richting de oesophagus

3. contractie van de ventrale penszak -> richting de craniale penszak en dan de netmaag

Oesophageale fase

1. Gas ontsnapt via de cardia naar de oesophagus (onderste slokdarmsfincter staat open)

2. Antiperistaltische golf over de oesophagus + negatieve intra-thoracale druk -> aanzuigen van het gas naar craniaal

3. Secundaire peristaltische golf van de oesophagus -> schoonmaken van de oesophagus

Laryngotracheale fase

Gas verdwijnt via de bek of gaat naar de longen en verdwijnt bij de volgende exspiratie

Herkauwen.

Regurgitatie

Regurgitatie, soort van, niet de regurgitatie die we zien bij dieren die niet herkauwen, want niet HK hebben geen mogelijkheid tot antiperistaltische beweging van de oesophagus.

1. contractie van de dorsale penszak -> structuurlaah (raft) beweegt zich naar de cardia/oesophagus en de gaslaag beweegt zich naar caudaal

2. inspiratie tegen een gesloten nasopharynx en relaxatie van de bovenste slokdarmsfincter -> negatieve druk in de oesophagus

3. relaxatie van de onderste slokdarmsfincter -> bolus beweegt naar de oesophagus

4. antiperistaltische contracties van de oesophagus -> bolus wordt craniaal geduwd

Mechanische verkleining

Mengen met speeksel

Nieuwe bolus doorslikken

Slokdarmsleufreflex

Tijdens fermentatie gaat de kwaliteit van de voeding verloren door de fermentatie van deze hoogwaardige voedingstoffen. Aangezien kalfen melk drinken en dit hoogwaardige voeding is wat ze erg nodig hebben willen ze deze fermentatie overslaan en bij de lebmaag (een kliermaag) terecht komen.

1. sulcus reculi = gedeelte in de netmaag 2. sulcus omasi = gedeelte in de boekmaag 3. sulcus obomasi = gedeelte in de lebmaag

[keepthatdogalive]

DI1 - braken/emesis, regurgitatie

Braakreflex wordt gereguleerd via: - centrale zenuwstelsel (vestibulair apparaat en braakcentrum) - perifeer (visceraal van MDK en CRTZ)

Braken

Actief opgeven van eten

Inleidende fase / prodromal fase

misselijkheid en zweten

retrograde giant contraction: 1. stillleggen van de normale actvitieit in de dunne darm 2. 10 seconden wachten 3. 1 enkele, zeer krachtige, contractie van de circulaire spierlaag van het jejunum (retrograde giant contraction) 4. verslapping van de pylorus van de maag

volledige uitdoving van de motiliteit (paar minuten lang) en daarna herhaling van de giant retrograde contraction

peristaltische bewegingen van pylorus richting colon: - legen van de dunne darm

Kokhals fase / retching fase

Drukgradiënt richting de oesophagus opbouwen: 1. intra-thoracale druk daalt door heftige contracties van het middenrif waarbij de epiglottis ook sluit en er geen lucht wordt ingeademd 2. intra-abdominale druk stijgt door heftige contracties van diafragma en aanspannen van buikspieren 3. Onderste slokdarmsfincter ontspant en crura diaphragmatica ontspant 4. maximale contractie van de longitudinale spierlaag van de oesophagus

-> de maaginhoud beweegt bij elke kokhals naar de thoracale oesophagus en glijdt in de tussentijd weer dicht -> maaginhoud wordt gemengd met de dunne darminhoud en wordt dus neemt de viscositeit af

Uitstuwings fase / expulsie fase

Hoge inta-abdominale druk

Intra-thoracale drukveradnerning: 1. Lage intra-thoracale druk (zie kokhals fase) 2. Stijgende intra-thoracale druk door expiratie met gesloten epiglottis

-> de slokdarm wordt dikgedrukt (want intra-abdominale druk is nog steeds hoog) en inhoud wordt naar de cervicale deel van de slokdarm geduwd

Daarnaast: 1. verandering in lichaamshouding (kop naar beneden) 2. toename speekselsecretie voor bufferen van maaginhoud 3. afsluiten ostium intrapharyngeus voor het voorkomen van kots in de nasopharynx 4. epiglottis blijft gesloten voor het voorkomen van kots in de larynx/trachea/longen 5. geen adembewegingen

Diersoortvariatie

paarden kunnen niet braken, want: 1. Sterk ontwikkelde maag cardia/onderste slokdarmsfincter 2. door de scherpe hoek tussen oesophagus en maag wordt bij overvulling van de maag de oesophagus dicht gedrukt

Regurgitatie

passief opgeven van eten

Risico's

verslikpneumonie, omdat het geen reflex is wordt de glottis niet gesloten en kan er voedsel terecht komen in de longen en een ontsteking veroorzaken

Diersoortvariatie

Bij paarden, waar de epiglottis standaard op het zachte gehemelte ligt (waardoor ze ook alleen ademhalen door de neus), wordt regurgitatie gezien als uitvloeiingen van de neus

[keepthatdogalive]

Di1 - slikken

Orale fase

Spieren

M. mylohoideus Spier waarvan de linker en rechterhelft een hangmat vormen onder de onderkaak. Verbonden tussen mandibulair (onderkaak) en hyoid bot (tongbeen) en de linker en rechterhelft die elkaar ontmoeten op een vezelige middenlijn. Functioneert als ondersteuning van de tong en tilt de tong omhoog naar het palatum durum.

innervatie: n. mylohoideus

M. styloglossus Spier dat op drie verschillende punten de tong (glossus) verbinden met het stylohoïd bot en deze spier heeft dus een rostraal hoofd, lang hoofd, en een kort hoofd. Functioneert om de tong terug te trekken (voor het slikken) en weer te laten zakken (totdat er geen risico meer is dat het eten tijdens de faryngeale fase weer terug in de mondholte gaat)

Innervatie: n. hypoglossus

M. hyoglossus Spier dat dat aan de basis van de tong (glossus) zit en aan het thyrohyoïde bot. Functioneert om de tong terug te trekken (voor het slikken) en weer te laten zakken (totdat er geen risico meer is dat het eten tijdens de faryngeale fase weer terug in de mondholte gaat)

Innervatie: n. hypoglossus

Orale fase

Eerst moet het eten eerste gekauwd en gelubriceerd worden met saliva, slikken is dan ook vrijwillig

1. punt van de tong wordt tegen het gehemelte aangeduwd 2. de voedselbolus wordt dorsaal en steeds verder caudaal geduwd doordat meer van de tong tegen het gehemelte wordt aangeduwd 3. de bolus wordt in de farynx geduwd

faryngeale fase

Spieren

Voorste keelsnoerders (m. pterygopharyngeus en m. palatopharyngeus) Lopen van processus pterygoïd/palatum molle naar de middorsale lijn van de farynx Functioneren om de farynx te verkorten en de larynx en oesophagus naar voren te trekken richting de basis van de tong, daarnaast zorgen ze ook voor constrictie van het rostrale gedeelte van de farynx (zodat de voedselbolus verder de farynx in wordt geduwd

Innervatie: n. glossopharyngeus en n. vagus

Middelste keelsnoerder (m. Hyopharyngeus) Loopt verticaal over de farynx heen tussen thyrohyoïd bot/ceratohyoïd bot naar de middorsale lijn van de farynx Functioneert voor constrictie van farynx om de bolus verder de farynx in te duwen.

Innervatie: n. glossopharyngeus en n. vagus

Achterste keelsnoerders (m. thyropharyngeus en m. cricopharyngeus) Lopen dorsaal en craniodorsaal over het laatse gedeelte van de farynx Functioneren voor constrictie van het laatste deel van de farynx om de voedselbolus in de oesophagus te duwen, daarnaast mengen de spiervezels van het meest caudale gedeelte met die van de oesophagus en vormt dit de bovenste slokdarmsfincter.

Innervatie: n. glossopharyngeus en n. vagius

Faryngeale fase

Als de voedselbolus in de farynx aankomt wordt het slikreflex geinetieerd door tastreceptoren. De volgende acties zijn dus een reflex (en gebeuren in minder dan 1 seconden) - Je ademt niet tijdens dit reflex

1. de arcus palatopharyngeale (van het ostium intrapharyngeus) worden naar elkaar toe getrokken om te voorkomen dat er eten in de nasopharynx terecht komt en de tong blijft teruggetrokken om te voorkomen dat er eten terug in de mondholte komt 2. de stembanden worden naar elkaar toegetrokken en de larynx wordt naar voren getrokken tegen de basis van de tong aan, dit voorkomt dat er eten in de larynx/trachea komt en tegelijkertijd relaxeert de bovenste slokdarmsfincter 3. Er is een peristaltische golf die de voedselbolus door de farynx richting caudaal beweegt (de intrafaryngeale druk stijgt door de keelsnoerders waardoor de bolus verder wordt geduwd) 4. de bolus wordt door de gerelaxeerde bovenste slokdarmsfincter geduwd en komt in de slokdarm terecht

slokdarm fase

Spieren

Verschillende diersoorten hebben een verschillende verhouding van glad spierweefsel en dwarsgestreept spierweefsel, dit is relevant in verband met het gebruik van medicatie - hond: volledig dwars - paard: 2/3 dwars en 1/3 glad - rund: volledig dwars - kip: volledig glad (het is niet helemaal zwart/wit, maar dit moet je kennen)

Dwarsgestreept spierweefsel Dwars staat onder invloed van motorische neuronen van het somatische zenuwstelsel, de neurotransmitter is ACh (Acetyl Choline) en de receptor is de ACh-N receptor (nicotinerge receptor) De spiercellen hebben individuele neuromusculaire synapsen (motorunit = motorneuron + de spiervezels die hierdoor geinnerveerd worden)

vago-vagal reflex/reflexboog: efferente vezels/sensorische neuronen -> hersenstam -> afferente vezels/motorische neuronen - allemaal van n. vagus (parasympatisch)

Glad spierweefsel Glad staat onder invloed van motorische neuronen enteric nervous system. Het enteric nervous system staat onder invloed van interne reflexbogen en actiepotentialen gegenereerd door speciale cellen (cellen van cajal), maar ook onder invloed van het parasympatische en sympatische zenuwstelsel. De plexus myentericus is aanwezig tussen de longitudinale en circulaire spierlaag van de t. muscularis. De plexus submucosa (normaliter in t. submucosa) in betrokken bij secretie en niet aanwezig in de oesophagus.

Primaire peristaltiek

Geinitieerd door het slikcentrum 1. bovenste slokdarm sfincter sluit, om regurgitatie te voorkomen 2. peristaltiek richting caudaal en relaxatie van de onderste slokdarmsfincter (gevormd door de cardia van de maag) 3. de voedselbolus wordt door de onderste slokdarmsfincter in de maag geduwd

Dwarsgestreept spierweefsel Innervatie door somatomotorische neuronen van de n. vagus

Glad spierweefsel Ontvangen informatie van de parasympatische vezels van de n. vagus en reguleren deze dan lokaal via de plexus myentericus

Secondaire peristaltiek

Reflex als reactie op druk van rek van de wand van de oesophagus 1. relaxatie na de voedselbolus 2. constrictie voor de voedselbolus

Dwarsgestreept spierweefsel Vago-vagal reflex: efferente vezels/sensorische neuronen -> hersenstam -> afferente vezels/motorische neuronen - allemaal van n. vagus (parasympatisch)

Glad spierweefsel Reflex boog: sensorische receptor (zoals rek of druk) -> sensorische neuron -> synaps -> interneuron -> motorische neuron -> doelorgaan of cel (zoals de gladde spiercellen van de oesophagus) - sensorische neuron kan ook functioneren als sensorische receptor - synaps kan ook de interneuron overslaan en direct naar een motorische neuron gaan

Piriform recessus

Openingen langs beide kanten van de epiglottis zodat tijdens het drinken de orale fase het vloeistof naar de farynx duwt en dit dan door de piriform recessus heen kan stromen naar de oesophagus. De oesophagaele keelsnoerders zijn hier niet relevant. Er is wel milde peristaltiek in de oesophagus, maar de druk opgebouwd tijdens de orale fase is (vaak) genoeg om de vloeistof door de oesophagus naar de maag te brengen.

[keepthatdogalive]

DI1 - farmacologie; MDK motiliteit

Er zijn drie verschillende methodes waarmee je de MDK motiliteit zou kunnen beinvloeden

vertragen van de passagesnelheid indicatie: diarree of motiliteitsdiarree (verhoogde motiliteit waardoor er niet genoeg tijd is voor resorptie van water en voedingstoffen)

spasmolyse (relaxatie van gladde spiercellen)

stimuleren van motiliteit (prokinetica)

rood- remt de afgifte van ACh en groen+ stimuleert de afgifte van ACh wijst een stof direct naar de receptor is dit een agonist en wijst een stof naar een andere stof dan is dit een antagonist

1. Vertragen van de passagesnelheid

enterale opioïd-receptor agonisten; loperamide

Werkingsmechanisme De OP3-receptoren op neuronen van het MDK remmen de afgifte van ACh en door deze te activeren wordt dus de maagdarmmotiliteit geremd

Bijwerkingen loperamide Meer waterresorptie (door vertraging van de passage), maar ook antisecretoir effect want secretie van verschillende stoffen wordt ook geactiveerd door ACh-M receptoren Normaliter kan loperamide niet de HBH passeren, maar bij sommige hondenrassen is de BHB verzwakt waardoor er overgevoeligheid is en er centrale bijwerking zoals sufheid kunnen optreden contraindicatie: infectieuze diarree omdat de verhoogde passagesnelheid in dat geval goed is voor snelle passage van pathogenen en enterotoxinen en hondenrassen met een verminderde BHB

2. spasmolyse (gladde spiercel relaxatie)

spasmolytica; ACh-M receptor antagonisten (N-butylscopolamine, scopolamine)

Werkingmechanisme Relaxatie van gladde spiercellen door de ACh-M receptor op gladde spiercellen te blokkeren Indicatie: darmspasme, urogenitaalspasme (zoals blaas of baarmoeder spasme)

3. stimuleren van motiliteit (prokinetica)

ACh-M receptor agonisten; directe parasympaticomimetica (bethanechol, carbachol)

Werkingsmechanisme bindt net zoals ACh aan ACh-M receptoren op gladde spiercellen wat lijdt tot spiercelcontractie

Bijwerkingen Veel (waaronder speekselen, bradycardie, hypotensie en te heftige darmcontracties lijdend tot buikpijn) door de aanwezigheid van ACh-M receptoren in het hele lichaam, daarnaast wordt bethanechol ook niet afgebroken door ACh-esterases en blijft dus langer actief

ACh esterases remmers; indirecte parasympaticomimetica (neostigmine, fysostigmine)

Werkingsmechanisme Het remmen van de afbraak van ACh waardoor de aanwezige ACh langer aanwezig en dus meer contractie kan veroorzaken

Bijwerkingen neostigmine en fysostigmine Veel (waaronder speekselen, bradycardie, hypotensie en te heftige darmcontracties lijdend tot buikpijn) door de aanwezigheid van ACh-M receptoren in het hele lichaam

Bijwerkingen fysostigmine Fysostigmine kan de BHB passeren en kan dus centrale effecten hebben

α-adrenoreceptor antagonisten; sympaticolytica (yohimbine)

Werkingsmechanisme α-adrenoreceptoren hebben normaliter een remmend effect op de afgifte van ACh en remmen dan de motiliteit, maar dit kan dus niet, waardoor de motiliteit juist bevorderd wordt.

5-HT3 receptor antagonisten/5-HT4 receptor agonisten; benzamides (cisapride, metoclopramide)

Werkingsmechanisme 5-HT3 receptor remt normaliter de ACh afgifte en 5-HT4 receptor stimuleert de afgifte van ACh voor een algeheel prokinetisch effect

Bijwerkingen cisapride en metoclopramide Kunnen beide de bloedhersenbarriere passeren en dus centrale bijwerkingen veroorzaken

Bijwerking metoclopramide zie farmacologie braakreflex (anti-emetica)

Dopamine receptor antagonisten; metoclopramide, domperidon

Werkinsmechanisme Normaliter zorgt de D2-receptor voor het remmen van de afgifte van ACh, maar nu dus niet en dus pro-kinetisch effect

bijwerkingen zie farmacologie braakreflex (anti-emetica)

Mot-receptor agonist; Erythromycine

Werkingsmechanisme een antibiotica die prokinetisch werking heeft doordat het agonistisch werkt voor de Mot-receptor die op een neuron de afgifte van ACh stimuleert en die op gladde spiercellen de contractie van de spiercellen stimuleert

Bijwerkingen antibioticum dus als oraal toegediend risico op dysbacteriose

Na+ kanaal blokker; lidocaine

Werkinsmechanisme onbekend, wordt normaal gebruikt als lokale anesthesie doordat het Na+ kanalen blokt en dus actiepotentiale blokkeert, maar blijkbaar ook prokinetisch werkt bij systemische toediening

Bijwerkingen cardiovasculaire bijwerkingen en excitatie

[keepthatdogalive]

DI1 - farmacologie - braakreflex; emetica en anti-emetica

emetica = stimulatie van het braakreflex anti-emetica = remmen van het braakreflex

Braakreflex

Stimuleren van het braakreflex kan op 4 verschillende manieren en verschillende farmacologische middelen grijpen aan op de verschillende receptoren aanwezig op deze plekken:

Centrale zenuwstelsel - braakcentrum; ACh-M en NK1 - vestibulair apparaat (= evenwichtsorgaan); ACh-M, H1, en NK1

Perifeer - chemoreceptor trigger zone (CRTZ); 5-HT3, D2, NK1, ACh-M en H1 - visceraal van MDK; 5-HT3, ACh-M en NK1

ACh-M = Muscarine receptor voor Acetyl choline van het parasympatische zenuwstelselNK1 = Neurokinine receptor voor een endogene peptide genaamd substance P H1 = Histamine receptor 5-HT3 = serotinine receptor D2 = dopamine receptor

Emetica

D2-agonist - apomorfine (alle dieren behalve katten) α2-agonist - xylazine (katten)

Indicatie Na het ingesteren van toxische stoffen en corpus alienum, alleen wanneer deze geen extra schade aan kunnen richten tijdens de maagcontracties en aan de onbeschermde oesophagus (geen beschermende slijmlaag). (laat een dier juist eten voor het opwekken van braken voor; 1. comfortabeler om te braken met eten in de maag en 2. corpus alienum of toxische stoffen zitten dan gebonden aan voedselbrok en kunnen mogelijk minder schade aan richten)

D2 recepetor agonist; apomorfine

Werkinsgmechanisme D2 receptor is belangrijk voor de signaalconductie binnenin de CRTZ en dus zorgt dopamine of een D2 agonist dat er signaaltransductie plaats vindt in het CRTZ en het braakreflex wordt opgewekt

Bijwerkingen apomorfine In hogere dosis heeft apomorfine affinitiet voor opioïd-receptoren waardoor er andere centrale effecten kunnen optreden, zoals sedatief effect (honden) of exciterend effect (katten).

α2 -adrenoreceptor agonist; xylazine

Werkingsmechanisme Normaliter is dit een sedatief middel, maar voor katten werkt xylazine sterk emetisch effect door het triggeren van de CRTZ

Bijwerkingen xylazine Sedatieve effecten

Anti-emetica

Dopamine receptor antagonisten; Phenothiazinen (chloorpromazine, acepromazine), butyrophenonen (droperidol, haloperidol), metoclopramide en domperidon H1 receptor antagonisten; anti-histiminica (cyclizine, cinnarizine) 5-HT receptor antagonisten; ondansetron NK1-receptor antagonisten; maropitant ACh-M receptor antagonist; parasympaticolytica

Dopamine receptor antagonisten; Phenothiazinen (chloorpromazine, acepromazine), butyrophenonen (droperidol, haloperidol), metoclopramide en domperidon

Werkingsmechanismen D2 receptor is belangrijk voor de signaaltransductie binnenin het CRTZ, door deze te blokkeren vindt er geen signaaltransductie plaats en kan er geen braakreflex optreden indicatie: toxische stoffen in de bloedbaan (zoals chemotherapie, toxinen, ontstekingsproducten)

Bijwerkingen van metoclopramide en domperidon Er zijn ook D2-receptoren op de neuronen van het MDK die normaliter bij binden van dopamine de afgifte van ACh remmen en dus maagmotiliteit remmen, maar dit door metoclopramide/domperidon niet kan doen en dus zijn deze middelen ook pro-kinetisch voor de maagdarmotiliteit

Andere bijwerkingen metoclopramide Metoclopramide kan de maagdarmmotilitiet nog extra stimuleren doordat het antagonistisch is voor de 5-HT3 receptoren in het MDK die normaliter bij binden van serotinine de afgifte van ACh remmen en de maagmotiliteit dus remmen. Dit kan nu niet. Daarnaast is metoclopramide ook agonistisch voor 5-HT4 receptoren die juist de afgifte van ACh stimuleren en dus de MDK motiliteit nog meer stimuleren. Daarnaast kan Metoclopramide de bloed-hersen-bariere passeren en kan daardoor nog centrale bijwerkingen hebben zoals sufheid of excitatie (paard)

H1 receptor antagonisten; anti-histiminica (cyclizine, cinnarizine)

Werkingsmechanisme blokkeren van H1-receptoren in het vestibulaire apparaat (en CRTZ) spelen een rol in signaaltransductie, blokkeren van signaaltransductie zorgt voor blokkeren van braakreflex

Bijwerkingen anti-histiminica Werking kan erg verschillen door diersoort/ras variatie in de hoeveelheid, selectiviteit en specifiteit van H1-receptoren, maar kan milde sedatie optreden

5-HT receptor antagonisten; ondansetron

Werkingsmechanisme Blokkeren van 5-HT3 receptoren in CRTZ en in het MDK zelf

NK1-receptor antagonisten; maropitant

Werkingsmechanisme blokkeren van NK1-receptoren in alle 4 de onderdelen, daardoor een bredere anti-emetische werking

ACh-M receptor antagonisten; parasympaticolytica

Werkingsmechanisme Blokkeren van ACh-M receptoren aanwezig in alle 4 onderdelen, daardoor een bredere anti-emetische werking

Bijwerkingen Veel, doordat ACh-M receptoren in het volledige lichaam aanwezig zijn